Belgische rechter bevriest half miljard van Kazachse overheid

Het Brusselse justitiepaleis. ©Photo News

In een gevecht rond een olieraffinaderij in Kazachstan staat meer dan een half miljard euro van de Kazachse overheid bevroren op een Belgische rekening. Een poging om dat geld via het hof van beroep in Brussel vrij te krijgen is eind vorige maand mislukt.

België is het strijdtoneel geworden van een merkwaardig internationaal gevecht rond een olie- en gasraffinaderij in Kazachstan. In dat conflict zijn twee zakenlui uit Moldavië erin geslaagd in België bewarend beslag te leggen op meer dan een half miljard euro van de republiek Kazachstan. Een poging om het Brusselse hof van beroep dat beslag te laten opheffen is twee weken geleden mislukt.

De essentie

  • De republiek Kazachstan is door het internationaal arbitragetribunaal veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van een half miljard euro, omdat het een olie- en gasraffinaderij nationaliseerde.
  • Ze weigert dat geld te betalen aan de oorspronkelijke investeerders.
  • Daarom proberen die in het buitenland beslag te leggen op eigendommen van de republiek Kazachstan.
  • Die zoektocht heeft hen naar Brussel geleid, waar ze beslag leggen op meer dan een half miljard euro. Het Brusselse hof van beroep bevestigde eind vorige maand dat beslag.

Het verhaal begint in de jaren 2000, als de Moldavische zakenlui Gabriel en Anatoli Stati investeren in een raffinaderij in Kazachstan. De zaken gaan enkele jaren goed, tot een conflict losbarst met de overheid. Er volgt een periode van audits, strafrechtelijke procedures, boetes en zware belastingclaims om de Moldaviërs buiten te pesten, tot de overheid in juli 2010 de raffinaderij nationaliseert.

Toch staan ze niet helemaal machteloos. Om vertrouwen bij buitenlandse investeerders op te bouwen heeft Kazachstan namelijk een Energy Charter Treaty ondertekend. Daarin staat dat niet de rechter in Kazachstan, maar een internationaal arbitragetribunaal in Stockholm zich zal uitspreken over investeringsconflicten. In december 2013 veroordeelt dat tribunaal de republiek Kazachstan tot het betalen van 506 miljoen dollar schadevergoeding.

De Kazachse staat probeert die beslissing nog aan te vechten, verliest opnieuw, en weigert daarna botweg te betalen. Daarop start een internationale zoektocht naar buitenlandse eigendommen van Kazachstan die ook naar Brussel leidt.

Beslag leggen op de eigendom van een andere staat is bijzonder lastig. In principe kan het niet, omdat landen elkaars soevereiniteit moeten respecteren. De enige uitzondering geldt voor eigendommen die niet gebruikt worden voor het uitoefenen van overheidstaken.

De advocaten van de Moldavische zakenlui laten daarom hun oog vallen op de rekeningen bij de Belgische afdeling van Bank of New York Mellon, in de buurt van het Europees Parlement in Brussel. Daar staat een deel van het ‘sovereign wealth fund’ van Kazachstan geparkeerd. Daarmee doet de staat buitenlandse investeringen. Maar er blijkt ook een spaarfonds te zijn, dat alleen maar geld moet opbrengen en niet dient voor huidige overheidsuitgaven. Als de advocaten eind 2017 bewarend beslag op dat spaarfonds laten leggen blijkt tot hun grote verbazing dat er 22 miljard euro in zit.

De Belgische rechter is bevoegd over een beslag te oordelen zodra in ons land goederen worden aangetroffen van een buitenlandse staat of internationale organisatie.

Al snel blijkt een complicatie: het spaarfonds staat niet op naam van de republiek Kazachstan, maar op naam van de nationale bank van Kazachstan, die het namens de republiek beheert. Dat beheerscontract valt onder het Britse recht, waardoor de procedureslag in Engeland verdergaat. Ook in de Verenigde Staten, waar de Moldaviërs financiering hebben, lopen processen, net zoals over inbeslagnames in Luxemburg en Nederland. De rechter in eerste aanleg in Brussel gaat akkoord met het beslag, en daarna ook het hof van beroep.

Het is niet de eerste keer dat België het strijdtoneel is van internationale geschillen. Dat komt omdat de Belgische rechter bevoegd is over een beslag te oordelen zodra in ons land goederen worden aangetroffen van een buitenlandse staat of internationale organisatie.

Een Cypriotische schuldeiser van Oekraïne liet ooit in Zaventem een Antonov, een van de grootste vliegtuigen ter wereld, in beslag nemen. Hetzelfde gebeurt soms met het geld bij Eurocontrol in Brussel, dat landings- en vliegrechten int en doorstort naar de lidstaten. Schuldeisers van onder meer Albanië en Moldavië legden al beslag op die geldsommen.

Een Cypriotische schuldeiser van Oekraïne liet ooit in Zaventem een Antonov, een van de grootste vliegtuigen ter wereld, in beslag nemen.

Dat het allemaal gevoelig ligt, bewijst de ondergang van het Russische oliebedrijf Yukos. In 2014 veroordeelde een internationaal arbitragetribunaal de Russische staat tot het betalen van 50 miljard dollar schadevergoeding aan de voormalige Yukos-aandeelhouders. Daarop werd geprobeerd in Brussel beslag te leggen op alles wat Russisch klonk of leek, al was het maar om Moskou te ergeren en een hefboom in de onderhandelingen in handen te krijgen.

Sindsdien is de Belgische wet aangepast en moet een rechter een preventieve wettelijkheidscontrole uitvoeren voor een beslag kan worden gelegd op goederen van een ander land. Niet alleen om die reden is het beslag op de Kazachse gelden uitzonderlijk. Het is ook uitzonderlijk omdat het Brusselse hof van beroep oordeelde dat de republiek Kazachstan de werkelijke eigenaar is van het geld, ook al staat de rekening op naam van haar centrale bank.

Met de uitspraak van het hof van beroep in Brussel is het gevecht om de oliemiljoenen niet ten einde. Er is nog cassatie mogelijk. Dat is nog maar de strijd om het bewarend beslag, dat moet verhinderen dat goederen verdwijnen. De beslissing over het uitvoerend beslag zal duidelijk moeten maken of het geld ook op de rekening van de Moldaviërs belandt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud