interview

‘Hoe kan de Staatsveiligheid überhaupt transparant zijn?'

Jaak Raes, baas van de Staatsveiligheid: ‘Ik heb een bloedhekel aan mensen die me de les spellen en er niets van afweten.' ©BELGA

De Staatsveiligheid heeft nog een lange weg af te leggen om een moderne dienst te worden, nu bijna 185 jaar na haar ontstaan. Maar Jaak Raes, sinds een jaar de administrateur-generaal van de Staatsveiligheid, benadrukt dat zijn inlichtingendienst zeker geen ‘middeleeuwse dienst’ is. Al schuift hij sommige problemen niet onder de mat.

Op vrijdag 28 november mochten we Jaak Raes een hele namiddag interviewen in het hoofdkantoor van de Staatsveiligheid in de Brusselse Noordwijk. Op datzelfde moment zaten mensen van de Staatsveiligheid elders in het gebouw te werken op de terrorristencel in Verviers, die een gruwelijke aanslag voorbereidde in naam van de terreurgroep Islamitische Staat (IS). De Staatsveiligheid luisterde telefoongesprekken af, kraakte codes en onderschepte elektronische communicatie. De operatie was een succes en de dienst kreeg daarvoor terecht felicitaties. Maar tijdens onze speurtocht naar de geheimen van de Staatsveiligheid ontdekten we ook minder fraaie dingen over de dienst. Op die namiddag in november mochten we alle problemen voorleggen aan Jaak Raes.

Enkele citaten uit het interview met de Belgische inlichtingenchef, dat volledig te lezen is in het boek.

Te veel geheimdoenerij?

‘Vragen of ik meer transparantie zal brengen bij de dienst is eigenlijk een zeer eigenaardige vraag. Hoe kan een dienst die inlichtingen verzamelt en daarover discreet moet blijven, überhaupt transparant zijn? We moeten laveren tussen voldoende naar buiten komen en zeggen waar we mee bezig zijn en toch ook voldoende discreet blijven om onze situatie werkbaar te houden. Het is geweten dat vroeger de slinger te veel doorsloeg naar het laatste. Maar goed, er is een moment voor verandering.’

Geknoei met geld voor informanten?

‘Ik heb dat inderdaad vernomen toen ik hier aantrad. Het gevolg is dat een aantal procedures zijn aangepast. Ik zeg u met de hand op het hart dat de nieuwe procedures een betere controle en transparantie toelaten. Waarom heeft het zo lang geduurd om die misbruiken te ontdekken? Ik denk dat dat te wijten is aan het vertrouwen dat onze medewerkers nu eenmaal hebben in elkaar. Nu bestaan er volgens mij waterdichte waarborgen tegen misbruiken, maar als opnieuw iemand een achterpoortje vindt...’

Geen interne auditdienst?

‘Maar wat is zo’n interne auditdienst? Ik zag die al ontstaan bij andere overheidsdiensten. Dat zijn dan mensen van de dienst zelf die voldoende autonoom hun collega’s, ook superieuren, kunnen controleren. Ik denk dat een psycholoog aanwerven bij de Staatsveiligheid dringender is, zeker voor onze mensen die in stressvolle omstandigheden omgaan met bronnen.’

Verdeeld in twee kampen?

‘Ik heb daar niets over te verbergen. Het is juist dat er twee statuten zijn binnen de Staatsveiligheid. De buitendiensten hebben een behoorlijk interessant statuut. Dat is geïnspireerd op dat van de vroegere gerechtelijke politie. Het is in elk geval interessanter dan dat van onze analisten en andere ondersteunende medewerkers. Die dragen nochtans evenzeer bij tot een goede werking van de Staatsveiligheid, maar hebben nu eenmaal het statuut van rijksambtenaar. Dat is de moeilijke situatie waar we ons in bevinden, zeker als je weet dat er ook nog een muur is die verhindert dat mensen van de buitendiensten opeens analist worden en omgekeerd. Dat zou nochtans gezonder zijn voor de Staatsveiligheid.’

Hebben interne conflicten al tot zelfmoorden geleid?

‘Ik ben naar die begrafenis gegaan (van een lid van het Luikse kantoor van de Staatsveiligheid dat vorige jaar zelfmoord pleegde, red.). Ik ben ook ingelicht over wie die man was en wat zijn specialismen waren. Ik heb ook vastgesteld dat zijn weduwe later klacht heeft ingediend wegens ‘pesterijen’ tegen haar man. (...) Maar wees gerust, na mijn bezoek aan de post in Luik had ik toch niet de indruk dat ik daar in een psychiatrische instelling was terechtgekomen. Ik wil dat dus toch relativeren, maar ik wacht af. Als er ernstige disfuncties aan het licht zouden komen, zal ik natuurlijk ingrijpen.’

Concurrentie met andere veiligheidsdiensten?

‘Als er al concurrentie speelt in het hoofd van sommige van onze medewerkers - omdat (het antiterreurorgaan, red.) OCAD inderdaad van zijn buitenlandse ‘zusterdiensten’ ook informatie krijgt die wij niet krijgen - dan is dat een vals gevoel van concurrentie, tenminste als iedereen de spelregels respecteert. OCAD is inderdaad geen inlichtingendienst. OCAD evalueert de terreurdreiging, maar moet niet op dezelfde manier als de Staatsveiligheid informatie vergaren. Ach ja, niets menselijks is ons vreemd. Dat zal zijn tijd vergen en de gevoeligheden van nu zullen anders zijn in de toekomst. Als iedereen op zijn speelveld blijft, is er geen probleem en spelen we een heel mooie wedstrijd.’

Ouderwetse organisatie, gebrek aan management?

‘Zal Jaak Raes de geschiedenis ingaan als de man die van de Staatsveiligheid een moderne dienst heeft gemaakt? Ik ga mijn best doen. Ik zal verbeteren wat ik kan. Ik heb dat ook gedaan in alle departementen waar ik voordien al heb gewerkt, zoals de gerechtelijke politie en het Crisiscentrum. Ik neem graag verantwoordelijkheid op en leg daar dan graag verantwoording over af. Maar ik heb een bloedhekel aan mensen die me de les spellen en geen verantwoording moeten afleggen, of nog erger, er niets van afweten. Vergis u niet: de Staatsveiligheid is wel de op één na oudste inlichtingendienst ter wereld, maar het is geen middeleeuwse dienst.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud