Advertentie
analyse

Moeder, waarom staken wij?

©Photo News

Niets polariseert meer dan de vakbondsacties. Maar achter de tegenstelling tussen het ‘recht op staken’ en het ‘recht op werken’ borrelt een breed ongenoegen op. ‘Het rechtvaardigheidsgevoel is aangetast. Die geest krijg je niet meer in de fles.’

‘Beste burgers, we zijn bestuurskonijnen, we hebben onszelf opgewonden met het sleuteltje van het regeerakkoord in onze rug, nu gaan wij niets anders doen dan rondjes draaien, tot het sleuteltje stilvalt.’

‘Stakers zijn echt wel in de minderheid hoor. De meerderheid gaat wel akkoord met deze regering, dus leg u er zich gewoon bij neer en ga binnen zoveel jaar terug naar het stemhokje en doe wat u moet doen. Mogen wij nu eindelijk eens gewoon op ons werk geraken zonder al dat gezever?’

©BELGA

Een scheldtirade op Facebook deze week. Wie zich enkel laat informeren via sociale media, zou denken dat er in ons land nog slechts twee soorten mensen bestaan: hardvochtige neoliberale egoïsten en gefrustreerde linkse idioten. Die bekampen elkaar in een verziekt debat waarin alleen nog plaats is voor karikaturen.

De hete herfst verdeelt. Vlaanderen valt uiteen in twee blokken: 55,5 procent die begrip heeft voor de stakingen, en 42,6 procent die dat niet heeft. Dat bleek deze week nog uit een iVOX-enquête in opdracht van VTM en Knack. Maar hieruit besluiten dat er twee soorten Vlamingen zijn, linkse die mordicus tegen de regering zijn en rechtse die absoluut voor zijn, is te kort door de bocht. Die conclusie negeert een fundamentele stroming die een veel groter draagvlak voor het ongenoegen weerspiegelt.

Eerst nog even de cijfers. 55 procent steun voor sociaal protest is vanuit historisch oogpunt vrij veel, zegt Emmanuel Gerard, directeur van het Hoger Instituut voor de Arbeid (KU Leuven). Een op de drie à vier zegt maandag effectief te zullen staken. In het onderwijs is die bereidheid nog groter. Uit een bevraging binnen het Gemeenschapsonderwijs (GO!) blijkt dat 70 tot 75 procent van de leerkrachten maandag niet komt opdagen. Dat is uitzonderlijk hoog en in geen tijden gezien in Vlaanderen.

Magistraten

Opmerkelijk is ook de sympathie bij sectoren die zich doorgaans ver houden van sociale actie. De magistraten verklaarden zich deze week solidair met de stakers. ‘De besparingen gaan te ver’, zegt Manuela Cadelli, voorzitster van de Waalse magistratenbond ASM. ‘Wij houden ons al twintig jaar kalm. Maar de achterstand wordt onhoudbaar, de onderbestaffing dodelijk. Verschillende justitiepaleizen zijn ruïnes. Wij bengelen met 0,7 procent van de begroting voor justitie al ver onder het Europese gemiddelde van 2,2 procent. Nu moeten we opnieuw een vijfde inleveren. Dat kan echt niet meer. De rechtstaat komt in het gedrang.’

De magistraten gaan ook actie voeren. Onze werking komt in het gedrang. De maat is vol.
Manuela cadelli
voorzitster magistratenbond

Het leeft. Voor elke Belg die maandag bewust wegblijft van het werk, is er ook één die luidop de kortzichtigheid van de stakers uitschreeuwt. In naam van de toekomst en van onze kinderen - dat claimen ze aan beide zijden. Voor de zwijgende meerderheid in het midden is het soms moeilijk nog te weten wat ervan te denken.

Wat is het draagvlak nu echt? Om dat in te schatten moeten we twee dingen uit elkaar halen. Het debat over de legitimiteit van de staking, dat de Vlamingen bijna perfect verdeelt. En het debat over de vraag of de lasten van het besparingsbeleid eerlijk verdeeld zijn. Daar meent 78 procent van niet. Zelfs de meerderheid van de N-VA- en Open VLD-kiezers, en maar liefst 87 procent van de CD&V-kiezers, heeft het moeilijk met het regeringsbeleid op dat punt. Opmerkelijk: 85 procent van de Vlamingen vindt dat vermogens van groter dan 1 miljoen euro belast mogen worden.

©BELGA

Dat onderscheid tussen die 55 en die 85 procent is interessant, vindt de schrijver David Van Reybrouck, op wiens Facebookpagina dinsdag overigens de bovenstaande discussie gevoerd werd nadat hij een kleine worp had gedaan ten voordele van een vermogensbelasting. ‘Het grote draagvlak voor die taks overstijgt de klassieke links-rechts-tegenstelling. Het is een stap verder dan het spelletje tussen vakbonden en regering. Die 85 procent is substantieel. Het gaat over de meerderheid van de bevolking die het scheefgegroeide fiscale beleid niet langer pikt.’

De uitleg van N-VA-voorzitter Bart De Wever dat dit een politieke staking is van de linkse ‘stoottroepen’ tegen een centrumrechtse regering, klopt daarom niet. ‘Het is een etterbuil die openbarst’, zegt Koen Schoors, econoom aan de Universiteit Gent. Hij schreef samen met zijn collega Gert Peersman het crisisboek ‘De perfecte storm’. ‘LuxLeaks, de rulings van de Belgische fiscus met grote bedrijven, de vaststelling dat grote vermogens de dans ontspringen, de belastingvrije meerwaarde die Marc Coucke realiseerde op de verkoop van zijn bedrijf, het debat dat de Franse econoom Thomas Piketty aanjoeg,… Het is allemaal veel erger dan iedereen dacht.’

In het station Charleroi-Zuid blokkeerden lege treintoestellen een deel van de sporen. ©BELGA
In Antwerpen werd een grote troepenmacht van de politie in gereedheid gebracht om mogelijke geweldplegingen snel in de kiem te kunnen smoren. ©E
©Photo News
©BELGA
Door de stakingen in Henegouwen moesten vliegtuigpassagiers een deel van hun reis van of naar Charleroi Airport te voet afleggen. ©Photo News
©BELGA
©Photo News

‘Werknemers, zelfstandigen en gewone ondernemers betalen zich blauw aan belastingen. Ze voelen de impact van de besparingsmaatregelen. Daarnaast blijkt een kaste te bestaan die nagenoeg niets betaalt. Grote vermogens en grote bedrijven die via rulings een fiscale vluchtroute uitstippelen. Die hun geld of huizen in een stichting stoppen waarvan ze de aandelen overdragen aan hun kinderen, zonder erfenisrechten te betalen. Die kleptocratie gaat elk rechtvaardigheidsgevoel te boven. Het is als betonrot dat de legitimiteit van het systeem ondergraaft, voor iedereen die wel zijn fair share betaalt.’

Schoors geeft het voorbeeld van de kotbaas die 20 koten verhuurt en daarop hoogstens 25 procent belastingen betaalt. De twintig studenten in die koten, of hun ouders, betalen veel meer. Ze zien bovendien het inschrijvingsgeld stijgen, de woonbonus afkalven, hun koopkracht verminderen. ‘Die tegenstelling tussen arbeid en kapitaal is waanzin. Dat besef dringt door. Dáárom neemt het draagvlak voor de acties toe. Ging het alleen over de pensioenleeftijd of de indexsprong, dan zou de deining nooit zo groot zijn.’

Rijken pluimen

De vermogens(winst)belasting en meer algemeen het idee van een belastingverschuiving van arbeid naar kapitaal werd op korte tijd het symbooldossier waarrond de actie zich kristalliseert. ‘Dat heeft niets te maken met de rijken pluimen’, zegt Van Reybrouck. ‘De mensen beseffen dat een gunstig ondernemersklimaat belangrijk is en dat iedereen zijn steen moet bijdragen. Maar een paar duizend euro belastingen betalen op miljoenen winst, daar kolkt veel woede over. Dat staat los van de vraag of men voor of tegen de regering is. Het gaat over het besef dat de dame met het zonnebankcentrum in Poperinge andere belangen heeft dan AB InBev.’

In vakbondskringen is te horen dat een substantiële tax shift het ventiel is waarlangs een uitweg kan worden gevonden. ‘Dat is gelijk oversteken’, meent ook Marc Justaert, topman van het christelijke ziekenfonds CM. ‘Natuurlijk gaat dat niet alles oplossen. Maar het zou de besparingsmaatregelen die nu eenzijdig op de werkende mens vallen, wel verteerbaarder maken.’

©BELGA

Ontgoocheling

Wat ook speelt, zegt Schoors, is ontgoocheling bij veel mensen over het feit dat de echte verandering uitblijft. Langer werken? Oké. Een indexsprong? Vooruit dan. Maar de grote beloofde fiscale hervorming blijft uit. De lasten op arbeid substantieel verlagen is de enige maatregel die ons structureel uit het slop kan helpen. Dat verzandt in een dovemansgesprek. Er wordt lippendienst bewezen aan de taxshift, maar elk concreet voorstel is taboe. De btw verhogen, de bedrijfswagens aanpakken, een vermogenswinst- belasting: telkens gaan de stekels op. Ook deze regering, waarvan veel werd verwacht, heeft de moed niet dat door te voeren.’

Ook deze regering heeft de moed niet een echte belastinghervorming door te voeren. econoom UGent Koen Schoors

‘Je ziet al van ver aankomen hoe ze ook dit weer gaan aanpakken’, beaamt Gert Peersman. ‘Tijdens nachtelijke vergaderingen, om de begroting te doen kloppen. Dan wordt het effectief een taxlift in plaats van een shift. Een belasting erbij hier en daar en omdat de terugverdieneffecten uitblijven, moet je bij elke oefening verder gaan. Dat voedt de onzekerheid. ‘Wat gaan ze nu weer vinden?’ Het is nooit minder, altijd meer. De mensen weten niet meer waar ze aan toe zijn, als ze een huis willen kopen of investeringsplannen hebben.’

Als er al één rode draad is in heel de discussie, is het wel deze: het vrijwaren van arbeid. Dat bindt vakbondsmilitanten én werkgevers. Het voedt tegelijk ook een groeiende onderstroom die zich verzet tegen de staking en het recht op werken opeist. Vaak jongere mensen die zeggen: we moeten door de zure appel heen. Zij zijn het vooral moe dat in hun naam gestaakt of gesaneerd wordt.

‘Wij zijn óók bezorgd’, zegt Bert Schelfhout, voorzitter van Jong Open VLD en drijvende kracht achter de Werkbond, een internetplatform dat het werken als grondrecht verdedigt. Op enkele dagen tijd sprong het aantal leden ruimschoots over de 20.000 and counting. ‘Maar we vinden een staking niet meer van deze tijd. We komen net op voor mensen die werken, omdat werk de enige manier is om onze welvaart in stand te houden. Ook wij willen het debat aangaan, vanuit de instelling dat de jobs van vandaag niet die van morgen zijn.’

©BELGA

De werkbond, en gelijkaardige initiatieven als de Facebook-groep ‘Wij staken niet mee!’ van de Gentse afdeling van het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond, is vooral wervend bij jongere hoogopgeleiden. Het valt op dat de affiniteit met die vakbond bij die groep afkalft. ‘Wat niet betekent dat wij voor het regeringsbeleid zijn’, zegt Schelfhout. ‘Wij laten ons niet in een hoek duwen.’

‘Veel mensen willen het beleid op de korrel nemen, maar zijn wel loyaal aan hun werkgever’, zegt professor Gerard van het HIVA. ‘Dat dilemma speelt, tot de ketel te veel onder druk komt te staan. Ik heb het gevoel dat we nu op dat kantelpunt zitten.’

De massale deelname van leerkrachten lijkt dat te illustreren. Ze beseffen dat ze hiermee de ouders gijzelen, maar willen wel een krachtig signaal uitsturen. ‘De besparingen gaan naar het hart van onze werking’, zegt Raymonda Verdyck, afgevaardigd bestuurder van GO!, het onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap. ‘Leerkrachten en directies zien de zin en de rechtvaardigheid daar niet van in. Ze vragen zich af waar de visie zit. Onderwijs en werk zijn net de pilaren van de toekomst.’ ‘Natuurlijk is dit vervelend, zeker voor de ouders. Maar wat kunnen leerkrachten anders doen? Ik heb het gevoel dat de ouders begrip tonen. Ik hoor amper reacties op de staking, terwijl ouders doorgaans mondig genoeg zijn om hun ongenoegen te uiten.’

De hoofdingang van Brussel-Centraal bleef maandagochtend gesloten. ©Saskia Vanderstichele
Ook Brussel-Noord lag er bijzonder vredig bij. ©Saskia Vanderstichele
De metrohalte Simonis bleef net zoals alle andere MIVB-stations potdicht. 'Wanneer het metronet niet wordt uitgebaat is er geen reden om in de stations te zijn, en er bestaat nog steeds een elektrocutie-gevaar' zegt woordvoerster An Van Hamme. ©Saskia Vanderstichele
Het station Brussel-Zuid rond de middag. ©Saskia Vanderstichele
Het Brusselse Zuidstation ©Saskia Vanderstichele
Een zij-ingang van Brussel-Zuid. ©Saskia Vanderstichele
De Tervurenlaan om 11u35. ©Saskia Vanderstichele

Koelen zonder blazen

Maar legitimiteit van het protest bij de middengroep die een gereserveerde sympathie heeft, kan snel afbrokkelen. Na de wilde staking van de niet erkende spoorbond ASTB is voor veel pendelaars de maat vol. ‘We hebben niets tegen een staking op zich’, zegt Bert Schelfhout van de Werkbond. ‘Zolang werkwilligen niet verhinderd worden. Als je industrieterreinen moet afsluiten of het treinverkeer platleggen om je punt te maken, bewijs je toch je zwakte als vakbond?’

De Waalse magistratenvakbond ASM denkt na over alternatieve acties, net om de gewone burger niet in de problemen te brengen. ‘Daarover zitten we binnenkort samen, ook met onze Vlaamse tegenhanger’, zegt voorzitster Cadelli. ‘We zouden bijvoorbeeld geen zaken meer kunnen aannemen waar de Belgische staat vragende partij is. Of die zaken zonder gevolg klasseren, om budgettaire redenen. Als er niets gebeurt, gaan we dat wel moeten doen in de toekomst, ook voor andere zaken.’

Koelen zonder blazen gaat het niet. ‘Premier Gaston Eyskens hield bij de grote stakingsgolf tegen de eenheidswet eind 1960 het been stijf’, zegt Emmanuel Gerard. ‘Enkele weken nadat hij die wet door het parlement had gejaagd, viel zijn regering alsnog. Het is altijd beter die grondstroom in de samenleving op te zoeken. Het symbooldossier ligt op tafel. Die geest krijg je niet meer in de fles.’

©REUTERS

‘Er wordt soms verwezen naar Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene, die ook ‘moedig deden wat moest’’, zegt Justaert. ‘Maar toen werd wel nog gepraat met de vakbonden. Bij de indexsprongen van 1984, ’85 en ’87 werkte ik op het kabinet Sociale Zaken van Dehaene. Ik ben toen overal te lande aan de vakbonden gaan uitleggen waarom dat nodig was: om de sociale zekerheid en de staatsschuld te saneren. Ze gingen niet akkoord, maar ze wisten wel waarom we het deden. Vandaag hebben de mensen het gevoel dat er geen plan achter zit. En er wordt niet of amper gepraat. Dat is nog het ergste.’

Als de acties van maandag tot niets leiden, gaat het protest door. ‘De vastberadenheid bij veel mensen is groot’, zegt een vakbondstopman. ‘Dit heb ik nog nooit meegemaakt. Het gaat niet enkel over loopbanen of weddes. Dit beleid pakt mensen in hun rechtvaardigheidsgevoel. Net daarom zit het zo diep.’

Ook mensen die de staking van maandag niet steunen, vinden het besparingsbeleid van de regering vaak onrechtvaardig. ©Jorge Dirkx

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud