analyse

Het bladgoud van de Zestien komt tegen een hoge prijs

PS-voorzitter Paul Magnette is niet weigerachtig om premier te worden. ‘Ik ben beschikbaar, uiteraard’, klonk het vorige week. ©BELGA

Paul Magnette, Sophie Wilmès, Alexander De Croo of Koen Geens. Aan openlijke of verdoken kandidaat-premiers heeft Vivaldi geen gebrek, maar welke partij is bereid de prijs voor het premierschap te betalen? Zijn inhoudelijke toegevingen en flutbevoegdheden de Zestien waard?

Of het nu om Guy Verhofstadt (Open VLD), Yves Leterme (CD&V) of Elio Di Rupo (PS) ging, toen de echte regeringsonderhandelingen begonnen, was er bij vorige formaties weinig discussie over wie premier zou worden. In 2014 leek CD&V-boegbeeld Kris Peeters voorbestemd voor de Wetstraat 16, maar het werd Charles Michel (MR). De christendemocraten kozen ervoor Marianne Thyssen naar de Europese Commissie te sturen. Bij de onderhandelingen over een Vivaldi-regering is het anders: niemand lijkt voorbestemd om zijn intrek te nemen in de met bladgoud afgewerkte vertrekken van de Wetstraat 16.

Als koninklijk onderhandelaar vond Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert zeven partijen bereid te onderhandelen over een Vivaldi-regering. Bij gebrek aan een consensus over een formateur en latere premier stelde koning Filip hem samen met sp.a-voorzitter Conner Rousseau aan als preformateur. Ze moeten eensgezindheid zoeken tussen liberalen, socialisten, groenen en CD&V over wie formateur wordt. Door de positieve coronatest van Lachaert loopt alles vertraging op en wordt pas tegen 21 september uitsluitsel verwacht.

Zelf zullen de onderhandelaars staalhard ontkennen dat de knoop bij de posten ligt. De inhoud staat centraal, luidt het. Dat klopt ongetwijfeld, maar om inhoudelijk te wegen is het belangrijk de juiste posten te bezetten. Los van het prestige is de premier om die reden ontzettend belangrijk. De regeringsleider, zo merkte voormalig premier Charles Michel (MR) ooit op, bepaalt de agenda. Het maakt van de bewoner van de Wetstraat 16 de regisseur van de coalitie, die altijd een stapje voor heeft.

Magnettes claim

De ongeschreven regel is dat de grootste partij van de coalitie de numero uno van de regering levert. Bij Vivaldi is dat de PS, die met 20 Kamerzetels alle ander partijen ver achter zich laat. Zelf is PS-voorzitter Paul Magnette niet weigerachtig. ‘Ik ben beschikbaar, uiteraard’, klonk het vorige week op de Franstalige televisie. De burgemeester van Charleroi kan nog andere argumenten inbrengen: de PS is niet alleen de grootste partij, de socialisten zijn ook de grootste politieke familie. Bovendien beschikt hij over ministeriële ervaring en spreekt hij, anders dan zijn voorganger Elio Di Rupo, vloeiend Nederlands.

Als Paul Magnette in Charleroi blijft, dreigt zijn schaduw over een Vlaamse premier te hangen.

Op Magnettes weg naar de Wetstraat liggen twee obstakels. Een eerste is MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die in staat wordt geacht de Zestien te barricaderen om zijn aartsrivaal buiten te houden. ‘De kandidatuur van Paul Magnette verbaast me’, verklaarde hij vorige week. De jonge liberaal vindt dat huidig premier en zijn partijgenoot Sophie Wilmès moet aanblijven. ‘In elk ander land zou ze premier blijven. Ze is verreweg het populairst. Het zou goed zijn als we in België de wil van de mensen respecteren. Het is een kwestie van politiek fatsoen.’

Bouchez schat de kans dat Wilmès aanblijft op 70 procent. Bij de andere partijen trekken ze grote ogen: MR verloor bij de verkiezingen zes zetels, de Franstalige liberalen zijn een pak kleiner dan de Franstalige socialisten en de liberalen moeten de socialisten ook laten voorgaan als grootste politieke familie. De Vlaamse partijen zijn ook niet dol op Wilmès: er wordt haar een gebrek aan doortastend leiderschap verweten en ze is niet zo vlot in het Nederlands.

Vlaams verzet

Fundamenteler dan het haantjesgevecht tussen Magnette en Bouchez is het verzet van de Vlaamse partijen tegen een Franstalige premier. Vooreerst vinden Open VLD en CD&V dat het na Di Rupo en Michel opnieuw tijd is voor een Vlaming. Een Vlaamse premier moet het beeld counteren van een door Franstaligen gedomineerd Vivaldi. Aan Vlaamse zijde heeft de coalitie geen meerderheid, omdat de twee grootste partijen van het land - de N-VA en het Vlaams Belang - aan de kant blijven staan.

©Photo News

Bij Open VLD wordt naar vicepremier Alexander De Croo gekeken. Die hield zich de afgelopen weken opvallend koest, in de hoop Caleb Ewan-gewijs in de laatste meters de winst te pakken. Met elk twaalf zetels zijn CD&V en Open VLD de grootste Vlaamse partijen in Vivaldi. Maar de Vlaamse liberalen vinden dat ze een streepje voor hebben omdat met MR hun Franstalige zusterpartij ook in de regering zit. Als pluspunten klinkt het dat De Croo behoorlijk Frans spreekt, zijn strepen verdiend heeft als vicepremier en hij de enige kandidaat is met internationale ervaring.

Als het over premier De Croo gaat, schieten ze bij CD&V in een kramp. Met hem aan het hoofd dreigt Vivaldi een uitgesproken paarsgroen en dus progressief project te worden, terwijl voorzitter Joachim Coens hemel en aarde verzet om Vivaldi - of Avanti, zoals hij het noemt- te verkopen als een klassieke tripartite aangevuld met de groenen. Met een christendemocratische premier kan de partij de ‘synthese’ maken tussen links en rechts, iets waar ze zich comfortabeler bij voelt.

CD&V is qua zetels even groot als Open VLD, maar kreeg 20.000 stemmen meer. In de partij wordt het gebruikt om het premierschap te claimen, dat dan allicht naar Koen Geens gaat. Hoewel iedereen zijn intelligentie erkent en hij perfect tweetalig is, wordt hij zowel bij de toekomstige coalitiepartners als door sommige CD&V’ers gewantrouwd. Door een gebrek aan steun lijken zijn kansen beperkt.

Niet alleen is er een discussie over welke Vlaming premier moet worden, sommigen stellen zich ook de vraag of een Vlaamse premier bij Vivaldi wel wenselijk is. Dezelfde constructiefout als onder Michel dreigt in de regering te sluipen. Toen werd N-VA-voorzitter Bart De Wever tot grote ergernis van Michel als de schaduwpremier neergezet, die maar zijn duim omhoog of omlaag had te steken.

©Photo News

Als Magnette in Charleroi blijft, dreigt zijn schaduw over een Vlaamse premier hangen. Het doet denken aan de tweede regering-Verhofstadt, waarvan toenmalig PS-voorzitter Elio Di Rupo duidelijk maakte dat hij ze met een vingerknip kon doen vallen. Met een Vlaamse eerste minister dreigt het beeld van een door Franstaligen gedomineerde regering net te worden versterkt in plaats van gecompenseerd.

Het premierschap komt niet gratis. Voor CD&V wordt het moeilijk om zijn zin te krijgen over euthanasie en de premier te leveren, van Open VLD kan een vermogenstrofee worden geëist in ruil voor de Zestien. Bovendien wordt de premier duur betaald in andere posten. Als de premier een Vlaming wordt, hebben Open VLD, CD&V, Groen en de sp.a recht op twee portefeuilles. De Vlaamse partij die de Zestien krijgt, kan alleen nog een ‘flutpost’ claimen. Dat kan niet alleen qua zichtbaarheid, maar ook inhoudelijk een probleem zijn.

Geen premierbonus

Is de premier de regisseur van een coalitie, dan zijn ministers de acteurs. Ze voeren gemaakte afspraken uit, maar kunnen daar een eigen invulling aan geven. Zo hoopten de N-VA en Open VLD in de regering-Michel ambitieuze arbeidsmarkthervormingen door te voeren. Ze dachten daarvoor de nodige garanties te hebben gekregen, maar botsten voortdurend op minister van Werk Kris Peeters (CD&V). Om zijn achterban ter wille te zijn, stond hij op de rem bij de uitvoering. Daarom kan het nuttiger zijn in te zetten op strategisch belangrijke posten dan de Zestien.

Leterme, Di Rupo of Michel: de Zestien bleek telkens een garantie op stemmenverlies bij de volgende verkiezingen.

Tot slot is het premierschap in ons land minder aantrekkelijk dan in veel andere landen, omdat nauwelijks sprake is van een electorale bonus. In het buitenland leidt goed bestuur vaak tot een verkiezingsoverwinning. Omdat België als ingewikkeld land moeilijk te besturen is, gebeurt het tegenovergestelde. Of het nu over Leterme, Di Rupo of Michel gaat, de Zestien bleek telkens een garantie op stemmenverlies bij de volgende verkiezingen. ‘Wie de Wetstraat 16 binnengaat, komt met 16 procent buiten’, zegt Bart De Wever met een boutade.

De vraag is: wie aast echt op het premierschap? En wie doet alsof om de toegevingen los te wrikken? Als er te veel gepokerd wordt, dreigt een patstelling en zijn verrassingen niet uit te sluiten. Zo blijft de naam van voormalig sp.a-minister Johan Vande Lanotte opduiken - een Vlaming met tonnen ervaring en lid van de grootste politieke familie - al lacht die dat zelf weg. Ook de namen van CD&V-toppers Hilde Crevits en Joachim Coens en zelfs die van preformateur Lachaert vallen. Tegen 21 september moet de veldslag om de Zestien gestreden zijn en zou een formateur in de arena treden, zodat Vivaldi eindelijk een dirigent krijgt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud