‘Grondwetswijziging voor klimaat komt neer op staatshervorming'

©EPA

Een wijziging van de grondwet voor het klimaat is politiek minder onschuldig dan het lijkt. ‘Het zou de autonomie van de deelstaten inknotten om zelf een klimaatbeleid te voeren’, zegt grondwetspecialist Stefan Sottiaux (KU Leuven).

De eerste horde is genomen. In de Kamercommissie voor de Herziening van de Grondwet is de aanpassing van artikel 7bis van de grondwet goedgekeurd. Dat gebeurde zoals verwacht met de steun van de MR van premier Charles Michel, en de verzamelde oppositie van groenen en socialisten en het cdH. De Vlaamse partijen N-VA, CD&V en Open VLD stemden tegen, zoals ze ook al meermaals duidelijk maakten.

Ongrondwettelijk

De tekst die is goedgekeurd, voegt een paragraaf aan artikel 7bis van de grondwet toe, waarin wordt voorgeschreven dat de overheden zullen samenwerken aan een doeltreffend klimaatbeleid overeenkomstig de doelstellingen, beginselen en modaliteiten die vastgesteld zijn in een bijzondere wet. ‘Het was één van de suggesties van de Raad van State’, zegt grondwetspecialist Stefan Sottiaux.

Een bijzondere wet dient immers om bevoegdheden te verdelen, niet om concrete klimaatdoelstellingen of een klimaatbeleid uit te stippelen.
Stefan Sottiaux
Grondwetspecialist KU Leuven

De Raad van State had immers geoordeeld dat het voorstel van bijzondere klimaatwet, dat een aantal experts in opdracht van de klimaatbetogers hadden uitgewerkt, ongrondwettig was. ‘Een bijzondere wet dient immers om bevoegdheden te verdelen,  niet om concrete klimaatdoelstellingen of een klimaatbeleid uit te stippelen’, zegt Sottiaux.

‘Om constructief te zijn, heeft de Raad van State een aantal andere wegen voorgesteld’, legt de grondwetspecialist uit. ‘Een alternatief dat is voorgesteld, is om de grondwettelijke basis te creëren voor zulke klimaatdoelstellingen, door artikel 7bis aan te passen.

Een andere suggestie is om in de bijzondere meerderheidswet – waarin de bevoegdheidsverdelingn staat – een nieuwe bevoegdheid te creëren voor de federale overheid om de klimaatdoelstellingen bij gewone wet vast te leggen’, aldus Sottiaux.

Maar dat is minder onschuldig dan het lijkt, merkt Sottiaux op. ‘Het zou neerkomen op een staatshervorming, want het zou een nieuwe bevoegdheid geven aan de federale overheid. Het zou de autonomie van de gewesten inknotten om een eigen klimaatbeleid te voeren’.

Verplichte samenwerking

Het alternatief voor zo’n staatshervorming is volgens Sottiaux dat er wordt gewerkt met verplichte samenwerkingsakkoorden, gekoppeld aan een responsabiliseringsmechanisme, wat ook één van de voorstellen was van de Raad van State.

‘Het is een bonus-malussysteem dat al bestaat voor de gewesten om de CO2-uitstoot te beperken. Als ze daarin lukken, krijgen ze een bonus. Halen ze de doelstellingen niet, dan krijgen ze minder. Je kan die techniek uitbreiden. Ofwel krijgt de federale overheid alleen de bevoegdheid om de klimaatdoelstellingen vast te leggen, ofwel leggen de federale overheid en de deelstaten samen de doelstellingen vast’

Of je nu via een bijzondere wet of een samenwerkingsakkoord werkt, je zal altijd een akkoord moeten vinden tussen Vlamingen en Franstaligen om de klimaatdoelstellingen vast te leggen.
Stefan Sottiaux
Grondwetspecialist KU Leuven

Wat de beste techniek is? ‘Of je nu via een bijzondere wet of een samenwerkingsakkoord werkt, je zal altijd een akkoord moeten vinden tussen Vlamingen en Franstaligen om de klimaatdoelstellingen vast te leggen’, is het veelzeggende antwoord van Sottiaux.

Bangmakerij

Of samenwerkingsakkoorden niet werken, zoals de klimaatbetogers beweren, wil Sottiaux niet gezegd hebben. Evenmin wil hij zich uitspreken over de vraag of een grondwetsherziening veel zoden aan de dijk zal zetten. Dat is volgens Sottiaux voer voor klimaatexperts, zoals professor Klimaatrecht Kurt Deketelaere (KU Leuven).

Er is veel bangmakerij voor niets, we hebben geen grondwettelijke bepaling nodig om een klimaatbeleid te voeren.
Kurt Deketelaere
Professor Klimaatrecht KU Leuven

Die liet al verstaan dat hij weinig heil verwacht van een grondwetsherziening. ‘Er is veel bangmakerij voor niets, we hebben geen grondwettelijke bepaling nodig om een klimaatbeleid te voeren. Als eenieder in dit land, federale overheid en gewestelijke overheden, doen wat ze moeten doen met de bevoegdheden die ze gekregen hebben, binnen de organen die daarvoor gecreëerd zijn, dan kunnen we perfect een klimaatbeleid voeren’, aldus Deketelaere.

Het ziet er overigens niet naar uit dat de aanpassing van grondwetsartikel 7bis straks ook door de plenaire vergadering van de Kamer zal worden goedgekeurd. Dan is immers een tweederdemeerderheid nodig, wat niet haalbaar is, als N-VA, CD&V, Open VLD, Vlaams Belang en Vuye & Wouters tegen stemmen. Zij willen geen avonturen rond het klimaat beginnen, zolang niet duidelijk is wat de kostprijs ervan zal zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect