België kocht al 30 miljoen ondermaatse mondmaskers

©rv

Nooit eerder was de Belgische overheid het doelwit van zo veel oplichters als tijdens de coronacrisis. De federale regering werd bestookt met duizenden aanbiedingen om mondmaskers te kopen. Liefst 90 procent daarvan was frauduleus. Bijna 30 miljoen maskers werden al afgekeurd.

Internationaal onderzoek

Samen met onderzoeksjournalisten uit alle Europese lidstaten en het collectief OCCRP onderzoekt De Tijd hoe onze landen tijdens de coronacrisis mondmaskers en ander medisch materiaal aankopen en wie onze overheden probeert op te lichten. 

We schrijven begin april. België zit in volle lockdown. Het aantal coronadoden en -besmettingen blijft stijgen. Het kabinet van federaal Open VLD-minister Philippe De Backer moet in een mum van tijd tientallen miljoenen mondmaskers bijbestellen om de zorgsector te bevoorraden, van huisartsen, thuisverpleegkundigen, tandartsen, ambulancediensten, ziekenhuizen tot mortuaria. Op het kabinet staat de telefoon roodgloeiend.

Via alle mogelijke kanalen stromen aanbiedingen binnen: via mails naar het algemene infoadres van het kabinet, Facebook, rechtstreekse sms’en en WhatsApp-berichten naar de minister, zelfs via de moeders van kabinetsmedewerkers. Er is een centraal ticketingsysteem opgestart. Twee kabinetsmedewerkers zijn opgetrommeld om de tsunami van telefoontjes te beantwoorden.

Het kabinet wordt in één week bestookt met zeven aanbiedingen om eenzelfde lot mondmaskers te kopen van het merk 3M. Die lading 3M-maskers bevindt zich al op Belgische bodem, klinkt het veelbelovend. Waar wacht het kabinet-De Backer nog op? Het gaat om 20 miljoen hoogwaardige FFP2-maskers. Ze beschermen tegen besmetting en zijn zeer schaars. Er wordt 6 euro per stuk gevraagd, wat voor zo’n grote bestelling heel duur is. FFP2-maskers kunnen de helft tot vier keer minder kosten. Maar het zijn er nu eenmaal van het merk 3M. Daar is de hele wereld naar op zoek. Veel Belgische ziekenhuizen willen alleen met 3M-exemplaren werken.

©rv

Maar het kabinet-De Backer werkt sinds enkele weken met een professioneel aankoopteam, de taskforce Shortages (Tekorten). Hoofdaankoper Thierry Decocq, een consultant die eerder al medische aankopen regelde tijdens de Mexicaanse griep, en een specialist van het kantoor Deloitte hebben het team versterkt. Het team weigert blindelings in te gaan op de zeven aanbiedingen, hoe aanlokkelijk ook. Ze vertrouwen het zaakje niet. De verkopers willen dat de regering meteen een groot voorschot ophoest van de 120 miljoen euro die de maskers moeten kosten.

De tussenpersonen die de levering regelen, wisselen elkaar verdacht veel af. Een vakorganisatie begint zich te ergeren: ‘Moeten we ze soms zelf aankopen, die 3M-maskers?’, sneert ze het kabinet toe. Tot het team een antwoord krijgt van 3M zelf. Het lotnummer, waar alle aanbieders naar verwijzen, bestaat niet. Dit zijn geen 3M-maskers. Het is in het beste geval namaak. Terug naar af. Er is weer kostbare tijd verloren, terwijl mensenlevens op het spel staan.

Hangardeuren

De cijfers spreken boekdelen. Liefst 90 procent van de duizenden aanbiedingen die op het kabinet tijdens de coronacrisis toestroomden, was frauduleus, bevestigt het kabinet-De Backer. Ook ladingen die werden aangeprezen door bekende parlementsleden bleken niet te voldoen. Dat ging van mondmaskers die de kwaliteitsproeven niet doorstonden tot loten die zogezegd klaar lagen in een loods in Antwerpen, maar die niet bleken te bestaan zodra de hangardeuren openzwaaiden.

370 miljoen
Bestelde maskers
De federale regering bestelde al meer dan 370 miljoen mondmaskers die samen 338 miljoen euro kosten.

Al 29,7 miljoen mondmaskers die de federale regering voor de medische wereld bestelde, zijn afgekeurd. Het gaat om bijna 18 miljoen chirurgische maskers, die vooral de lucht filteren die de drager van het masker uitademt, en 11,7 miljoen FFP2-maskers, die vooral de drager moeten beschermen tegen het virus. Dat is bijna een op de tien van de ruim 193 miljoen chirurgische maskers die al zijn geleverd, en de helft van de ruim 20 miljoen FFP2-maskers.

Van de nog betere FFP3-maskers zijn er 7.589 geleverd en meer dan 3.000 afgekeurd. De regering kon wel nog 8,15 miljoen chirurgische maskers die net niet voldeden aan de medische norm gebruiken als ‘comfortmaskers’ voor federale ambtenaren, omdat ze daarvoor wel voldoende filterden.

Minister De Backer geeft toe dat er al veel geleverde mondmaskers ondermaats bleken te zijn. Maar hij wijst op de moeilijke omstandigheden waarin de bestellingen zijn gebeurd. 'Van de FFP2-maskers die de ziekenhuizen zelf, op eigen houtje, hebben besteld, zijn er zelfs maar 15 procent geslaagd', stelt hij.

Valse certificaten

80%
Certificaten die niet deugden
Liefst 80 procent van de certificaten voor mondmaskers die de federatie Febelsafe controleerde, deugde niet.

Geen enkele afgekeurde bestelling is blauwblauw gelaten, verzekert De Backer nog. ‘Telkens zijn contractuele of juridische stappen gezet. Voor de maskers die nog moeten aankomen hebben we harde kwaliteitsgaranties afgesproken dat de leverancier slechte kwaliteit altijd moet vervangen door goede kwaliteit.

De regering is vanaf midden maart beginnen te werken met een professioneel aankoopteam onder leiding van het kabinet-De Backer. Het aankoopteam moest de juiste leveranciers vinden, een nieuw testprotocol uitwerken en in meer sluitende clausules voorzien in de contracten zodat de betaling teruggevorderd kon worden als de maskers werden afgekeurd. Aan die professionele ondersteuning hing wel een prijskaartje van zo’n half miljoen euro, waarvan de helft is gegaan naar Deloitte Consulting.

Voor de komst van de taskforce zou de louche lading van 20 miljoen 3M-maskers zeer waarschijnlijk wel zijn aangekocht. Er was toen nog geen enkele controle op de productie ter plaatse. Er gebeurde al evenmin een kwaliteitscontrole als de maskers hier aankwamen. Alleen de certificaten werden gecontroleerd.

Maar de certificaten voor mondmaskers worden sinds de coronacrisis aan de lopende band vervalst. Navraag bij Febelsafe, de Belgische federatie van fabrikanten, distributeurs, dienstverleners en professionele eindgebruikers inzake veiligheid en welzijn, leert dat 80 procent van de certificaten die de federatie op vraag van overheidsdiensten en lokale besturen controleerde, niet deugde.

©rv

In normale tijden kan je steunen op een CE-markering om te weten welke mondmaskers voldoende getest zijn. Maar ook die werden aan de lopende band nagemaakt. Er circuleerde een volledig vervalst certificaat van Centexbel, het Technisch en Wetenschappelijk Centrum voor de Belgische Textielnijverheid, met geaccrediteerde laboratoria in Gent en Grâce-Hollogne. Het valse certificaat draagt het logo van Centexbel en is ondertekend in ‘Ghent’ door Inge De Witte, ‘certification manager’.

De hoofding spreekt over een ‘CE Type Examination Certificate’, dat gebaseerd is op de Europese richtlijn voor persoonlijk beschermingsmateriaal. Het document is zogezegd al op 16 april 2018 - dus lang voor de coronacrisis - toegekend aan de Chinese leverancier Quanzhou Hengyi Hygiene Appliance Co. om mondmaskers te mogen verkopen die zouden beschermen tegen partikels in de lucht. Ondanks een ‘uniek’ identificatie- en testnummer is het volledig nagemaakt.

Pampers

In volle coronacrisis kan zo’n vals certificaat kopers of importeurs over de streep trekken. Want wie het Chinese bedrijf even googelt, vindt dat het al sinds 2002 gespecialiseerd is in hygiëneproducten en een fabriek van 15.000 m² heeft. Dat wekt vertrouwen. Ook al blijkt het bedrijf in het verleden alleen gespecialiseerd te zijn geweest in babydoekjes en pampers. In China is het aantal leveranciers van mondmaskers tijdens de coronacrisis verdubbeld.

Ook de zorginstellingen in ons land moeten volop aankopen bij ‘nieuwe’ producenten. Het logo en de handtekening van Centexbel zijn ook nog gebruikt door andere Chinese bedrijven als certificaat voor nog ander medisch beschermingsmateriaal. Wat knip-en-plakwerk, meer is er niet aan.

Open VLD-minister Philippe De Backer. ©Photo News

De federale politie onderzocht sommige zaken, maar het kabinet-De Backer wordt nog altijd bestookt met valse certificaten en CE-labels. Sommige leveranciers komen zonder blozen aandraven met een ‘nieuw’ certificaat dat de fabrikant nog in zijn schuif had liggen als zijn vorige niet blijkt te kloppen. Het kabinet kreeg al tot zes verschillende certificaten voor eenzelfde lot.

Te veel betaald?

Van de bijna 317 miljoen chirurgische mondmaskers besteld, moeten er nog meer dan 123 miljoen geleverd worden. Van de FFP2-maskers zijn er meer dan 54 miljoen besteld, waarvan er nog bijna 34 miljoen moeten aankomen. Het is afwachten hoe die bestellingen uitdraaien.

De meer dan 370 miljoen bestelde mondmaskers kosten de federale regering ruim 338 miljoen euro. Hoeveel per stuk is betaald en bij welke leveranciers wil het kabinet-De Backer pas vrijgeven nadat alle leveringen zijn binnengekomen en de internationale markten zijn gestabiliseerd.

Als chirurgische maskers ‘made in Belgium’ nu zo’n 22 cent per stuk kosten, waren de miljoenen exemplaren die de federale overheid in crisistijd bij buitenlandse leveranciers kocht gemakkelijk 50 tot 200 procent duurder.

Een ding is zeker: er is een pak meer betaald voor de mondmaskers dan in pandemieloze tijden. Als chirurgische maskers ‘made in Belgium’ nu zo’n 22 cent per stuk kosten, waren de miljoenen exemplaren die de federale overheid in crisistijd bij buitenlandse leveranciers kocht gemakkelijk 50 tot 200 procent duurder.

De regering moest ook een krediet vastleggen van 10,5 miljoen euro voor het transport van de maskers per vliegtuig. Dat is nu niet meer nodig. Er loopt nog een bestelling van 100 miljoen chirurgische maskers die ons land bereiken per schip, wat tot tien keer goedkoper kan zijn dan per vliegtuig.

Uiterlijk begin augustus zou de laatste lading maskers ons land moeten bereiken. De huidige stock, die nog aangroeit, is al groter dan het aantal maskers dat is gebruikt tijdens de hele crisisperiode. Er is een kwaliteitsvolle strategische stock aangelegd van meer dan 80 miljoen chirurgische en 7 miljoen FFP2-maskers, wat meer is dan de vorige strategische stock. Afwachten of dat volstaat als een tweede coronagolf ons land bereikt.

Voor de mensheid

Alle insiders die we spraken, zijn het erover eens. De echte mondmaskeroplichters zijn niet de Belgische importeurs en zelfs niet de tussenpersonen waarmee die invoerders werken. Zij worden vaak zelf opgelicht door de fabrikanten bij wie ze mondmaskers kopen in China. In de meeste gevallen: uit pure onwetendheid. De sectorfederatieFebelsafe was in ons land getuige van een ongeziene toestroom van importeurs die zich op de mondmaskermarkt wierpen tijdens de coronacrisis. Iedereen probeerde te verdienen aan de gezondheidscrisis. Maar velen lieten zich in de luren leggen. Sommige invoerders hadden zich zo klemgereden dat ze zelfs voorzichtig polsten bij Febelsafe hoe groot de ‘pakkans’ was als ze hun minderwaardige maskers toch probeerden te slijten, wars van de gezondheidsrisico’s.

‘De kwaliteit van de mondmaskers die ik aanbied, is zeer goed en ik ben zeer professioneel. In het belang van de mensheid bieden we een prijs aan die zeer goedkoop is. Mijn maskers voldoen allemaal aan de normen, en de kwaliteit zal uw verbeelding overstijgen.’ Aan het woord is een Chinese fabrikant, Henan Yubei Sanitary Materials Co. Ltd. Het bedrijf is gevestigd in de provincie Henan en zou al sinds 1998 een lange staat van dienst hebben in de productie van medische materialen. Met een fabriek van30.000 m², 220 werknemers en een eigen, groot testcentrum. Dat klinkt goed.

De maskers van Henan Yubei zijn ook op de Belgische markt aangeboden. Naast chirurgische maskers, die andere mensen beschermen tegen de drager van het masker, verkoopt het bedrijf ook Chinese KN95-maskers die zouden moeten overeenkomen met onze Europese FFP1-maskers die ook de drager beschermen tegen schadelijke stoffen. De maskers die het Chinese bedrijf verkoopt, zijn geen namaak. Maar de bescherming die ze bieden, is ondermaats. Het masker blijkt maar een filtratiepercentage van minder dan 67 procent te hebben, terwijl dat minstens 80 procent moet zijn. De maskers sluiten ook niet goed aan op het gezicht. Ronduit gevaarlijk dus.

16
Waarschuwingen voor gevaarlijke maskers
De federale overheidsdienst Economie verstuurde via het Europese alarmsysteem RAPEX al 16 waarschuwingen voor mondmaskers uit China die een ernstig gezondheidsrisico vormen.

Nochtans beweert hetzelfde Chinese bedrijf certificaten te bezitten die wijzen op een CE-label. Dat zou moeten bewijzen dat de producten ook zijn getest en goedgekeurd voor de Europese markt. Maar de certificaten zijn vals. In één geval is overduidelijk gewoon een sja-bloon voor het CE-logo gekopieerd, waarbij men zelfs het bijschrift ‘this not a CE-mark, for informational purposes only’ vergat weg te laten. Het toont aan hoe Chinese fabrikanten alles uit de kast halen om hun maskers ook in België te verpatsen.

De federale overheidsdienst Economie verstuurde via het Europese alarmsysteem RAPEX al 16 waarschuwingen voor mondmaskers uit China die een ernstig gezondheidsrisico vormen. Zoals met nog een andere lading KN95-maskers van de Chinese firma SAFE die allesbehalve veilig blijken te zijn. 16 waarschuwingen is al behoorlijk veel als je weet dat alle andere lidstaten samen nog maar 41 soortgelijke waarschuwingen uitstuurden. Maar het is dweilen met de kraan open. Daarom slaat De Tijd de handen in elkaar met onderzoeksjournalisten uit alle Europese lidstaten en het internationale collectief OCCRP om de mondmasker-oplichters de komende weken en maanden verder in kaart te brengen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud