weekboek

De algoritmes achter het populisme

De algoritmes achter sociale media maken dat iedereen in zijn eigen geloof wordt opgesloten, waardoor een fake wereld de echte wereld kan vervangen. Het is een van de mechanismes achter het populisme, waaraan de politieke wereld een halt wil toeroepen.

De bestorming van het Capitool was nog maar eens een wake-upcall dat populisme letterlijk neerkomt op een aanslag op de democratie. Dat zindert na tot ver buiten de grenzen van de Verenigde Staten. Ook in de Belgische politiek wordt de vraag weer luidop gesteld hoe dat gevaarlijk populisme kan worden gecounterd.

In het Belgisch parlement kregen we een steriel rondje meerderheid versus oppositie te zien, waarbij premier Alexander De Croo (Open VLD) de N-VA aanpakte omdat de Vlaamsnationalisten de Vivaldi-coalitie afdoen als een ‘illegitieme meerderheid’ en net als Donald Trump spreken van gestolen verkiezingen. Theo Francken was de kop van Jut, omdat hij met bewondering kijkt naar hoe de Amerikaanse president erin is geslaagd de helft van de Amerikaanse bevolking achter zich te krijgen.

De meesten kijken vol afschuw naar hoe de Amerikaanse president, als een van de machtigste mannen van de planeet, een valse wereld heeft gecreëerd. Een les die ook in ons land wordt getrokken, is dat populisten hun gang niet mogen gaan in het vergiftigen van de realiteit.

Fake news

De Croo verwees naar de passage in het regeerakkoord over de strijd tegen fake news. Zijn partijgenoot Patrick Dewael en Groen-kopstuk Kristof Calvo vulden aan dat ze het debat over grondwetsartikel 150 willen openen, zodat politieke en druk- persmisdrijven niet meer voor het hof van assisen moeten komen en oproepen tot haat en geweld kunnen worden vervolgd.

Zoeken naar oplossingen is de enige manier om het vertrouwen terug te winnen.
Kris Peeters
CD&V-boegbeeld

De strijd tegen fake news is een moeilijk geval, zeker voor de liberalen, want hij komt al gauw neer op het aan banden leggen van de vrije meningsuiting, wat net een hoeksteen is van de democratie die moet worden verdedigd. Zeker als de overheid gaat bepalen wat gezegd mag worden en wat niet, komen we op een gevaarlijk hellend vlak terecht.

Verzuilde samenleving

Ook de grote socialemediabedrijven, zoals Facebook en Twitter, komen steeds meer onder druk te staan om fake news en haatpraat van hun kanalen te weren. De Amerikaanse president Joe Biden is ervoor gewonnen Section 230 van de Communications Decency Act uit 1996 te herzien, zodat sociale media verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor wat op hun platform verschijnt.

Meteen rijst wel de vraag of commerciële bedrijven dan moeten bepalen wat echt is en wat fake news is, en gecensureerd moet worden. Het is een rol die hen nu al meer en meer wordt opgedrongen. Ze liggen immers onder vuur, omdat ze de megafoon voor het trumpisme waren. Maar hoe verregaand is het eigenlijk niet dat Twitter en Facebook de zittende Amerikaanse president blokkeren en hem uit de ether halen?

Commercieel

Volgens gewezen Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten moet in ieder geval paal en perk worden gesteld aan de commerciële algoritmes achter de sociale media. Want het zijn die algoritmes die op basis van onze commerciële maar ook onze politieke voorkeuren maken dat we alleen nog meer van hetzelfde te zien krijgen. Mensen krijgen daardoor oogkleppen, waardoor ze niet langer een brede kijk kunnen hebben, zo hekelde Rutten in ‘De Afspraak’.

Toch is het maar de vraag of dat wel het probleem is, want in het verzuilde Vlaanderen van nog niet zo lang geleden speelde het leven van mensen zich van wieg tot graf af binnen dezelfde zuil. Binnen die eigen kapel werd ook de realiteit gecreëerd. En bood de verzuilde samenleving net niet het houvast dat er nu niet meer is, sinds de ontzuiling en de globalisering die volgden en die de voedingsbodem werden voor het woekerende populisme?

Een les die ook in ons land wordt getrokken, is dat populisten hun gang niet mogen gaan in het vergiftigen van de realiteit.

In zijn afscheidsinterview wees gewezen CD&V-boegbeeld Kris Peeters er nog op dat de uitdaging van deze tijd de strijd tegen het populisme is. Peeters spreekt van de ‘banaliteit van het populisme’, naar analogie van de ‘banaliteit van het kwaad’, het boek van de Duits-Amerikaanse joodse filosofe Hannah Arendt over het proces tegen Adolf Eichmann in 1961 in Jeruzalem.

Volgens Peeters heeft de traditionele politiek nog altijd geen antwoord gevonden op die ‘banaliteit van het populisme’. Hij gaf meteen aan hoe banaal ook het antwoord kan zijn. ‘Je moet de problemen van de mensen wel aanpakken. Dat is hoe ik altijd aan politiek heb gedaan: zoeken naar oplossingen. Het is de enige manier om het vertrouwen terug te winnen.’

Identitair onbehagen

Peeters’ woorden klinken banaal, maar de strijd tegen populisten lijkt inderdaad maar te kunnen worden gewonnen door goed bestuur, waarbij naar oplossingen wordt gezocht, en niet door de populisten het zwijgen op te leggen. Voor de grote vraagstukken, zoals migratie en ongelijkheid, zijn niet in een handomdraai oplossingen te bedenken, maar die zullen er toch moeten komen.

Populisten zoals Trump zijn ‘in de eerste plaats het gevolg van een langzaam opgekookte volkswoede, niet zozeer de oorzaak ervan’, zoals de Amerika-watcher van De Tijd Jan Van Hessche schrijft. ‘Bij velen leeft het gevoel van een diepe economische malaise en ongelijkheid. Onder een deel van de blanke bevolking groeit het identitaire onbehagen over een demografisch en technologisch snel veranderende maatschappij. Het volk mort niet meer gehoord te worden door zijn eigen volksvertegenwoordigers’.

Die veenbrand woedt ook in eigen land en elders. Als die brand uitslaat, zoals in de Verenigde Staten, is de democratie in gevaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud