analyse

‘De Zestien is voor Gwendolyn'

In september stelde Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten zich plots kandidaat voor de job van Europees commissaris, bevestigen meerdere partijen. ©Photo News

‘Gwendolyn Rutten heeft deze zomer naast de job van Europees commissaris gegrepen en Paul Magnette heeft haar nu het groot lot beloofd.’ Zowel buiten als binnen Open VLD wordt het gefluister over de persoonlijke agenda van Rutten oorverdovend. ‘De strijd is niet gestreden.’

Maakt informateur Magnette (PS) nog een kans op slagen of gaat de federale regeringsvorming na dik 180 dagen terug naar af? Na een rampweek lijkt het momentum voor paars-groen behoorlijk gaan vliegen. Eerst zette Bart Somers (Open VLD) de N-VA helemaal in een zetel door te nadrukkelijk op een regering zonder nationalisten te hinten. Vervolgens werden doelgericht versies van de informateursnota gelekt die het voor de liberalen wel heel lastig maken de bocht naar paars-groen in te zetten. Magnette maakt erin komaf met enkele blauwe trofeeën van de Zweedse coalitie zoals de wet op de loonmatiging of de uitgavenrem op de sociale zekerheid.

Richting CD&V lijkt het bruggenhoofd al helemaal ingestort. De christendemocraten, die mathematisch maar moeilijk gemist kunnen worden, zijn compleet afgeknapt op de paars-groene vrijage in de Kamer rond abortus en euthanasie. Het toppunt van ironie is dat CD&V en de N-VA, die compleet op elkaar uitgekeken waren, nu weer één conservatief front vormen rond die ethische thema’s.

Toch lijkt bij de PS de paniek niet meteen toe te slaan. Dat N-VA-voorzitter Bart De Wever in de uithaal van Somers en in de informateursnota kan aangrijpen om urbi et orbi te verkondigen dat de N-VA er is uitgeduwd, vinden Magnette en co. verre van vervelend. Sinds deze zomer gaat de hele Wetstraat ervan uit dat de N-VA al voor de oppositie heeft gekozen.

Presenteerblaadje

Voor de PS zit de verhaallijn van een paars-groene regering wel snor. Het progressieve front rond de ethische dossiers maakt een regering met Open VLD, die in Wallonië als rechts gepercipieerd wordt, verkoopbaar. Zelfs met enkele economische toegevingen aan de liberalen, zoals het inslikken van de eisen om de pensioenleeftijd en de btw op elektriciteit te verlagen. Ook dat de PS het premierschap aan een andere - Vlaamse - partij moet laten, is aanvaardbaar. ‘Zeker als de premier een vrouw is’, klinkt het openlijk.

Wat ons bij de theorie brengt die steeds luider rondzoemt in de Wetstraat: ‘Paul Magnette heeft het premierschap op een presenteerblaadje aangeboden aan Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten.’

‘Vandaar de plotse communicatie van Somers, die de ambities van Rutten helemaal steunt sinds hij Vlaams viceminister-president mocht worden’, zeggen meerdere bronnen. Ook dat de Open VLD-top blijkbaar echt haast wil maken met de formatie wordt opgehangen aan de persoonlijke agenda van Rutten. Als de regeringsvorming nog langer aansleept, dreigt de coalitiekeuze het voorwerp te worden van de liberale voorzittersverkiezingen, die in maart 2020 vallen. ‘Rutten wil een voldongen feit creëren, omdat in de campagne aan het licht zou komen dat veel leden paars-groen niet zien zitten’, luidt het.

Spinmachine

Dat de ‘spinmachine’ over de persoonlijke ambities van deze of gene in gang wordt gezet, is een klassieker in de politiek. De zenuwen staan strak gespannen, waardoor zulke verhalen een eigen leven gaan leiden.

Toch domineert de carrière van Rutten al maanden de gesprekken. Door niet in de Vlaamse regering te stappen - nadat de N-VA en CD&V wel signalen in die richting hadden gekregen - heeft ze haar compagnon de route Wouter Beke (CD&V) in zijn hemd gezet. Doordat hij als enige partijvoorzitter minister werd, is hij neergezet als ‘mister zelfbediening’, wat de minzame Beke niet vergeten is. Het vertrouwen tussen Rutten en de CD&V-top is daardoor zwaar beschadigd.

Ook intern blijft ‘het spook van de Zestien’ rondwaren. Sinds Rutten in de campagne had laten vallen dat ze geen nee zou zeggen mocht ze de eerste vrouwelijke premier kunnen worden, is het wantrouwen troef op het Open VLD-hoofdkwartier in de Melsensstraat. Vooral vicepremier Alexander De Croo staat niet te springen om een bijrol te krijgen in een regering die hem ideologisch niet ligt. Al een tijdje klinkt in Open VLD het mantra dat de partij niet in de regering hoeft te gaan, dat het ook oppositie mag worden. Het merkwaardige is dat men elkaar daarin niet vertrouwt aan de top van de partij.

Toch speelden deze zomer nog andere elementen. In september stelde Rutten zich plots kandidaat voor de job van Europees commissaris, bevestigen meerdere partijen. Premier Charles Michel (MR) drukte die ambities de kop in. Die functie moest naar Didier Reynders gaan, zodat die de MR niet weer naar zijn hand kon zetten na het vertrek van Michel naar Europa. Bovendien had de ex-premier nog een eitje te pellen met Rutten. Na de exit van de N-VA uit zijn regering probeerde Michel in december 2018 een doorstart te maken met socialisten en groenen. Met één tweet kelderde Rutten dat plannetje. Dat het premierschap van Rutten de weg zou vrijmaken voor een paars-groene regering is het toppunt van ironie.

Doelbewust gelekt

Vandaar dat het op het hoofdkwartier van Open VLD wordt weggelachen. ‘Het moet echt wel steken bij de N-VA dat wij niet in hun Vlaams front opgesloten zitten. Natuurlijk willen ook wij stappen zetten om dit land efficiënter te maken, maar niet om het te blokkeren. En natuurlijk willen wij nog met de N-VA regeren, maar niet om alleen haar agenda uit te voeren.’

Dat de nota van Magnette leest als een nachtmerrie voor de liberalen, wordt ook weggewuifd. ‘Dit is een informateursnota, geen formateursnota. Er zitten nog tien partijen aan tafel. Straks is Magnette misschien weer gewoon PS-voorzitter. Waarom zou hij dan al het achterste van zijn tong laten zien? Er is doelbewust gelekt om ons onder druk te zetten. Dat is zo doorzichtig.’

Volgens de liberale top stelt Magnette zich in de bilaterale contacten wel compromisbereid op. ‘De N-VA moet stoppen met weg te duiken. Welke regering ook gevormd wordt, het zal altijd met de PS zijn.’

Taiwan

Maar binnen Open VLD ‘is de strijd niet gestreden’, luidt het. Vandaag wordt Rutten in de Kamerfractie verwacht, waar velen ‘not amused’ zijn over de sortie van Somers. Fractieleider Egbert Lachaert, die paars-groen eerder nog resoluut afwees, komt er speciaal voor vervroegd terug uit Taiwan. ‘De partij staat in vuur en vlam. Die nota is rampzalig en het ergste is dat we door de sortie van Somers de hefbomen kwijt zijn om onze huid duur te verkopen. Wees maar zeker dat binnenkort een kandidaat-voorzitter van de rechtervleugel opstaat.’

In de partij is overduidelijk een kamp dat paars-groen wil laten crashen in de hoop dat daarna de echte onderhandelingen over paars-geel beginnen. Dat is ook het plaatje dat De Wever voor ogen had na het mislukken van de preformateurs. ‘Maar dat kamp moet wakker worden en de realiteit onder ogen zien’, zegt een topliberaal. ‘De N-VA durft gewoon niet.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect