Einde soap Zuidpoolbasis in zicht?

©BELGA

Een station in lamentabele staat. Stroom die het laat afweten. De staat van de Belgische poolbasis Prinses Elisabeth is om te huilen. En daar kwam deze week nog een rist ontslagen boven op.

De poolbasis Prinses Elisabeth werd acht jaar geopend als een state-of-the-art staaltje technologie. Maar de mankementen zijn legio. Daarbij kwam deze week nog eens het nieuws dat de directeur van de basis, Rachid Touzani, was ontslagen. Ook vijf experts van de federale dienst Wetenschapsbeleid moesten opstappen.

Een noodzakelijke herschikking, volgens de een. Een jammerlijk verlies van talent, zegt de ander. Om maar te zeggen dat de neuzen nog altijd niet in dezelfde richting staan als het gaat om de zuidpoolbasis.

De stroom heeft er nog maar één seizoen ononderbroken gewerkt. We sluiten de instrumenten dan maar aan op autonome batterijen.
frank pattyn
wetenschapper

Alles begon nochtans veelbelovend. Ons land pochte in 2009 al te graag met de unieke poolbasis, het geesteskind van ontdekkingsreiziger Alain Hubert. De overheid sprak toen met Hubert af dat zijn International Polar Foundation (IPF) als ‘bevoorrechte partner’ de Belgische basis - 1.500 m2 werkruimte en 400 m2 leefruimte - mocht uitbaten.

Maar volgens insiders maakte Hubert er een boeltje van. Hij maakte zich schuldig aan wanbeheer, belangenvermenging en leefde gemaakte afspraken niet na. De overheid begon een onderzoek tegen Hubert. Die reageerde dan weer met een spervuur van gerechtelijke aanvallen.

Op een bepaald moment liepen er 26 processen tussen de twee partijen. De sfeer tussen de partners was slechter dan ooit. Ook toenmalig staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid Elke Sleurs (N-VA) was het gedrag van Hubert kotsbeu. Ze wilde definitief van hem af.

©Mediafin

Die juridische strijd leidde tot de meest absurde situaties. In 2015 kreeg Hubert een verbod naar de poolbasis te gaan. Hij ging toch en plunderde de basis. Bewakingsbeelden legden vast hoe hij er met enkele voertuigen, apparatuur, 7.000 liter diesel, voedsel en communicatieapparatuur vandoor ging. Ook werd apparatuur onklaar gemaakt. ‘Een ravage’, zo werd het resultaat van zijn ‘ongevraagd bezoek’ genoemd.

Een jaar later mocht de Belgische overheid van de Raad van State dan weer niet naar haar eigen poolstation. De raad had toen geoordeeld in het voordeel van Hubert. Zijn IPF was immers de ‘bevoorrechte uitbater van het station’, luidde het verdict.

Prinses eLISABETH

Het zuidpoolstation Prinses Elisabeth werd in de winter van 2008/2009 in gebruik genomen. Het is enkel geopend tijdens de Antarctische zomer, dat is onze winter.

Het station heeft 21 miljoen euro gekost. Elk jaar krijgt het een dotatie van nog eens 3 miljoen euro.

Er kunnen 20 wetenschappers verblijven.

Het wetenschappelijke onderzoek heeft onder dat geruzie geleden, geven medewerkers toe. Volgens ULB-professor Frank Pattyn, die verschillende keren naar het station trok, is de poolbasis al die tijd ‘verre van optimaal benut’. Hij bevestigt dat ze de jongste jaren niet goed is onderhouden.

Omdat de Belgische missie vorig jaar niet door mocht gaan, zijn ook langlopende experimenten niet uitgevoerd. Daardoor ontbreekt een jaargang in de resultatenreeksen. Pattyn vertelt ook hoe de stroom maar één jaar ononderbroken heeft gewerkt. ‘Daardoor sluiten we vaak instrumenten aan op batterijen om de werking te verzekeren.’ Door al die problemen is het moeilijk nog fondsen te vinden voor wetenschappelijk onderzoek, stelt Pattyn. ‘De poolbasis komt alleen nog maar negatief in het nieuws.’

Al wil de wetenschapper benadrukken dat Prinses Elisabeth wel degelijk al wat heeft opgeleverd. ‘Alleen al de locatie, in amper bestudeerd gebied, maakt de basis uniek’, zegt hij. ‘Er zijn ook al verschillende fantastische artikels verschenen in het tijdschrift Nature na onderzoek op de basis.’ Wetenschappers vonden in de omgeving van het station meteorieten en verzamelden er info over de klimaatverandering.

21 miljoen
Kostprijs van Prinses Elisabeth

Al geeft Pattyn toe dat er iets moet gebeuren, wil de basis weer optimaal functioneren. Zo’n akkoord lijkt eindelijk in de maak. De Belgische overheid en de IPF van Alain Hubert werken aan een deal die toekomstige samenwerking weer mogelijk moet maken. Komende vrijdag ligt het akkoord in principe op de tafel van de ministerraad. Dat moet de missie het komende winterseizoen veiligstellen.

De verzoening kwam er op aangeven van de nieuwe staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid, Zuhal Demir (N-VA). Die volgde Sleurs op toen die naar Gent trok om er campagne te voeren voor de gemeenteraadsverkiezingen. Demir kiest opnieuw voor toenadering. Al was het maar omdat de overheid juridisch aan Hubert is geketend. ‘Die gesprekken verlopen gemoedelijk’, is te horen. Al kan de recente reeks van ontslagen anders doen vermoeden.

Niet alle betrokkenen zijn bovendien overtuigd dat ons land op het punt staat een goede deal te smeden met Hubert. De overheid zou de ontdekkingsreiziger een fiks bedrag betalen om het 1/1.000ste deel dat hij van de poolbasis bezit af te kopen. Hubert zou ook een schadevergoeding krijgen voor het seizoen dat hij twee jaar geleden miste. En de belofte dat hij in de toekomst de bevoorrechte uitbater blijft.

Waar wel unaniem optimisme over heerst, is de oprichting van een wetenschappelijke raad. Die moet toekomstige projecten beter op hun merites kunnen beoordelen. Wetenschappers, onder wie ook Frank Pattyn, hadden daar expliciet om gevraagd. ‘Tot nu besliste de beleidsraad over die zaken’, aldus Pattyn. ‘Maar in die raad zit weinig wetenschappelijke expertise.’

Als alles goed gaat, kan dit najaar weer een vredevolle, wetenschappelijk verantwoorde missie onder leiding van de IPF naar de Zuidpool trekken. Al zal de Belgische staat als eigenaar een pak moeten investeren om alles in de afgelegen site weer op orde te krijgen. Van de levensduur van 25 jaar resteren er nog 18 om de Belgische eer te redden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n