interview

‘Er wordt veel te veel paniekvoetbal gespeeld’

Gewezen sp.a-voorzitter Johan Vande Lanotte. ©JONAS LAMPENS

‘Antwerpen voert een avondklok in op een moment dat in de provincie zeven mensen worden opgenomen in het ziekenhuis. Het is overshooting om te maskeren dat ze niet voorbereid zijn.’ Johan Vande Lanotte mist lijn in de corona-aanpak. ‘Rampenplannen zijn niet zo moeilijk.’

Eind vorig jaar was Johan Vande Lanotte nog samen met Didier Reynders aan de slag voor de koning. Hij probeerde als informateur een doorbraak te forceren in de federale formatie. Vandaag werkt hij opnieuw in een kasteel. Minder groot dan dat van koning Filip, maar het mag er ook zijn.

De voormalige burgemeester van Oostende, vicepremier, partijvoorzitter en hoogleraar grondwettelijk recht werkt tegenwoordig voor de bekende Gentse advocaat Walter Van Steenbrugge. Die houdt kantoor in een gerenoveerd kasteeltje in Mariakerke, in de groene rand rond Gent. Voor Vande Lanotte was het op zijn 65ste een heuse carrièreswitch.

Als er een hittegolf is, wordt er altijd gevochten.
Johan Vande Lanotte
Sp.a-coryfee

‘Ik heb 30 jaar aan politiek gedaan, dat is genoeg zeker?’, zegt hij, terwijl hij ons ontvangt in de prachtige tuin van het kasteel. ‘Ik reken nog vijf jaar te werken. Tegen dan begin ik allicht seniel te worden en mogen ze me afvoeren.’ (lacht luid)

Overshooting

Vande Lanotte is dan wel niet langer politicus, hij volgt alles nog op de voet: de aanpak van de coronacrisis, de aanslepende formatie en de rellen aan de kust. Zijn conclusie: ‘We doen aan overshooting: maatregelen die veel te ver gaan, ook omdat we te veel achter de feiten aanlopen. We schakelen als het te laat is.’

Vorig weekend was er een gevecht in Blankenberge, deze week rellen in Oostende. Heeft de politiek het niet meer onder controle?

Johan Vande Lanotte: ‘In Oostende is het niet tot een gevecht gekomen. Het ging om twee families die ruzie hadden, en de politie heeft tijdig kunnen ingrijpen. Zo’n incident is in tijden van sociale media meteen hot news. Maar zo zijn er 13 in een dozijn.'

'In Blankenberge ging het om een typisch voorbeeld van hooliganisme, een bende die keet wilde schoppen. Dat is niet zo uitzonderlijk. Je moet daar kordaat tegen optreden, maar ook niet meer. Je moet eens de nieuwsberichten van de voorbije vijf jaar bekijken. Als er een hittegolf is, wordt er altijd gevochten.’

Minimaliseert u de zaken nu niet?

Vande Lanotte: ‘Nee, ze hebben vier van die gasten opgepakt. En dat moet ook. Maar we moeten opletten dat de reacties op zulke incidenten niet buiten proportie zijn.'

'Het stoorde mij bijzonder dat een politiecommissaris na het incident in Blankenberge verklaarde dat wie er uitzag zoals de relschoppers niet meer binnengelaten zou worden. Dat is gruwelijk. Het betekent dat een witte binnen mag, een bruine niet meer. Zulke mensen zouden ze voor de rechtbank moeten brengen, want dat is puur racisme. Het is geen alleenstaand geval. In coronatijden worden veel grenzen overschreden.’

Mensen die de beelden uit Blankenberge hebben gezien, zijn verontwaardigd. Weer krijgen ze het beeld van straffeloosheid voor een groep losgeslagen jongeren.

Vande Lanotte: ‘Jongeren die met de politie vechten, moeten worden aangepakt. Maar dat er eens een vechtpartij voorkomt, is niet zo vreemd. We zouden veel gevangenissen moeten bijbouwen als we iedereen willen opsluiten die eens vecht.’

Kustplaatsten als Knokke beslisten in de nasleep van de gebeurtenissen in Blankenberge dagjestoeristen te weren. Is dat te rechtvaardigen?

Vande Lanotte: ‘Ik begrijp dat Blankenberge zich moet reorganiseren en tijdelijk ingrijpt. Maar structureel beslissen geen dagjestoeristen meer toe te laten, is pure overacting en discriminatie.’

‘Het probleem is dat men niet voorbereid was. Oh, verrassing. Het zou wel eens warm kunnen worden in de zomer en veel mensen zouden wel eens naar het strand willen. En bij de NMBS hadden ze totaal niet kunnen voorspellen dat bij een hittegolf veel mensen de trein willen nemen?'

'In de lente weet je dat er een hittegolf kan komen, en in coronatijden bereid je je daarop voor. Nu is pas achteraf - veel te laat - ingegrepen. De overheid heeft de plicht zich zo goed mogelijk te organiseren, zodat ze de rechten van mensen niet te veel hoeft in te perken.’

Bart Tommelein, die u als burgemeester van Oostende heeft opgevolgd, heeft wel voorbereidingen getroffen. Hij kondigde maanden geleden al aan dat hij een strandpas zou invoeren, maar is toen weggehoond.

Van Lanotte: ‘Het systeem met reservaties voor het strand werkt vrij goed. Het enige wat je Tommelein kan verwijten, is dat hij aankondigde Oostendenaars en tweedeverblijvers voorrang te geven op dagjestoeristen. Dat was een fout. Maar Oostende was wel voorbereid. In andere steden wordt aan overshooting gedaan om te verstoppen dat ze niet voorbereid waren. Er wordt te veel paniekvoetbal gespeeld.’

Zoals in Antwerpen met de invoering van een avondklok?

Vande Lanotte: ‘Mensen horen dat niet graag, maar ik vind dat disproportioneel. We zijn aan het overdrijven. Als je de cijfers bekijkt, is het duidelijk dat het coronavirus nu veel minder hard toeslaat dan in maart en april. In de eerste fase waren er in volle crisis dagelijks 1.600 besmettingen, 550 ziekenhuisopnames en 300 sterfgevallen. Nu zijn er 600 besmettingen, 30 ziekenhuisopnames en 4 sterfgevallen. Het beleid moet zich daaraan aanpassen.’

‘Ik minimaliseer niets, want ik weet hoe erg het virus bij sommige mensen heeft toegeslagen. Een goede vriend van me is zwaar ziek in het ziekenhuis beland. Ik ben dus allerminst een covidontkenner. Maar de Antwerpse gouverneur voert een avondklok in op het moment dat in heel de provincie gemiddeld zeven mensen per dag worden opgenomen in het ziekenhuis. Dat is disproportioneel. En ondertussen knijpen we de cultuur- en eventsector dood. Dat gaat ook over mensen hé.’

‘Het is niet logisch dat we 10.000 mensen toelaten op het strand, maar dat in een voetbalstadion geen toeschouwers binnen mogen. We laten mensen binnen in de cinema, maar muziekvoorstellingen zijn verboden? De ratio moet dringend terugkeren.’

Ik vind niet dat Wouter Beke ontslag had moeten nemen. De hoofdverantwoordelijke voor het drama in de rusthuizen is de medische wereld. Die heeft doden op zijn geweten door besmette bejaarden uit de rusthuizen te weren uit de ziekenhuizen.
Johan Vande Lanotte
Sp.a-coryfee

Wat stelt u voor?

Vande Lanotte: ‘Een duidelijk plan waaraan minstens zes maanden wordt vastgehouden en de sectoren verantwoordelijkheid geven om correcte plannen uit te werken. De regering heeft begin juli een grote fout gemaakt. Ik hoor het premier Sophie Wilmès (MR) nog zeggen: ‘Alles wat niet langer verboden is, mag.' Die bubbel van 15, dat was voor iedereen een vrijgeleide om weer massaal samen te komen. Niemand heeft een lijstje van 15. Daardoor liepen de besmettingen weer op en moest de bubbel teruggeschroefd worden naar 5.’

De communicatie verloopt ook niet altijd even vlot. Elke dag geven virologen, experts en politici hun mening in de pers. Maar er zit weinig lijn in.

Vande Lanotte: ‘Het resultaat is dat mensen niets meer geloven. Ik heb als minister van Binnenlandse Zaken veel rampenplannen gemaakt. Bij een ramp heb je experts nodig, politici en mensen die communiceren. De experts moeten advies geven, politici moeten beslissingen nemen en professionals moeten communiceren. Niet de virologen en politici moeten communiceren.'

'Je moet tijdens zo’n crisis professionele mensen aanduiden die communiceren, direct of via ingehuurde communicatiebureaus. Steven Van Gucht doet een zeer goede job, maar hij is een viroloog en geen communicatiespecialist. Dat geldt nog meer voor andere experts. Ik verwijt hen dat niet. De regering had de communicatie zelf anders moeten aanpakken.’

De kritiek op de corona-aanpak was bijwijlen niet van de poes, met vooral de roep om het ontslag van Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V). Was hij beter vertrokken?

Vande Lanotte: ‘Zoals u weet, ben ik ooit vertrokken als minister van Binnenlandse Zaken na de ontsnapping van Marc Dutroux. Dat ontslag heeft me verder nooit meer achtervolgd. Ik was erop voorbereid. Het domste is te denken dat je er voor eeuwig bent. Politiek is per definitie tijdelijk, die belangrijke les heb ik geleerd als kabinetschef van Louis Tobback.’

Is er dan iets veranderd? Want Beke bleef wel zitten.

Vande Lanotte: ‘Ik denk niet dat hij ontslag had moeten nemen. De hoofdverantwoordelijke voor het drama in onze woon-zorgcentra is volgens mij de medische wereld. Ik kan er nog altijd niet bij dat de federatie van geriaters, de geriatrische diensten van de universitaire ziekenhuizen van Gent en Leuven en het centrum Huisartsengeneeskunde van de KU Leuven op 19 maart een omzendbrief rondstuurden met de boodschap besmette mensen uit de woon-zorgcentra niet over te brengen naar de ziekenhuizen. Erger nog, ze waarschuwden de ambulancediensten voor het hoge risico op besmetting als ze bejaarden zouden vervoeren.’

‘Pardon? Had ik toen een vader of moeder in een woon-zorgcentrum gehad, ik was prompt naar de rechter getrokken. Door die omzendbrief zijn zieke rusthuisbewoners tussen gezonde bejaarden blijven zitten. Drie vierde van alle coviddoden zijn rusthuisbewoners. Ik ben vrij zeker dat er minder doden waren gevallen als die omzendbrief nooit was verstuurd. Hebben ze doden op hun geweten? Ik vind van wel.’

Het medische argument is dat het om ouderen ging met sowieso een lage overlevingskans en er alles aan gedaan moest worden om te vermijden dat de ziekenhuizen zouden bezwijken onder een toevloed van patiënten, zoals in Italië.

Vande Lanotte: ‘Ik weet ook wel dat iedereen toen de beelden uit Italië op het netvlies had. Daarom kan ik de ontstaansgeschiedenis van de omzendbrief ergens nog begrijpen. Maar de reactie had moeten zijn in de weken daarop de ziekenhuiscapaciteit fors op te trekken. Nu was het: dit is het maximumaantal bedden en we moeten erover waken dat die niet overbezet geraken. Zelfs toen we duidelijk niet boven de helft van de ziekenhuiscapaciteit kwamen, zijn bewoners van woon-zorgcentra geweigerd. Want anders zouden de ziekenhuizen vollopen. Ik heb dat op mail.’

‘En dat het om oudjes ging die sowieso gestorven zouden zijn? Amai. Ik ga zelf wel zeggen wanneer ik wil doodgaan. Ik kan nog begrijpen dat je heel oude mensen niet meer intubeert. Maar dat is nog iets anders dan ze te verbieden naar het ziekenhuis te gaan, waar de palliatieve zorg veel beter is, of te zeggen dat de rusthuizen bejaarden dan maar zelf aan de zuurstof moeten leggen. Rusthuizen zijn geen ziekenhuizen. En ze zullen dat ook nooit zijn.’

Wouter Beke gaat helemaal vrijuit?

Vande Lanotte: ‘Dat zeg ik niet. Beke had veel meer zijn tetter moeten opendoen. Zijn plan was besmette bejaarden over te brengen naar schakelzorgcentra, een niveau tussen rusthuis en ziekenhuis. Maar daar is niets van in huis gekomen, omdat hij door de medici is gesaboteerd. Bij mij was het kot te klein geweest. Maar het is niet Bekes karakter de boel bijeen te tieren. Hij was nochtans zelf tegen de aanpak zoals voorgeschreven in de omzendbrief en heeft dat ook duidelijk laten verstaan.’

De PS en de N-VA hebben nog altijd geen meerderheid gevonden. Het duurt lang, het sleept aan. De window of opportunity is aan het sluiten. Mijn aanvoelen is dat er serieus wantrouwen is tegenover MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez.
Johan Vande Lanotte
Sp.a-coryfee

‘Zijn taskforce zorg, die moest schakelen om de coronacrisis in de rusthuizen te tackelen, kwam er ook te laat. Daaraan zag je zijn gebrek aan ervaring als minister. En er is zijn manier van doen. Hij zei in een interview eerst zeker te willen zijn voor hij beslist. Maar in crisistijd moet je durven te beslissen, ook over wat verkeerd kan uitpakken.’

Het helpt ook niet echt dat we nog geen volwaardige federale regering hebben.

Vande Lanotte: ‘De virologen springen - de ene al wat gretiger dan de andere - in het gat dat de politici openlaten. Dat verwijt ik de virologen niet, wel de politici.’

Je zou van politici nochtans kunnen verwachten dat ze in een crisissituatie de politieke spelletjes achterwege laten en een regering vormen.

Vande Lanotte: ‘Er werd altijd gezegd dat België een land van compromissen is, maar dat kunnen we intussen toevoegen aan het lijstje met historische parabels. Je kan toch niet zeggen dat je een land van compromissen bent als je er in een crisissituatie niet in slaagt een regering te vormen.’

Bio

Johan Vande Lanotte (65) maakte een carrièreswitch na 30 jaar toppolitiek, waarin hij opklom van kabinetschef tot vicepremier. Hij was een paar jaar voorzitter van de sp.a en tussen 2015 en 2018 burgemeester van Oostende. Hij stopte afgelopen academiejaar ook als professor van het ‘buisvak’ grondwettelijk recht aan de UGent. Vandaag is hij actief in het advocatenkantoor van de bekende Gentse pleiter Walter Van Steenbrugge.

De PS en de N-VA hebben intussen wel een ‘grand deal’ gesloten.

Vande Lanotte: ‘Maar ze hebben nog altijd geen meerderheid gevonden. Het duurt lang, het sleept aan. Dat is nooit een goed teken. De window of opportunity is stilaan aan het verdwijnen. Mijn aanvoelen is dat er vooral een serieus issue is met MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Ze vertrouwen hem niet. Omdat ze niet weten wat hij precies wil, zit de schrik erin dat het jaren miserie is als ze met hem in zee gaan. En zo zit de Open VLD knel.’

De budgettaire put is door de coronacrisis uitgediept tot ruim 50 miljard euro. Hoe geraken we hier ooit uit?

Vande Lanotte: (blaast) ‘Bwa. Dat is op een tiental jaar goed te maken. Zonder afgrijselijke tegenslagen kun je de helft in twee jaar oplossen. De rest doe je in zes, zeven jaar. Over het grote besparingsplan van Jean-Luc Dehaene uit 1992 - om het begrotingstekort onder 3 procent van het bruto binnenlands product te duwen - deden we zeven jaar.’

‘Hoe je daaraan begint? Door geen zotte dingen te doen en op de kleintjes te letten. Dat heeft de Zweedse coalitie van Charles Michel verzuimd. De hervorming van de vennootschapsbelasting en de taxshift hebben elk miljarden gekost. Terwijl de les net is dat je elk klein papierke dat je op straat laat vallen, moet oprapen. Wij deden het via een simpele rekensom. Op 100 euro inkomsten rekenden we dat we 90 euro zouden binnenkrijgen, op 100 euro uitgaven rekenden we dat we 110 euro zouden uitgeven. De doelstellingen zijn gehaald.’

‘En please, blaas geen nutteloos geld de lucht in door ze in relanceplannen te steken. Het klinkt misschien wat raar uit de mond van een socialist. Maar België is een kleine, open economie. Daarom moeten we vooral goed letten op de investeringen van de grote buurlanden, en kijken hoe we daar verstandig en innovatief kunnen op inspelen. Doe het vooral toekomstgericht, bijvoorbeeld in de batterij-industrie of in de isolatie van gebouwen en huizen waar we een achterstand hebben. Met grote relanceplannen dreigen we geld uit te geven aan sectoren en bedrijven die over tien jaar toch weg zijn.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud