Corona maakt vergrijzing nog zwaarder om dragen

Door de vergrijzing nemen de sociale uitgaven toe. ©REUTERS

De zorgen over de betaalbaarheid van de vergrijzing die er al waren voor de coronacrisis zijn nog verergerd. Meer mensen aan het werk helpen kan ons redden.

Een kwart van de welvaart die vorig jaar in ons land werd geproduceerd, stroomde naar de sociale zekerheid. 24,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp) vloeide naar overheidsuitgaven voor de pensioenen, de gezondheidszorg en allerhande uitkeringen. Tegen 2040, wanneer de sociale uitgaven pieken, zal dat volgens de Vergrijzingscommissie 29,8 procent, oftewel 5 procentpunten meer, zijn.

©Mediafin

In een percentage van het bbp is dat een abstracte toename. Als we die uitgaven vorig jaar hadden moeten ophoesten, betekende dat evenwel een meeruitgave van liefst 23,5 miljard euro. Dat is evenveel als de overheid uitgaf aan ziekte- en werkloosheidsuitkeringen en de kinderbijslag samen. Het toont aan hoe groot de uitdaging is waar de overheid de komende jaren voor staat.

Coronacrisis

De Vergrijzingscommissie is veel pessimistischer over de vergrijzingskosten dan een jaar geleden. Toen gingen de experts er nog van uit dat de toename tegen 2040 beperkt zou blijven tot 3,8 procent van het bbp. Voorzitter Johan Van Gompel wijst de coronacrisis als belangrijkste oorzaak aan van die forse opstoot. 'Meer dan de helft van de budgettaire meerkosten is te wijten aan de coronacrisis', zegt hij.

©Mediafin

Door de economische crisis die volgde op de lockdown die nodig was om het coronavirus in te dijken, krimpt de economie. De totale koek wordt met andere woorden kleiner, maar de sociale uitgaven nemen toe, omdat er bijvoorbeeld meer werkloosheidsuitkeringen moeten worden uitbetaald. Bijgevolg wordt het deel van de koek dat naar de sociale zekerheid gaat groter.

Als in 2019 24,8 procent van het bbp naar sociale uitgaven ging, dan is dat in 2020 plots 30,6 procent. Omdat de verwachting is dat de economie volgend jaar weer aantrekt en de koek dus groter wordt, staan de sociale uitgaven dan nog voor 27,4 procent van het bbp. Vanaf 2021 tot 2040 gaan de overheidsuitgaven voor de sociale zekerheid stelselmatig naar omhoog. Omdat we het welvaartsverlies door de coronacrisis tot dan blijven meenemen, liggen de vergrijzingskosten hoger dan eerder gedacht.

65-plussers

De vergrijzingskosten nemen sowieso toe, omdat het aantal 65-plussers stelselmatig toeneemt. Was in 2000 slechts 17 procent van de bevolking 65 jaar of ouder, dan is dat nu meer dan 19 procent en tegen 2040 meer dan 24 procent. Meer 65-plussers, dat betekent meer pensioenuitgaven en meer uitgaven in de gezondheidszorg. Oudere mensen doen immers vaker en intenser een beroep op zorg.

24 %
65-plussers
Tegen 2040 is meer dan 24 procent van de bevolking 65 jaar of ouder

De Vergrijzingscommissie maakt vooruitzichten, het zijn geen voorspellingen. Voor haar cijferwerk gaat ze uit van hypotheses, zoals een welbepaalde groei van de economie en de productiviteit. In het verleden was er dikwijls kritiek, omdat de commissie zou uitgaan van te rooskleurige cijfers. Als de productiviteit bijvoorbeeld minder snel stijgt dan verwacht, nemen de vergrijzingskosten nog veel sneller toe. In een pessimistisch scenario is sprake van bijkomende kosten van nog eens 2 procent van het bbp.

De toenemende vergrijzingskosten plaatsen de overheid voor een grote budgettaire uitdaging. Door de coronacrisis is het begrotingstekort geëxplodeerd. Volgens de Nationale Bank loopt het op tot 9 procent van het bbp. De schuld stijgt tot boven 120 procent van het bbp. 'We hebben geen buffer om de kosten op te vangen', zegt Van Gompel.

Rente

Zolang België bijna gratis kan lenen op de financiële markten zijn de meeruitgaven behapbaar. Maar een land dat de schulden blijft opstapelen betaalt onvermijdelijk de rekening op het moment dat de rente begint te stijgen. Om de rekening te kunnen betalen, ijvert de Vergrijzingscommissie voor hervormingen.

We moeten het groeipotentieel van onze economie doen toenemen
Johan Van Gompel
Voorzitter Vergrijsingscommissie

'We moeten het groeipotentieel van onze economie doen toenemen', zegt Van Gompel. Hij pleit voor het scheppen van een gunstig ondernemingsklimaat, waardoor bedrijven meer gaan investeren en meer mensen aanwerven. Ook moet werken nog aantrekkelijker worden, bijvoorbeeld door erop toe te zien dat zeker de laagste lonen netto meer overhouden.

70 procent van de Belgen tussen 20 en 64 jaar is aan de slag. In Nederland en Duitsland ligt de werkzaamheidsgraad rond 80 procent. Als meer Belgen aan de slag gaan, krijgt de overheid meer inkomsten binnen en worden de vergrijzingskosten draaglijker.

De Vergrijzingscommissie wijst er tot slot op dat het soelaas kan bieden dat Belgen meer kinderen krijgen. Nu krijgt de Belgische vrouw gemiddeld 1,7 kinderen. Als dat er meer worden, kunnen op termijn meer mensen werken en krijgt de overheid alweer meer inkomsten binnen. 'Een goed gezinsbeleid kan daarom helpen', zegt Van Gompel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud