analyse

Een paarse flashback

De Koninklijke Munt sluit eind dit jaar de deuren. Maar er moet nog tot 2021 jaarlijks 635.125 euro huur worden betaald, een gevolg van een sale-and-lease-backoperatie. ©Sofie Van Hoof

Het was een week van flashbacks in de Wetstraat. Plots doken de sale-and-lease-backoperaties van paars-groen weer op, een dure erfenis van gewezen premier Guy Verhofstadt (Open VLD). Ook de manier waarop premier Charles Michel (MR) de rentemeevaller opsoupeert aan belastingverlagingen zonder budgettair orde op zaken te stellen, doet aan Verhofstadt denken.

Toen Guy Verhofstadt (Open VLD) in 1999 de sleutels van de Wetstraat 16 van Jean-Luc Dehaene (CD&V) kreeg, het begin van het paarse tijdperk, zette hij al snel een omstreden sale-and-lease-backoperatie in de steigers. Daarmee wilde hij de begroting opsmukken. Er werden 78 gebouwencomplexen voor 840.718.509 euro verkocht en meteen nadien weer gehuurd.

Of dat een gunstige zaak was, werd zelfs niet nagegaan, blijkt uit een evaluatie van het Rekenhof uit 2006. ‘De rendabiliteit van de operaties waarbij verkochte gebouwen onmiddellijk opnieuw werden gehuurd, werd alleen berekend voor de Financiëntoren, na de verkoop. Maar de berekening vertrok van hypothesen die ofwel achteraf verkeerd bleken ofwel weinig plausibel waren’, was de ontluisterende vaststelling. Bovendien was de huurprijs meestal een aanzienlijk deel van de verkoopprijs. ‘Die verkopen waren beslist onrendabel voor de federale overheid’, zei het Rekenhof.

Dure grap

Die paarse erfenis is nog altijd een dure grap. Deze week bleek dat de Belgische overheid nog jarenlang hoge huurprijzen moet betalen voor overheidsgebouwen die inmiddels bijna leegstaan. Dat is het geval voor de Koninklijke Munt van België en voor een gebouw van Financiën in de Paleizenstraat, twee gebouwen die in de sale-and-lease-backoperatie zaten.

De Koninklijke Munt sluit eind dit jaar de deuren, omdat de regering-Michel beslist heeft het slaan van euromunten uit te besteden. Maar er moet nog tot 2021 jaarlijks 635.125 euro huur worden betaald voor het pand van 9.000 vierkante meter in de Pachecolaan. In de Paleizenstraat staat een gebouw van de federale overheidsdienst Financiën, waar nog amper 40 ambtenaren werken, maar waarvoor jaarlijks een huur van meer dan 2 miljoen euro moet worden betaald. En dat tot 2026.

Opsouperen

‘De sale-and-lease-backoperaties staan symbool voor de paarse budgettaire opsmukoperaties om de begroting in evenwicht te houden’, merkt het Rekenhof droog op. Verhofstadt schuwde de kunstgrepen niet om zijn begrotingen in evenwicht te houden. Zo kon hij de kritiek counteren dat hij de budgettaire inspanningen van Dehaene en de dalende rentelasten, de zogenaamde rentebonus, aan het opsouperen was, zoals bleek uit de stelselmatige afname van het primair begrotingssaldo in de paarse periode.

De sale-and-lease-backoperaties staan symbool voor de paarse budgettaire opsmukoperaties om de begroting in evenwicht te houden.
Rapport Rekenhof

Toen de bankencrisis in 2008 losbarstte, wat zich in 2009 vertaalde in een wereldwijde recessie, was de kritiek van toenmalig premier Yves Leterme (CD&V) dat er geen budgettaire buffers waren opgebouwd in goede tijden, waardoor ons land bijzonder kwetsbaar was. Tijdens de recessie in de jaren na de bankencrisis zijn de overheidsuitgaven omhooggegaan en zijn de inkomsten teruggevallen, waardoor de begroting in het rood ging en de Belgische staatsschuld opnieuw boven de symbolische grens van 100 procent van het bruto binnenlands product (bbp) klom.

Dat heeft centrumrechts niet kunnen keren, ondanks de economische heropleving en de historisch lage rente, waardoor premier Michel net zoals Verhofstadt kon genieten van een mooie rentebonus. Het was de uitdrukkelijke bedoeling van Bart De Wever (N-VA) om de staatsfinanciën op orde te stellen. In de eerste helft van de regeerperiode hebben Michel & co de uitgaven wel wat kunnen afremmen. Ook het begrotingstekort werd gehalveerd van 3,1 naar 1,5 procent van het bbp. De belastingdruk is wat verminderd. Maar die inspanningen worden niet doorgezet in de tweede helft van de regeerperiode, integendeel.

De Europese Commissie gaf deze week het begrotingswerk van de regering-Michel een onvoldoende omdat het structureel begrotingstekort de komende jaren weer toeneemt, in plaats van verder te dalen. ‘We hebben duidelijke keuzes gemaakt en we houden daaraan vast. We gaan voor een relance, niet voor hogere belastingen. Er moet aandacht zijn voor sanering, maar tegelijk ook voor een relance’, verdedigde premier Michel zich. Die keuze heeft ook vruchten afgeworpen. Onder Michel zijn er elk jaar 42.700 jobs in de privésector bijgekomen. Geen enkele andere premier heeft hem dat voorgedaan.

Historische kans

Charles Michel kiest er net als Guy Verhofstadt voor om de rentebonus op te souperen aan belastingverlagingen.

Het neemt niet weg dat Michel, net zoals Verhofstadt, de historische kans mist om van de rentebonus en de economische heropleving gebruik te maken om de tering naar de nering te zetten. Van een besparingsbeleid was ten tijde van paars geen sprake. Centrumrechts heeft wel wat bespaard door de uitgaven te verminderen, maar dat is geneutraliseerd door belastingverlagingen die geld kosten.

De gok was en is dat zo’n belastingverlaging de economie en de jobcreatie doet aantrekken, waardoor de begrotingsproblemen vanzelf verdwijnen. Het gevaar is dat men de begrotingsinspanningen altijd maar voor zich uit blijft schuiven. En dat er geen budgettaire buffers of schokdempers zijn om onverwachte schokken - zoals de bankencrisis in 2008 of een rentestijging - of verwachte schokken - zoals de vergrijzingskosten die tot na 2040 blijven oplopen - op te vangen.

©Mediafin

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect