analyse

Corona zet ziekenhuizen onder ongeziene druk

De beelden en berichten die deze week binnenliepen uit het noorden van Italië lieten weinig aan de verbeelding over. In amper drie weken overwoekerde het coronavirus de ziekenhuizen op een nooit geziene wijze. ©EPA

De regering kondigde donderdag draconische maatregelen aan om de verspreiding van het coronavirus in te dijken. De beschikbare data tonen aan waarom dat hoognodig is - en er wellicht nog meer moet gebeuren. Het is radicaal ingrijpen of onze gezondheidszorg zien imploderen.

Een verpleegster die uitgeput op een bureau in slaap valt, het mondmasker nog aan. Een burgemeester die triest meldt dat dokters niet anders kunnen dan de oudste mensen aan hun lot over te laten. Een dokter die de situatie omschrijft als ‘een oorlog’.

De beelden en berichten die deze week binnenliepen uit het noorden van Italië lieten weinig aan de verbeelding over. In amper drie weken overwoekerde het coronavirus de ziekenhuizen op een nooit geziene wijze. Aanvankelijk werd uitgegaan van een soort ernstige griep, maar het virus bleek veel agressiever dan gedacht. Waarna intensieve zorg plots moest worden toegediend in de gangen van ziekenhuizen en mensen met zware longontstekingen huiswaarts werden gestuurd.

Ook Belgische beleidsmakers keken met grote ogen naar de ontwikkelingen in de laars. Snel groeide deze week het besef dat hier nood was aan een radicaler recept, wilden we een gelijkaardige implosie vermijden. Dat maken ook de beschikbare data kristalhelder.


Het aantal besmettingen in België volgde de voorbije dagen een exponentiële curve, die een dagelijkse groei van 25 procent liet optekenen. Dat is minder dan het groeitempo van 33 procent waarin het virus zich gemiddeld in de rest van Europa verspreidt. Maar ook dat cijfer van 25 procent liet weinig marge voor gelatenheid in onze respons.

Volgens een conservatieve raming heeft 5 procent van het totale aantal besmette patiënten uiteindelijk intensieve zorg nodig. Wie dat cijfer afzet tegenover de Belgische capaciteit aan bedden in de afdelingen intensieve zorg, merkt dat we met de huidige groeicijfers begin april door die cruciale capaciteitsgrens breken (zie grafiek). Eigenlijk is de situatie nog ernstiger, omdat flink wat bedden op intensieve zorg standaard worden ingenomen voor andere pathologieën - van hartpatiënten tot verkeersslachtoffers.

Social distancing

‘België heeft veel ziekenhuisbedden, maar ons zorgsysteem is niet gebouwd voor een pandemie als deze’, zegt Marc Noppen, de directeur van het UZ Brussel. ‘Een gezondheidszorgsysteem kan zich niet voorzien op zo’n pandemie. Je moet proberen de pandemie in te dijken. Drastische maatregelen zijn nodig om het aantal besmettingen te beperken zodat de ziekenhuizen de situatie aankunnen.’

Om die reden greep de federale overheid donderdag in en legde ze een deel van het openbare leven aan banden. Het idee is de verspreiding van het virus zo te vertragen dat de ziekenhuizen de toestroom ernstig zieke patiënten aankunnen - ‘flattening the curve’ in medisch jargon. Daarvoor zet de Nationale Veiligheidsraad op aanraden van zijn wetenschappelijk comité volop in op ‘social distancing’. Mensen zo veel mogelijk uit elkaars buurt houden, is in het geval van corona - een erg besmettelijk virus waar nog geen vaccin voor bestaat - de enige optie.

De vraag is in hoeverre de genomen beslissingen dat opzet zullen doen slagen. Het antwoord is complex, om meerdere redenen. Ten eerste zie je het effect van wat je invoert niet meteen, door de incubatieperiode van de ziekte. Niel Hens, biostatisticus aan de Universiteit Antwerpen en UHasselt en specialist in de verspreiding van infectieziekten, houdt rekening met een zichtbaar effect na vijf dagen. Bovendien kan een klein verschil in een van de vele variabelen - het aantal patiënten dat intensieve zorg nodig heeft of de opnametijd bijvoorbeeld - een groot effect hebben op de curve.

Doemscenario

België heeft veel bedden, maar ons systeem is niet gebouwd voor een pandemie als deze.
Marc Noppen
Directeur UZ Brussel

Hens rekent erop dat de genomen maatregelen de verspreiding van de ziekte vertragen, maar de groei niet kunnen stoppen. Dat wil zeggen dat het doemscenario van een overrompelde ziekenboeg met de huidige ingrepen waarschijnlijk kan worden uitgesteld, maar niet afgewend. Wie rekent met een conservatieve schatting van een stijging van 10 procent in plaats van de huidige 25 procent, ziet dat we eind april alsnog tegen onze limiet aanbotsen.

Willen we ons systeem vrijwaren, dan is de uitdaging het aantal besmettingen dermate in te perken dat er niet meer infecties bijkomen dan er patiënten genezen. Pas met een helemaal ‘platgedrukte’ curve kan je zeggen dat je de vijand overwonnen hebt. De komende weken moeten duidelijk maken of we daarvoor nog extra moeten ingrijpen, of dat de huidige maatregelen volstaan.

Ondertussen zetten de artsen in onze ziekenhuizen zich schrap voor de toestroom die elk moment kan beginnen. ‘Het voelt een beetje alsof je op een weerkaart een orkaan ziet naderen, maar je nog niet goed weet of je er midden in, dan wel zijdelings in zal belanden’, drukt intensivist Geert Meyfroidt (UZ Leuven) het uit. ‘Een stilte voor de storm. Iedereen is er klaar voor, en ik ben ook optimistisch dat we het zullen aankunnen. Maar je merkt wel wat stress voor het onbekende.’

Als de situatie alarmerend wordt, heeft de overheid ook nog wat marge. Er wordt sowieso meer plaats vrijgemaakt in de ziekenhuizen door de komende weken alle niet-essentiële ingrepen en consultaties uit te stellen. ‘Ziekenhuizen bekijken welke afdelingen ze vrij kunnen maken’, zegt Marc Geboers, directeur algemene ziekenhuizen bij Zorgnet-Icuro. ‘Afgezonderd, om besmetting te vermijden. In een latere fase kunnen ook niet-dringende opnames gebeuren. In een gemiddeld ziekenhuis kunnen per week 150 à 200 opnames worden uitgesteld.’

Genoeg personeel?

Behalve het aantal bedden dienen zich de komende weken nog andere potentiële flessenhalzen aan. Is er genoeg personeel om de nodige zorg toe te dienen? Zeker in een omgeving waar hulpverleners zelf besmet kunnen geraken, is dat een aandachtspunt.

Ook qua materiaal wordt het de komende weken opletten geblazen. ‘Als ik me ergens zorgen over maak, is het dat’, zegt Meyfroidt. ‘Niet de machines op zich, maar het wegwerpmateriaal: mondmaskers, buizen en filters voor beademingsmachines, noem maar op. Normaal kijk je in het geval van tekorten naar het buitenland, maar nu is het ieder voor zich.'

 Opmerkelijk genoeg zijn er voor dat materiaal ook kapers op de kust. Verschillende ziekenhuizen melden dat er de voorbije dagen bijzonder veel materiaal is gestolen van de karren van verpleging en uit voorraadkamers. In die mate dat nu een richtlijn is uitgevaardigd om alles wat ontvreemd kan worden achter slot en grendel te bewaren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud