analyse

De Belgische worsteling met het model achter de Poolse bouwvakker

©Photo News

Nooit waren in ons land meer gedetacheerde buitenlanders - denk aan expats en Poolse bouwvakkers - aan de slag. En nooit deed de politiek meer moeite om hun aantal te beperken.

Ze zijn te vinden op zowat elke werf in ons land, in veel hoogtechnologische sectoren zoals de chemie, en in en rond de Europese instellingen in Brussel. En het zijn er elk jaar meer: gedetacheerde buitenlanders. Vorig jaar waren ze met bijna 245.000, becijferde de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ). Dat zijn er 13 procent meer dan in 2016 en het hoogste aantal ooit. Geen land in Europa dat verknochter is aan gedetacheerden dan België.

Gedetacheerden worden naar hier gehaald om een tijdelijke opdracht te vervullen. Vorig jaar voerden de 245.000 gedetacheerde werknemers en zelfstandigen ongeveer 767.000 opdrachten uit. Die kunnen enkele dagen duren, maar ook een week of enkele maanden. ‘Het gaat goed met de economie, bedrijven breiden hun activiteiten uit. Het is dus logisch dat ondernemingen vaker een beroep doen op gedetacheerden’, zegt staatssecretaris voor Bestrijding van de sociale fraude Philippe De Backer (Open VLD).

©Mediafin

Omdat het om tijdelijke en grensoverschrijdende arbeid gaat, geldt een Europese regeling. Gedetacheerden betalen hun personenbelasting in ons land, hun socialezekerheidsbijdragen betalen ze in hun land van herkomst. ‘Bedrijven werken met gedetacheerden omdat ze op zoek zijn naar expertise die in eigen land niet meteen beschikbaar is’, zegt Monica De Jonghe, expert bij het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO). ‘Denk aan goedbetaalde internationale expats of zeer gespecialiseerde vakmannen die we echt nodig hebben.’

Dat is evenwel maar een deel van het verhaal. Ook sectoren als de bouw zijn dol op gedetacheerden, meestal omdat ze goedkoper zijn. Zeker in Oost-Europese landen als Polen en Bulgarije liggen de bijdragen voor de sociale zekerheid veel lager dan in België. Dat heeft een impact op de uurlonen die bedrijven moeten betalen. Een Belgische bouwvakker kost zo’n 30 euro per uur, een gedetacheerde Portugees 25 euro en een Pool of een Bulgaar 22,60 euro.

In de realiteit zijn de verschillen vaak nog groter. Zeker in de bouwsector wordt de detachering misbruikt om tegen dumpingprijzen te werken. Door een gebrek aan Europese controlemechanismes is het voor malafide bedrijven gemakkelijk te frauderen, waardoor ze tegen zeer lage prijzen kunnen werken en ze correct werkende bedrijven uit de markt concurreren. Het geliefde model voor de expat is plots een jobvernietigende machine geworden.

De cijfers laten weinig aan de verbeelding over: in 2010 werkten volgens de RSZ 36.000 buitenlanders als gedetacheerde in onze bouwsector. In 2015 waren dat er 125.000. Belgische bouwvakkers zijn de dupe van die toestroom van buitenlandse arbeidskrachten. Vandaag werken 20.000 minder Belgen in de bouwsector in vergelijking met 2010, terwijl de bouwactiviteit is gestegen. Dat leidt tot ongenoegen bij veel bouwvakkers, die het gevoel hebben dat hun banen worden ‘afgepakt’ door buitenlanders die goedkoper kunnen werken.

De loonkostenkloof met de rest van Europa is kleiner geworden. En de strengere controles op misbruik werpen vruchten af.
Philippe De Backer
Staatssecretaris voor de strijd tegen sociale fraude

De voorbije twee jaar is evenwel een kentering te zien. Volgens de RSZ daalde het aantal gedetacheerden in de bouw in 2016 en 2017. Vorig jaar telde de Rijksdienst nog 104.500 gedetacheerden, zo’n 20.000 minder dan in 2015. Dat is een daling van 16 procent in twee jaar. De Confederatie Bouw is minder optimistisch. De werkgeversorganisatie definieert het begrip bouwvakker breder, waardoor ze tot andere cijfers komt en over een stagnatie van het aantal gedetacheerden spreekt.

Zelfs een stagnatie zou na de jarenlange forse groei van het aantal gedetacheerden in de bouw een heuse trendbreuk zijn. Te meer omdat aan de jarenlange afname van het aantal Belgische werknemers in de bouwsector een einde is gekomen. Het jongste anderhalf jaar bleef het aantal Belgische arbeidskrachten gelijk. ‘Dat is een goed signaal en we hopen dat die trend doorzet’, zegt de Confederatie Bouw.

Volgens De Backer is de kentering een gevolg van de taxshift. ‘Die heeft de loonkostenkloof met de rest van Europa verkleind. Ook de strengere controles op misbruiken werpen hun vruchten af.’ Tegelijk gaat het de Oost-Europese landen economisch almaar meer voor de wind, waardoor minder mensen een reden zien om naar ons land te komen. Al waarschuwt de Confederatie Bouw voor al te veel optimisme. ‘We zien een stagnatie, maar het is er één op een zeer hoog niveau. En de misbruiken zijn er nog altijd.’

Gelijk loon voor gelijk werk

Nieuwe Europese regels moeten het gemakkelijker maken de misbruiken tegen te gaan. Tot nog toe volstond het dat bedrijven gedetacheerden het minimumloon betaalden en enkele minimumregels respecteerden. Onder het motto ‘gelijk loon voor gelijk werk’ zullen ze een gedetacheerde op dezelfde manier moeten betalen als een andere werknemer in de sector, met uitzondering van de socialezekerheidsbijdragen, die in het land van herkomst moeten worden betaald. De Backer vindt het een goede regeling. ‘Ze verkleint de kans op misbruiken’, zegt hij.

Bovendien is de kans groot dat gedetacheerden binnenkort maar anderhalf jaar in het buitenland kunnen werken, tegenover twee jaar of langer vandaag. Voor wie langer in ons land blijft, moet het volledige Belgische arbeidsrecht - denk aan de ontslagregels - worden overgenomen.

‘Het kind wordt met het badwater weggegooid’, vindt het VBO. ‘Er zijn misbruiken in de bouw en doe daar iets aan. Maar de nieuwe regels gelden voor alle sectoren, waardoor het bijvoorbeeld veel moeilijker wordt een kenniswerker of een consultant voor langere tijd naar het buitenland te sturen. We vrezen dan ook dat het veel moeilijker wordt om mensen te overtuigen die stap te zetten.’ Of hoe België worstelt met het businessmodel achter de goedbetaalde expat én de Poolse bouwvakker.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud