interview

Cantillon: ‘Regering zal meer moeten doen dan alle voorgaande samen'

©Dieter Telemans

Een nulbelasting voor de laagste inkomens, betaald door een vermogenstaks. Volgens de Antwerpse hoogleraar Bea Cantillon wordt dat onvermijdelijk als de regering-Michel haar doelstellingen in armoedebestrijding wil waarmaken.

Bea Cantillon, hoofd van het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck aan de Universiteit Antwerpen, moest zich zélf even in de ogen wrijven, zegt ze, toen ze de resultaten zag van haar jongste studie. ‘Het was ook voor mij een nieuw gegeven. Ik schrok echt van de cijfers.’ Ze haalt er de tabellen bij. Drie theoretische gezinnen van hardwerkende Vlamingen, telkens tweeverdieners met twee kinderen. En daarbij de evolutie van de brutolonen en de netto beschikbare inkomens van 1995 tot 2012:

©Mediafin

Bea Cantillon: ‘Die + 13 procent is het goede nieuws, vanzelfsprekend. Dat betekent dat onze herverdelingsmachine werkt. Ze heeft, via selectieve lastenverlagingen en andere ingrepen om de kosten van gezinnen te verlichten, kunnen vermijden dat de bodem wegzakte.’

Het probleem is dat de laagste inkomens stijgende prijzen - relatief - veel harder voelen dan de hogere inkomens. Simpel gezegd: brood dat duurder wordt, is voor hen nóg veel duurder.
Bea Cantillon
Antwerps hoogleraar

Het alarmerende is de brutogroei voor die groep van amper 1 procent.
Cantillon: ‘Inderdaad. De neerwaartse druk op de laagste lonen neemt structureel toe. Door de globalisering, de automatisering en de dalende vraag naar laaggeschoolde arbeid. Ook in andere landen zien we dat de ongelijkheid toeneemt. Gelukkig wordt dat dus gecorrigeerd door herverdeling. Maar wat zien we de jongste decennia? Een verschuiving van de lasten van arbeid naar consumptie, de zogenaamde taxshift. Dat leidt tot een soort vestzak-broekzakoperatie. Een deel van wat de lage lonen minder aan bijdragen moeten betalen, geven ze gewoon weer af. Zo wordt een stuk van die correctie door herverdeling tenietgedaan. Het probleem is dat de laagste inkomens stijgende prijzen - relatief - veel harder voelen dan de hogere inkomens. Simpel gezegd: brood dat duurder wordt, is voor hen nóg veel duurder. Het Planbureau heeft berekend dat de prijzen van het consumptiepakket voor lage-inkomensgezinnen harder gestegen zijn dan de algemene prijzen. Onder meer door de hogere huishuur.’

 

Uw studie pleit voor een nulbelasting om de laagste inkomens zuurstof te geven.
Cantillon: ‘Stel de laagste inkomens volledig vrij van belastingen. Die nulbelasting wordt op termijn sowieso onvermijdelijk. Sinds 1995 zijn de lasten voor de laagste inkomens al fors gedaald, blijkt uit onze studie. Dat was nodig om de kloof met de hogere en gemiddelde inkomens te kunnen blijven dichten. Dat zal niet plots veranderen. Het is zelfs niet ondenkbaar dat we naar een belastingkrediet moeten evolueren, zoals in Angelsaksische landen. De overheid moet dan bijpassen voor de laagste lonen, in plaats van ze te belasten. We staan daar niet zo ver meer af.’

Eén procent bruto. Meer gingen tweeverdieners met een minimumloon er tussen 1995 en 2012 niet op vooruit. Onder meer door lastenverlagingen, verhoogde kinderbijslagen en lagere kosten voor kinderopvang voor de laagste verdieners stegen hun netto beschikbare inkomens uiteindelijk met 13 procent. Maar die herverdeling wordt voor een stuk teniet-gedaan door de verschuiving van belastingen op arbeid naar consumptie.

Cantillon pleit voor een nulbelasting voor de laagste verdieners. ‘We moeten hun inkomens optrekken, omdat ze een soort glazen plafond vormen voor de sociale uitkeringen. Stijgen de inkomens, dan kunnen de uitkeringen omhoog tot de armoedegrens zoals de regering-Michel wil.’ De financiering moet komen van efficiëntiewinsten in de sociale uitgaven en van vermogens.

Onze herverdelingsmachine moet ook de vergrijzing verhapstukken. Kan ze dat er nog bijnemen?
Cantillon: ‘Het is een stevige machine. Dat is me nog eens opgevallen bij deze studie. Ze heeft het probleem van de wegzakkende bodem perfect onder controle gehouden. De instrumenten daartoe kunnen we nog wel even inzetten: wat lastenverlagingen hier, wat verhoogde studietoelagen, kinderbijslagen en tussenkomsten in de huuruitgaven daar... Maar kijk je naar de cijfers (zie tabel), dan staat een niet-gecorrigeerde indexsprong in de kinderbijslag helemaal haaks op wat moet gebeuren. Dat mág je niet doen. Echt niet. Enfin, op korte termijn kan onze machine een en ander misschien nog wel bemeesteren. Maar daarmee doen we niet meer dan het stabiliseren van de armoede. Willen we de armoede verminderen, en op een meer succesvolle wijze werkloosheidsvallen bestrijden, dan is het absoluut nodig de herverdeling in een hogere versnelling te brengen.’

Hoe realistisch is dat, in deze tijden van crisis en bezuinigingen?
Cantillon: ‘We kunnen niet anders dan de herverdeling van rijk naar arm versterken. De fundamentele onderstroom is er een van groeiende ongelijkheid. Dus moeten we meer herverdelen. Niet omdat we dat per se graag doen. Niet omdat we dat per se willen. Wel omdat we geen andere keus hebben. De bodem dreigt weg te zakken als we niets doen. Samen met alle sociale minima die daar nog onder zitten. Het pleidooi van de studie is: trek de héle bodem op. Begin met de minimumlonen, zo kan de rest volgen. Iedereen samen naar boven. Want de laagste lonen werken als een soort glazen plafond voor al wat eronder zit: de werkloosheidsuitkeringen, het leefloon, de bijstand. Al die sociale minima moeten voldoende onder de minimumlonen zitten om werken aantrekkelijk te houden. Zal de hele bodem naar boven trekken veel geld kosten? Natuurlijk. Maar het zal de enige oplossing zijn. De armoedecijfers blijven al twintig jaar constant, ondanks alle welvaarts- en tewerkstellingsgroei voor de crisis. Alle lastenverlagingen en verminderingen van de werkloosheidsuitkeringen ten spijt zijn de werkloosheidsvallen voor lagelonentrekkers niet verlaagd.’

©Dieter Telemans

U kijkt naar een vermogenstaks voor de financiering, en naar meer efficiëntie in de sociale uitgaven.
Cantillon: ‘We kunnen niet anders dan de herverdeling van rijk naar arm versterken, tenzij we de ongelijkheid compleet willen laten ontsporen en de strijd tegen de werkloosheidsvallen willen verliezen. In de periode waarover onze studie gaat, van 1995 tot 2012, steeg het bbp per hoofd - de gemiddelde welvaart - met 23 procent. Maar voor de beschikbare inkomens betekent dat slechts plus 14 procent voor de middelste en hogere inkomens, en plus 12 procent voor de laagste. Dat is dus veel welvaart die niet meer naar mensen met een arbeidsinkomen gaat. Dat is het hele verhaal van de Franse econoom Thomas Piketty. Het aandeel arbeid in het bbp neemt af.’

Maar hoe realistisch acht u zo’n vermogenstaks? Zelfs gesprekken over een lightversie deden de regeringsonderhandelingen ei zo na crashen.
Cantillon: ‘De regering-Michel wil de laagste uitkeringen optrekken tot aan de armoedegrens, lees ik in de regeringsverklaring. Ze wil ook de werkloosheidsvallen aanpakken. Dat zijn nobele en ambitieuze doelstellingen. Als ze die wil waarmaken, zal deze regering meer moeten doen dan alle voorgaande samen. En dus: nieuwe manieren moeten zoeken om dat te financieren.

Lees de volledige analyse van Castillion en haar medewerkers. De website van het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck kan u hier vinden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud