interview

‘De Wever heeft vooral al verantwoordelijkheid gemeden'

Yves Leterme: 'Dat de Arco-spaarders hun geld nog altijd niet gekregen hebben, ligt me zwaar op de maag.' ©Jonas Lampens

‘Weet u wat mij opvalt? Dat ik zowel in het buitenland als in België amper vragen krijg over ‘de toestand’. Er heerst apathie en dat is niet goed.’ Zelf blijft Yves Leterme, nog altijd de langst zetelende premier in lopende zaken ooit, allesbehalve onverschillig bij de formatiecrisis. ‘De PS laat de kans liggen om weer geloofwaardig te worden in Vlaanderen.’

Wie de man van 800.000 stemmen ooit van dichtbij meemaakte, zal het zich herinneren: hij wandelt 2 kilometer per uur sneller dan de rest. Ook op een zucht van zijn 60ste dendert Yves Leterme door het leven en de wereld. Niet langer als politicus, OESO-topman of baas van de Zweedse denktank IDEA, maar als zakenman. Naast zijn mandaten bij Volkswagen en de UEFA is hij intussen het Europese uithangbord van niet één maar twee Chinese concerns. 'Het loopt goed, maar het coronavirus is een ramp. Internationale contacten liggen nu helemaal plat.’

De kritiek dat een gewezen Europees regeringsleider zich voor veel geld laat inschakelen in de imperialistische plannen van een dictatuur noemt hij kortzichtig. ‘Ik ben niet naïef. Natuurlijk heeft China zich politiek niet ontwikkeld zoals wij het zouden willen en uiteraard hebben de Chinezen de neiging technologie te kopiëren. Maar je hebt als bedrijf de keuze: samenwerken met de Chinezen en groeien. Of je technologie afschermen en vaststellen dat ze uiteindelijk zelf een beter product uitvinden. Geloof me, mocht Europa zich afzijdig opstellen - wat het niet doet - dan worden we helemaal gesandwicht tussen de VS en China.’

Slechts twee dingen liggen nog op mijn maag: dat ik mijn belofte om burgemeester van Ieper te worden niet ben nagekomen. En dat de Arco-spaarders hun geld nog altijd niet gekregen hebben.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

Opvallend: ondanks zijn drukke bezigheden is Leterme helemaal terug in het publieke debat. Wie zijn mening wil horen over de politieke toestand moet maar bellen. Of naar Genève vliegen in ons geval. Dat het dit jaar exact een decennium geleden is dat zijn laatste regering viel en een formatiecrisis van 541 dagen begon, is toeval. ‘Vanuit Stockholm had ik er gewoon niet genoeg zicht op. Nu woon ik in Parijs en kan ik alles beter volgen. Maar ik doe dat zonder de drang schoonmoeder te spelen en zonder revanchegevoelens. Slechts twee dingen liggen nog op mijn maag: dat ik mijn belofte om burgemeester van Ieper te worden niet ben nagekomen. En dat de Arco-spaarders hun geld nog altijd niet gekregen hebben. Geloof me, de Europese Commissie heeft garantieregelingen in andere landen laten passeren die veel verder gingen dan die voor Dexia.’

Het zijn geen vrolijke dagen voor België. De politiek zit in een existentiële crisis, de begroting ontspoort. Toch noemde OESO-baas Angel Gurria ons land deze week een succesverhaal. Scheelt er iets met uw oud-collega of zijn we te negatief?

Yves Leterme: ‘Over het algemeen zijn we zeer negatief. Ik denk te mogen zeggen dat weinig landen de financiële crisis beter hebben opgevangen dan België. Ik lees net in uw krant dat de redding van Fortis een winstgevende operatie is geworden. Wel, ik heb dat ook altijd beloofd. Ook wat de regering-Michel heeft gerealiseerd met de pensioenhervorming en de taxshift mag gezien worden, ware het niet dat de cheque niet helemaal gedekt was. Maar ik ken Angel Gurria goed genoeg om te weten dat je zulke uitspraken met een korrel zout moet nemen. Ik heb het OESO-rapport voor België gelezen: daar word je niet vrolijk van. Op de evergreens mobiliteit, klimaat, vergrijzing en budgettaire sanering blijven we onderpresteren.’

België werkt niet meer, luidt dan de conclusie?

Leterme: ‘Wat we nu meemaken, is geen typisch Belgisch fenomeen. De crisis van de partijpolitiek woedt in heel Europa. In tal van landen zijn er minderheidsregeringen aan de slag. In tal van landen leidt versnippering tot uiterst moeilijke regerings- en besluitvorming. Dat er in Vlaanderen nog geen rekeningrijden of statiegeld is, heeft niks met België te maken, maar puur met het feit dat de N-VA uit angst voor de kiezer in populisme vervallen is. Maar goed, boven op dat alles is er uiteraard de communautaire kwestie. Ons land kan maar blijven draaien als je op tijd het institutioneel raamwerk vernieuwt. Anders kom je telkens weer in een patstelling, met jaren tijdverlies als gevolg.’

Ons land kan maar blijven draaien als je op tijd het institutioneel raamwerk vernieuwt. Anders kom je telkens weer in een patstelling, met jaren tijdverlies als gevolg.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

Wat stelt u voor?

Leterme: ‘Een optimalisatie van de bevoegdheidsverdeling, in de twee richtingen. En nieuwe spelregels voor het vormen van een regering. Het idee van CD&V-voorzitter Joachim Coens om voor het federale bestuur te kiezen voor een afspiegeling van de deelstaatregeringen deel ik. Mijn ervaring leert dat het laten samenwerken van regeringen van diverse politieke samenstelling moeilijk is. Zelfs tussen regeringen van dezelfde kleur is het al niet evident. Tussen Kris Peeters en mezelf waren vaak spanningen.’

Het is toch bizar dat Coens zoiets lanceert op het moment dat de koning zijn partijgenoot Koen Geens aanstelt om een regering te vormen?

Leterme: ‘Hij doet dat volgens mij omdat vorige week de indruk is ontstaan dat de aanstelling van Koen een middel is om het onvermijdelijke door CD&V zelf te laten vaststellen. Namelijk dat de PS en de N-VA verenigen niet zal lukken en dat CD&V dus naar Vivaldi moet buigen om verkiezingen te vermijden. Daarom is het goed dat Joachim nu de puntjes op de i heeft gezet: hij maakt daarmee aan iedereen duidelijk, ook aan Koen, dat we niet zomaar in een regering moéten springen omdat ons verantwoordelijkheidsgevoel ons daartoe aanzet.’

Had Geens die verduidelijking nodig?

Leterme: ‘Voor zover ik begrepen heb, is het ook zijn overtuiging dat we voor een regering met een Vlaamse meerderheid moeten gaan.’

Kom, u weet goed genoeg waarom die indruk ontstaan is. Omdat iedereen ervan uitgaat dat het paleis niets onderneemt wat Geens niet wil. De kabinetschef van de koning, Vincent Houssiau, was zijn rechterhand. En ooit ook de uwe.

Leterme: ‘Ik ga daar geen commentaar op geven. Ik waardeer Koen enorm. Als iemand de creativiteit, de technische bagage en de empathie heeft om deze onderhandelingen tot een goed einde te brengen én een regering te leiden, is hij het. Maar voor CD&V is het nu het belangrijkste onze eigen koers te bepalen en ons niet te laten dwingen in een situatie waarbij wij het land moeten redden ten koste van onszelf. Door een aanhangsel te worden van een coalitie die ons inhoudelijk weinig biedt en ons alleen voor onze twaalf zetels erbij neemt, bijvoorbeeld. Bovendien is onze koers ook gewoon juist: voor de verdere stabiliteit van België is het essentieel dat een regering wordt gedragen door meerderheden in beide taalgroepen en rond de grootste partijen.

Het gevolg is dat CD&V zich aan de N-VA vastplakt zoals Joëlle Milquet (cdH) aan de PS in 2007. Met dat verschil: in de armen van Elio Di Rupo lag Milquet veilig. Wie in de armen van Bart De Wever terechtkomt, wordt meestal platgedrukt.

Leterme: ‘Milquet had Di Rupo nodig omdat ze niet in staat was haar stempel te drukken op de onderhandelingen van toen. Dat is bij CD&V nu totaal anders. Geens en Coens zijn mans genoeg om wat de partij wil realiseren door te drukken in onderhandelingen.’

De houding van CD&V lijkt toch sterk ingegeven door existentiële angst. ‘Als we in een linkse regering stappen met de N-VA in de oppositie, zijn we in 2024 dood’, hoor je in de wandelgangen.

Leterme: ‘CD&V gaat niet dood. Natuurlijk is de toestand ernstig. We moeten dringend relevanter, aantrekkelijker en duidelijker worden. Maar ik ben ervan overtuigd dat er in Vlaanderen een grote ontvankelijkheid blijft voor de kernpunten van de christendemocratie: kansen geven aan wie vooruit wil, meetrekken wie het moeilijk heeft, een beter evenwicht tussen rechten en plichten - ook voor nieuwkomers - en een rationele benadering van goed bestuur en Vlaamse zelfstandigheid. Dat CD&V die reikwijdte vandaag niet heeft, past zeker in internationale trends, maar heeft toch ook te maken met onze moeilijke rol in de regering-Michel. Maar daar kan aan gewerkt worden. En dat kan gerust met CD&V in de meerderheid. Als Geens de kans krijgt een paars-gele regering te leiden met een programma dat ons ligt, moeten we dat niet weigeren. Maar bon, niet ik zal dat bepalen.’

Ik zeg dit met het grootste respect voor Paul Magnette, maar hij heeft me ontgoocheld met zijn aanpak van deze formatie. De PS laat de kans liggen om opnieuw als een geloofwaardige gesprekspartner gezien te worden in Vlaanderen.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

PS-voorzitter Paul Magnette wil geen paars-geel. Waarom zou de PS wel moeten buigen en CD&V niet?

Leterme: ‘Het gaat niet om buigen. Ik zeg dit met het grootste respect voor Magnette, maar hij heeft me ontgoocheld met zijn aanpak van deze formatie. Door een nota op tafel te leggen waarin miljarden aan nieuwe uitgaven werden geprogrammeerd zonder een woord te zeggen over de financiering heeft hij geen enkele opening gecreëerd. De PS laat de kans liggen om opnieuw als een geloofwaardige gesprekspartner gezien te worden in Vlaanderen.’

Magnette zelf heeft Vivaldi dus de nek omgewrongen?

Leterme: ‘Hij heeft die coalitie belast met een erfzonde waar ze niet meer van afkomt. De manier waarop zijn nota de teugels laat vieren, wekt de periode-Verhofstadt opnieuw tot leven. Het verschil met toen is dat we daar het geld niet meer voor hebben.’

Dan is het toch bizar dat CD&V oprecht denkt dat de N-VA probleemloos haar discours van de jongste 15 jaar opzijzet om België met de PS te besturen.

Je kan de grootste Vlaamse partij enerzijds niet zomaar opzijschuiven, maar anderzijds weet je niet zeker dat N-VA het meent.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

Leterme: ‘Dat is natuurlijk de moeilijkheid van de situatie: je kan de grootste Vlaamse partij enerzijds niet zomaar opzijschuiven, maar anderzijds weet je niet zeker dat N-VA het meent. Bart De Wever zegt wel dat hij wil besturen, maar zijn trackrecord spreekt tegen hem. De voorbije tien jaar heeft hij vooral verantwoordelijkheid gemeden. Hij is als populairste politicus geen premier en geen Vlaams minister-president geworden, hoewel hij daar kandidaat voor was. En wanneer het lastig wordt en de verkiezingen naderen, loopt hij weg uit de regering, wat intussen al twee keer gebeurd is. Het is dus tijd dat de N-VA kleur bekent.’

Afgelopen zomer zei Johan Van Overtveldt: ‘Regeren met de PS is zelfmoord.’ Dat vat het wel samen.

Leterme: ‘De PS heeft de situatie uiteraard niet makkelijker gemaakt met die nota-Magnette. En je moet inderdaad vaststellen dat partijen die wel hun nek uitsteken en compromissen maken tegenwoordig vaak worden afgestraft. Dat is de tragiek van de parlementaire democratie in de hele wereld. Maar ik zie ook andere voorbeelden. CD&V en Open VLD zijn in 2014 niet afgestraft na de regering-Di Rupo. CD&V, Open VLD en de N-VA zijn wel afgestraft na vijf jaar ruziemaken onder centrumrechts. Mijn partij moet lessen trekken uit die episode. Je stapt niet in een regering om een coalitiepartner kleiner te maken. Ofwel zit je in de regering, ofwel niet. Maar de twee samen lukt niet.’

De N-VA is een massa kiezers verloren na het besturen van België. Nogmaals, waarom zou een Vlaams-nationalistische partij zich daar opnieuw aan moeten verbranden, met de PS als partner?

Er is vandaag maar één partij die als oppositie wordt gepercipieerd en dat is het Vlaams Belang. De N-VA kan proberen weer de zuivere maagd te spelen, maar ik denk dat ze daarin altijd overtroffen zal worden door Van Grieken en co.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

Leterme: ‘Ik heb de N-VA geen lessen te leren. Maar ik denk dat ze moet beseffen dat het onderscheid tussen besturen en niet besturen in het oog van de publieke opinie sterk vervaagd is. Er is vandaag maar één partij die als oppositie wordt gepercipieerd en dat is het Vlaams Belang. De N-VA kan proberen weer de zuivere maagd te spelen, maar ik denk dat ze daarin altijd overtroffen zal worden door Van Grieken en co.’

Vandaar dat de N-VA voorstelt het Vlaams Belang mee in het bad te trekken.

Leterme: ‘Dat is het goed recht van de N-VA. Maar het is ook het goed recht van CD&V om alleen al om programmatorische redenen niet te willen samenwerken met die partij. Wat ze sociaal-economisch voorstelt, is onbetaalbaar.’

Ondertussen wordt het Vlaams Belang in de peilingen alleen maar groter.

Leterme: ‘Kijk, dit wordt mij niet in dank afgenomen, maar ik blijf het toch zeggen: de kiezers dragen een collectieve verantwoordelijkheid. Door de extremisten - Vlaams Belang en PTB - groot te maken, is het alleen maar moeilijker geworden om goed te besturen. En wie mag het opkuisen? Allemaal partijen die verloren hebben, op de groenen na. Men verwacht dus oplossingen van partijen die in de eerste plaats moeten zien hoe ze over vier jaar weer onder de levenden kunnen komen. Dat is toch iets om bij stil te staan.’

Sinds de verkiezingen hebben alle verliezende partijen - op de N-VA en Open VLD na - een nieuwe voorzitter gekregen. Maar moet de omslag niet radicaler? Is het geen tijd voor een bundeling van de krachten.

Leterme: ‘Vooreerst vind ik dat Joachim heel sterk is begonnen. Doordat hij zo lang is weggeweest uit de Wetstraat maakt hij een verfrissende indruk. Als hij erin slaagt de krachten te bundelen met Sammy Mahdi, die qua stijl heel complementair is, zie ik het goed komen. Maar het is wel tijd om de ramen en deuren van de partij open te zetten, ja. Dat gebeurt volgens mij niet meer via kartels of fusies, maar via figuren. Tot de jaren 80 kwamen mensen die een maatschappelijk engagement wilden opnemen meestal bij de politiek terecht. Vandaag zijn er mensen die hun maatschappelijke bijdrage leveren door een spraakmakend boek te schrijven of door hun ideeën te tweeten. Onze partij moet zulke mensen kunnen overtuigen zich bij ons aan te sluiten. Zo hebben we vanaf 2003 ook Inge Vervotte, Kris Peeters, Peter Leyman en anderen aangetrokken. Het verschil is dat je dat nu ver weg van de klassieke partijstructuur moet doen. Joachim heeft vier jaar voor zich om daaraan te werken.’

Karel Van Eetvelt heeft zichzelf aangeboden, maar niemand wou hem.

Leterme (stil): ‘Karel heeft een andere weg gekozen, ja.’

Waarom neemt u dat project zelf niet in handen voor de partij?

Leterme: ‘Omdat mijn tijd gepasseerd is. Ik zal doen wat ik kan om de partij te helpen, maar ik ambieer geen enkele rol op het voorplan meer.’

Uw analyses maken nochtans indruk. Zelfs bij Wetstraatcollega’s die u tien jaar geleden afschreven, horen we nu: ‘kom terug, Yves’.

Ik heb te doen met de leiders van vandaag, want de stiel is er alleen maar moeilijker op geworden.
Yves Leterme
Gewezen premier (CD&V)

Leterme (lacht): ‘Ik zit nu in een vrijere rol, hé. De periode 2007-2010 was extreem bewogen: gezondheidsproblemen, een mislukte staatshervorming, het uiteenvallen van het kartel met de N-VA en finaal de bankencrisis. Er lag enorm veel druk op mijn schouders, wat tot spanningen leidde. Bovendien legde ik enorm veel druk op mijn eigen schouders, door zo veel tegelijk te willen doen.’

Zou de bijna 60-jarige Yves Leterme een betere premier zijn dan de 48-jarige?

Leterme: ‘Interessante vraag. Met de leeftijd win je zeker aan wijsheid en rust. Wat ik anders zou doen, is me proberen te concentreren op de grote lijnen. Maar ik moet eerlijk zijn: de realiteit is dat dat niet meer lukt in de wereld van vandaag. Door de snelheid van de berichtgeving en de impact van sociale media en peilingen wordt er zo’n gewicht gegeven aan het incident van de dag dat zelfs grote leiders als Emmanuel Macron of Angela Merkel constant bezig moeten zijn met brandjes te blussen. Ik heb te doen met de leiders van vandaag, want de stiel is er alleen maar moeilijker op geworden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud