analyse

Nieuw gemor over Belgische rapportering coronadoden

Na 283 nieuwe sterfgevallen telt België 4.440 overlijdens als gevolg van het coronavirus.

Er is politieke druk om de rapportering over het aantal coronadoden in ons land te herzien. De dodentol lijkt zwaarder uit te vallen dan in het buitenland, waardoor we internationaal in het vizier lopen als model voor hoe het niet moet. Of zijn we net het eerlijkst van allemaal?

Na 283 nieuwe sterfgevallen telt België 4.440 overlijdens als gevolg van het coronavirus. Die tragische balans doet nu al weken telkens dezelfde discussie terugkeren. België telt het meeste aantal doden, afgezet tegen het inwoneraantal. In Europa vielen alleen meer doden in het veel grotere Italië (21.000), Spanje (18.579) en Frankrijk (15.729). Per miljoen inwoners staat België mondiaal vierde, na San Marino, Andorra en Spanje.

Helemaal eerlijk is dat niet. San Marino en Andorra staan op een en twee omdat zelfs een heel beperkt aantal doden beide ministaatjes door hun gering aantal inwoners omhoog jaagt. Het coronavirus, dat de longziekte Covid-19 veroorzaakt, is overal even besmettelijk en dodelijk. Dat zegt dus minstens evenveel over de besmettingsgraad van het virus, waardoor het goed gedijt in dichtbevolkte, verstedelijkte regio's als België, als over de strijd tegen het virus zelf.

Wrevel

Toch is er op politiek topniveau veel wrevel over de Belgische cijfers. Er wordt op gewezen dat ze ons land in een slecht daglicht plaatsen. Dat België internationaal in het vizier loopt als een land dat erg slecht scoort in de strijd tegen corona, is politiek extra pijnlijk, omdat we ons land graag in de kijker zetten als een kenniseconomie en een farma- en biotechcluster. 

Meer en meer wordt duidelijk waarom België zoveel doden telt. Het telt en rapporteert anders dan andere landen. Dat zit zo. Ons land rapporteert niet alleen de overlijdens van wie na een coronatest 100 procent zeker is dat de doodsoorzaak Covid-19 is. Ons land neemt in de statistieken ook de overlijdens op van mensen in de rusthuizen van wie alleen vermoed wordt dat Covid-19 de doodsoorzaak is, net als van mensen die thuis overlijden.

Uit de jongste cijfers van de overheidsdienst Volksgezondheid blijkt dat maar 63 van de 2.029 overlijdens in de rusthuizen bevestigde gevallen zijn na een afgenomen test (3%). De andere 1.966 sterfgevallen, 97 procent dus, zijn vermoedelijke gevallen. Het is voor de meeste landen onduidelijk hoe ze tellen en rapporteren.

3 procent
Rusthuizen
Uit de jongste cijfers van de overheidsdienst Volksgezondheid blijkt dat maar 63 van de 2.029 overlijdens in de rusthuizen bevestigde coronadoden zijn (3%).

Spanje neemt alleen positief geteste sterfgevallen op in de covidstatistieken. Maar het is niet zeker of het ook sterfgevallen in rusthuizen meetelt. Van Frankrijk is geweten dat 5.000 van de 15.000 overlijdens mensen uit rusthuizen zijn.

Talkshows

Viroloog Marc Van Ranst veroorzaakte dinsdagavond in de talkshows wat commotie over de Belgische overlijdensstatistieken. Hij noemde de Belgische manier van tellen - inclusief de doden in de rusthuizen van wie alleen het vermoeden bestaat dat ze Covid-19 hadden - dom. 'Bijna iedereen die in een woon-zorgcentrum sterft, komt in de covidstatistieken terecht. Op die manier dreigen we het aantal overlijdens door het virus in de rusthuizen te overschatten. De rapportering in de 104 ziekenhuizen gebeurt uniform, wat van de 1.500 woon-zorgcentra niet gezegd kan worden.'

Zijn collega-viroloog Steven Van Gucht gaf tegengas. Hij liet op de dagelijkse persconferentie over de evolutie van de epidemie verstaan dat de beslissing over de doodsoorzaak wordt gemaakt door de behandelende arts. 'Die beoordeelt of het coronavirus een rol speelde bij het overlijden, zelfs niet noodzakelijk als hoofdoorzaak maar ook als extra factor die mee het overlijden verklaart.'

Het punt is niet de internationale rankings, maar beschikken over een zo compleet en uitgebreid mogelijk bewakingssysteem om te weten wat er aan de hand is en actie te ondernemen.
Steven Van Gucht
Viroloog Volksgezondheid

Van Gucht ontkent niet dat er zo mogelijk een overschatting is van het aantal sterfgevallen door het coronavirus. 'Het punt is niet de internationale ranking, maar beschikken over een zo compleet en uitgebreid mogelijk bewakingssysteem. Dat is er om te weten wat er aan de hand is en actie te ondernemen. De vergelijking tussen landen is moeilijk omdat iedereen anders telt en rapporteert. Maar als je dan toch wil: de 2.264 bevestigde overlijdens in de ziekenhuizen zijn bijvoorbeeld een getal dat je kan nemen om te vergelijken.'

Twee scholen

Het lijkt op het ontstaan van twee scholen. De ene neigt naar een aanpassing van de statistieken om meer in lijn te zijn met de rest van Europa en minder in de kijker te lopen. Het alternatief is België in de markt te zetten als het land dat het best en het diepgaandst rapporteert, 'een land dat niets achterhoudt'. Dat laatste is een verwijzing naar China, dat kritiek krijgt op zijn cijfers. Er wordt internationaal weinig geloof gehecht aan de officiële dodentol in China, ruim 3.000, waardoor mondiaal erg laat correct de ware verwoestende kracht van het virus is ingeschat.

Politiek wordt op federaal en Vlaams niveau druk gezet voor een aanpassing van de rapportering. Er is op een interministeriële conferentie over het coronavirus afgesproken te kijken of de telling en de rapportering kunnen worden herzien. Daarover is een analyse bezig. 'Niemand heeft er wat aan mensen als covidsterfgevallen te rapporteren als dat gewone overlijdens door ouderdom zijn', luidt het in federale regeringskringen. 'Meer nog, het maakt dat je beleid voert met valse cijfers. Het gaat niet om de vergelijking met het buitenland, wel om goed beleid', luidt het.

Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) liet in het parlement verstaan dat hij een andere manier van tellen wil. 'Wij maken onze cijfers over, maar het is Sciensano (federaal gezondheidscentrum, red.) dat daarover op de juiste manier moet rapporteren. En dat zal op een andere manier moeten gebeuren.'

Ook premier Sophie Wilmès (MR) maakte er woensdag na topoverleg met de regeringen en wetenschappelijke experts een allusie op. 'België heeft gekozen voor maximale transparantie inzake overlijdens die verband of misschien verband houden met Covid-19. Maar het lijkt erop dat sommige meldingen misschien overgeschat worden.'

Oversterfte

Maar de cruciale vraagt blijft: doet België het slechter dan de ons omringende landen? Daarbij is maar één parameter echt van tel: de oversterfte. Zijn er meer (oversterfte) of minder (ondersterfte) overlijdens dan wat normaal is voor deze tijd van het jaar? Concreet voor België: in ons land sterven gemiddeld 300 mensen per dag. Sterven plots veel meer mensen, dan kunnen externe factoren, zoals een zware griepgolf, een hittegolf of corona, de extra doden verklaren en aangeven hoeveel mensenlevens het coronavirus echt kost.

300
Gemiddeld aantal doden
In België sterven gemiddeld 300 mensen per dag. Sterven plots veel meer mensen, dan kunnen externe factoren, zoals een zware griepgolf, een hittegolf of corona, de extra doden verklaren en dus aangeven hoeveel mensenlevens het coronavirus echt kost.

Daarbij is het erg interessant dat 24 Europese landen of regio's hun wekelijkse sterftecijfers rapporteren aan de centrale monitor Euromomo. Die toont duidelijk dat er in verschillende Europese landen een significante toename van de sterftecijfers is, met die belangrijke nuance dat er een vertraging van vier weken op de cijfers zit. Opvallend: Euromomo stelt dat de stijging van de oversterfte in ons land lager uitvalt dan die in het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Frankrijk, Italië en Spanje. Voor heel Duitsland zijn er geen gegevens. Maar nogmaals: het gaat om erg provisoire cijfers die nog niet rijp zijn voor een analyse. Maar ze geven wel een eerste richting aan.   

Dagelijks bulletin

Volksgezondheid maakt naast een dagelijks bulletin ook een weekoverzicht van de verspreiding van het coronavirus. Voor week 13 - van 23 tot 29 maart - wordt melding gemaakt van een stijging van het aantal sterfgevallen (3.116 tegenover gemidddeld 2.200 eind februari-begin maart), 867 extra sterfgevallen en zeven dagen met een significante oversterfte. Ook hier zit vertraging op de cijfers die de komende weken nog gevalideerd moeten worden. Maar volgens Van Gucht is de trend duidelijk: 'Sinds 20 maart zijn er meer sterftes dan normaal en dat aantal neemt elke week toe. De oversterfte is flink aan het toenemen en is hoger dan wat we de vorige jaren gezien hebben', klonk het deze week.

Sinds 20 maart zijn er meer sterftes dan normaal en dat aantal neemt elke week toe. De oversterfte is flink aan het toenemen. Ze is hoger dan wat we de vorige jaren gezien hebben.
Steven Van Gucht
Viroloog Volksgezondheid

Ten slotte hoort nog één kanttekening bij de Belgische cijfers. De strijd tegen het coronavirus kent een nieuw epicentrum: de rusthuizen waar intussen twee derde van alle doden vallen. In de ziekenhuizen lijkt het ergste achter de rug. Het gevolg is dat de Belgische virusjagers nu vechten tegen twee epidemieën: een in de rusthuizen en een in de ziekenhuizen. Beide vragen een totaal andere analyse en aanpak, stelt topdokter Erika Vlieghe, de chef van het expertenteam dat de exitstrategie moet uitstippelen. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud