Marrakesh-bladzijde is nog niet omgeslagen

©EPA

Dat de regering-Michel is gevallen over het VN-migratiepact heeft diepe wonden geslagen, die een jaar later nog niet geheeld zijn. Het Marrakesh-trauma hangt nog altijd over de federale formatie, die al meer dan een half jaar aansleept.

‘Het probleem met migratie is dat internationale en nationale rechtspraak de interpretatie van basisverdragen over mensenrechten zo ver heeft opgerekt dat we er helemaal aan gebonden zijn. Dat is ook de reden waarom ik en mijn partij nee hebben gezegd tegen het Marrakeshpact’, zei voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) een week geleden op het jaarcongres van het Forum voor Democratie van Thierry Baudet in het Nederlandse Barneveld. ‘We moeten daar niet meer aan meedoen, want we zijn de bevolking massaal aan het verliezen, mensen haken af’, zei Francken.

De val van de regering over Marrakesh blijft een jaar na datum nazinderen. Om de liberalen mee te krijgen in het paars-groene verhaal wijst Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten erop dat de N-VA een trackrecord heeft van weglopen. Dat gebruikt ze om de blauwe troepen ervan te overtuigen dat de N-VA niet in een paars-gele regering wil stappen, en dat ze dus maar beter voor paars-groen kiezen.

Paradox

De paradox is dat Marrakesh evengoed gezien wordt als de reden waarom N-VA-voorzitter Bart De Wever nu toch in een federale regering wil, zelfs al denken partijtoppers zoals Jan Jambon dat de kans klein is dat het lukt met de Parti Socialiste. Maar regeringsdeelname lijkt de beste kans voor de N-VA om haar geloofwaardigheid als beleidspartij te herstellen en geen one-issuepartij rond migratie en identiteit te worden.

Dat maakte De Wever ook duidelijk in de Vlaamse regeringsonderhandelingen aan zijn toenmalige collega-voorzitters Rutten en Wouter Beke (CD&V). ‘We hebben hem toen de vraag gesteld waarom hij niet zelf in de Vlaamse regering stapte. Het antwoord was dat de federale regeringsonderhandelingen voor zijn partij te belangrijk waren om aan Theo Francken over te laten’, luidt het.

Met Marrakesh heeft de N-VA alleen bereikt dat Zweeds op de schop is gegaan en de PS weer aan tafel zit.
CD&V-bron

Als de N-VA federaal in de oppositie belandt, zal ze straffer uit de hoek moeten komen dan het Vlaams Belang. Die strijd kan de partij niet winnen, want het Vlaams Belang is nog altijd het origineel als het gaat over migratie en identiteit.

Dat blijkt ook uit postelectoraal onderzoek. ‘De grootste kiezersstroom op 26 mei liep van de N-VA naar het Vlaams Belang’, zegt onderzoeker Stefaan Walgrave (UA). ‘De kiezers die van de N-VA naar het Vlaams Belang vertrokken, vonden migratie enorm belangrijk. De kiezers die bij de N-VA bleven, vonden migratie ook belangrijk, maar toch wat minder dan wie naar het Vlaams Belang vertrok.’

Het postelectoraal onderzoek toont aan dat het inderdaad een ijzeren wet is in de politiek dat je geen verkiezingen kan winnen als je op het terrein van een ander speelt. De opponenten van de N-VA verwijten Francken en co, dat ze met de regeringsval over Marrakesh de rode loper hebben uitgerold voor het Vlaams Belang, dat de verkiezingen met vlag en wimpel heeft gewonnen, en dat de N-VA zichzelf in de voet heeft geschoten.

De gok van Theo

‘De gok van Theo is totaal mislukt’, luidt het bij CD&V. ‘Het verlies dat de N-VA leed in de lokale verkiezingen van 2018 heeft ze niet rechtgetrokken met Marrakesh. In de provinciale verkiezingen, wat een goede nationale barometer kan zijn, haalde de partij 25 procent. Dat was ook de uitslag in de nationale verkiezingen van 2019. Ze hebben alleen bereikt dat Zweeds op de schop is gegaan en de PS weer aan de tafel zit.’

En er was heel wat collateral damage. ‘Het is onze dioxinecrisis geweest’, zei Beke kort na de verkiezingen, waarmee hij de vergelijking maakte met het verlies van oud-premier Jean-Luc Dehaene in 1999. Ook nu dacht CD&V de vruchten te kunnen plukken van het Zweedse beleid, net als de liberalen, die zich gesterkt voelden door het bemoedigende resultaat in de lokale verkiezingen. Maar dat werd met de val van de regering over Marrakesh aan diggelen geslagen.

De analyse luidt dat De Wever zich na de lokale verkiezingen op Antwerpen heeft teruggeplooid en Brussel is kwijtgespeeld. ‘De Wever maakte in Antwerpen een bocht naar links, en Francken heeft de partij overgenomen en een bocht naar rechts gemaakt’, zei Beke eerder. In Antwerpen besloot De Wever een ‘grote verbinding’ met de socialisten te maken. Dat biedt hem de kans ook een verbinding te maken met de allochtone kiezers, die electoraal steeds belangrijker worden in een stad als Antwerpen.

Het thema negeren dat heel Europa beroert en overal radicaal-rechts omhoogduwt, dat kan je misschien proberen, maar het lukt niet. Als het stortregent, word je nat.
Bart De Wever
N-VA-voorzitter

Maar is het wel zo dat de N-VA met Marrakesh het Vlaams Belang rijk heeft gemaakt? Voor Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken was Marrakesh ‘een hoogtepunt van 2018’. De extreemrechtse partij zette Marrakesh op de agenda – helemaal in lijn met de internationale rechts-radicale ‘take back control’-campagne. Zo toonde het Vlaams Belang aan dat het nog altijd kon wegen op de politiek, ‘ook al hadden we toen maar 5,9 procent’.

Toch denkt Van Grieken niet dat de N-VA met de val van de regering over Marrakesh de rode loper heeft uitgerold voor het Vlaams Belang. ‘We waren al in oktober 2018 terug met 13 procent’, zegt hij. Het ‘slechte beleid’ van de Zweedse coalitie, zowel sociaal-economisch als rond immigratie, is volgens hem de echte reden voor de comeback van het Vlaams Belang. Door de regering te laten vallen over Marrakesh heeft de N-VA volgens Van Grieken ‘nog een deel van de rechtse stemmen kunnen redden’.

Volgens De Wever had de partij geen andere keuze. ‘Het thema negeren dat heel Europa beroert en overal radicaal-rechts omhoogduwt, dat kan je misschien proberen, maar het lukt niet. Als het stortregent, word je nat. Wat je ook doet’, is zijn uitleg altijd geweest. Siegfried Bracke (N-VA) bevestigt dat De Wever ervan overtuigd was ‘dat niets doen geen optie was, omdat het ons tot aan de verkiezingen zou achtervolgen’.

In de verkiezingscampagne ging het overigens niet meer zozeer over migratie, maar veel meer over het klimaat. ‘We hebben, om Jan Jambon te citeren, ons aan de voordeur met succes verdedigd tegen Groen, maar niet gezien dat langs de achterdeur het Vlaams Belang binnenkwam. We hebben het zo vaak over het klimaat gehad dat we het niet genoeg over migratie konden hebben’, zegt de gewezen Kamervoorzitter.

Bolwassing

Francken blijft erbij dat migratie een thema is dat voor de N-VA-kiezers veruit het belangrijkste blijft. Dat houdt een potentieel conflict met De Wever in, die de N-VA als een brede Vlaamse volkspartij wil positioneren. Niet dat De Wever en Francken op ramkoers liggen, zoals weleens wordt gesuggereerd. De Wever is er zelf van overtuigd dat de N-VA de ogen niet mag sluiten voor het migratiethema, dat zo hard leeft in de straat. Maar het mag niet uitsluitend daarover gaan, en er moet zeker over worden gewaakt dat de N-VA het Vlaams Belang niet volgt in zijn ranzigheid.

Vandaar ook dat De Wever Francken intern een bolwassing gaf toen die tussen de federale formatie kwam fietsen met zijn voorstel over een uitruil tussen een hard migratiebeleid en een sociaal beleid. Dat is niet de partijlijn die De Wever voor ogen heeft. Hij wil geen Marrakesh-bis, maar keert terug naar het basisschema dat hij al in de verkiezingscampagne op tafel legde: centrumrechts of confederalisme. Een regering met de PS kan voor de N-VA alleen als werk wordt gemaakt van communautaire hervormingen.

Kort

We zijn precies een jaar na de val van de regering-Michel over Marrakesh, het VN-migratiepact. Het leidde alle Zweedse partijen naar een verkiezingsnederlaag. Alleen het Vlaams Belang kwam er als winnaar uit. Spreidde de N-VA het bedje van het Vlaams Belang?

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect