interview

‘Onbestuurbaarheid kan goed zijn'

Jan Jambon. ©Wouter Van Vooren

‘Als we 30 procent halen, zijn we in Vlaanderen incontournabel en is het ook moeilijk om federaal zonder ons te regeren’, zegt Jan Jambon, de kandidaat-premier van de N-VA. Als dat tot onbestuurbaarheid leidt, is dat maar zo. ‘Als dat de trigger is voor confederalisme, is dat een goede zaak.’

En plots is een N-VA’er kandidaat om een federale regering te leiden. Afgelopen week verbaasden de Vlaams-nationalisten vriend en vijand door hun voormalige vicepremier Jan Jambon naar voren te schuiven voor de Wetstraat 16. Partijvoorzitter en Antwerps burgemeester Bart De Wever wil Vlaams minister-president worden en huidig minister-president Geert Bourgeois trekt de Europese lijst. De N-VA-oorlogsmachine wordt zo in stelling gebracht voor de verkiezingen van 26 mei.

De verwachting was nochtans dat Jambon een greep naar het Martelaarsplein zou doen. Maar Bourgeois zou niet hebben willen wijken voor de Brasschatenaar. ‘Gazettenpraat’, repliceert die. Met de beslissing lost de partij wel een ander probleem op. Nadat de N-VA na de heisa rond het VN-migratiepact uit de federale regering verdwenen was, waren er twijfels of ze federaal nog wilde meebesturen. En wie stemt op een partij die niet wil besturen?

Ik heb partijen zien kapotgaan omdat ze hun essentie opgaven om in de regering te blijven. Dat wilden wij niet.

‘Laat er geen twijfel over bestaan: we hebben federale ambities’, zegt Jambon. ‘We zouden dat natuurlijk liever anders zien, maar belangrijke thema’s zoals fiscaliteit en de pensioenen zitten nog steeds op het federale niveau.’ De analyse in de partij was dat Jambon de meest geloofwaardige figuur is om vooruit te schuiven. ‘Ik wil geen dikke nek zijn, maar de appreciatie van mijn werk was bij vriend en vijand toch niet zo negatief? Dan is het toch veel geloofwaardiger dat ik in de arena treed? Als Bart de federale lijst trok, zouden we de kritiek krijgen dat we het op het federale niveau niet menen.’

Is het niet vreemd dat een Vlaams-nationalist die België wil splitsen federaal premier wil worden?

Jan Jambon: ‘In het verleden stemde Vlaanderen altijd centrumrechts maar kregen de Vlamingen een links beleid omdat de PS incontournabel was. Generaties Vlamingen klaagden daarover. In de hoek blijven zitten is dus geen oplossing. De voorbije legislatuur zijn we er voor het eerst in geslaagd het omgekeerde te doen. Wij leggen onze centrumrechtse agenda op aan de Franstaligen. Als we hetzelfde kunnen doen, is het voor ons acceptabel verder te regeren en zelfs de premier te leveren.’

‘Een complot rond Kucam? Quatsch’

‘Dit moet tot op het bot worden uitgezocht en als hij gedaan heeft waarvan hij wordt beschuldigd, moet hij worden gestraft’, reageert Jan Jambon op de zaak rond Melican Kucam. Het Mechelse N-VAgemeenteraadslid wordt ervan verdacht grof geld te hebben verdiend aan het verkopen van humanitaire visa aan Syrische en Irakese christenen.

De vraag is in welke mate voormalig N-VA-staatssecretaris Theo Francken betrokken is bij de zaak. Zijn kabinet schakelde Kucam in als tussenpersoon voor het uitdelen van de visa. ‘Ik ben er rotsvast van overtuigd dat Theo en zijn mensen niet wisten dat die man werd betaald. De vraag is of hij het had kunnen weten. Dat moet worden onderzocht.’

Er circuleert een complottheorie dat de N-VA de val van de regering heeft uitgelokt omdat de partij wist dat deze zaak eraan kwam en Francken wellicht ontslag zou moeten nemen. ‘Dat is de grootste quatsch die er bestaat. Dat ontken ik in alle toonaarden’, stelt Jambon.

De Franstaligen zullen toch nooit een N-VA’er als premier dulden?

Jambon: ‘In het begin van de legislatuur duldden ze me zelfs niet als vicepremier. Als ik in Wallonië bezocht en een zaal binnenkwam, spleet het volk altijd uiteen als de Rode Zee bij Mozes. Achteraan de zaal stond de burgemeester te wachten, die ik de hand moest drukken. Bij elke zwaai van de handdruk verloor die persoon honderd stemmen. Ik bleef dus heel lang schudden (lacht). Dat is helemaal veranderd. De Franstaligen hebben ons leren kennen en ze hebben ontdekt dat we niet de onmensen zijn waarvoor we in de media werden uitgemaakt.’

Uw enige Franstalige partner, premier Charles Michel (MR), voelt zich door de N-VA verraden. Die gaat toch geen regering meer met jullie vormen?

Jambon: ‘Hij was aangedaan door wat er is gebeurd, maar we praten nog dikwijls. Er is geen breuk tussen Charles en mezelf. Tijd heelt alle wonden, al duurt het soms wat langer. Kijk naar Jean-Marie Dedecker en wijzelf. Dat is destijds misgelopen, maar nu duwt hij onze Kamerlijst in West-Vlaanderen.’

Na de val van de regering-Michel is iedereen kwaad op u. Om te kunnen meespelen, zal uw partij een stevige uitslag moeten neerzetten. Waar ligt de ondergrens? Op 30 procent?

Jambon: ‘We zitten weer in de situatie van één tegen allen. 30 procent zou daarom een schitterende uitgangspositie zijn. Want dan zijn we in Vlaanderen incontournabel en is het ook moeilijk federaal zonder ons te regeren.’

Bent u bereid opnieuw een centrumrechtse regering te vormen zonder confederale agenda?

Jambon: ‘Dat hangt van de kiezer af.’

U sluit het dus niet uit?

Jambon: ‘Mijn voorkeur gaat uit naar een regering die het confederalisme invoert.’

De grondwet wordt deze legislatuur niet voor herziening vatbaar verklaard. De volgende regering mag niet eens het confederalisme invoeren.

Jambon: ‘Wie zegt dat?’

Niemand wil toch voor een herziening van de grondwet stemmen?

Jambon: ‘Qui vivra verra. En zelfs zonder herzieningsverklaring sluit ik confederalisme niet uit. Vergeet niet dat in het verleden grote hervormingen werden doorgevoerd waarvoor pas later grondwettelijk het licht op groen werd gezet. Denk aan de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht na de Eerste Wereldoorlog. Als de nood hoog is, moeten we de structuren aanpassen aan de realiteit.’

Buiten de grondwet treden is toch wel zeer verregaand.

Jambon: ‘Het is niet ons wenselijk scenario. Maar als de Franstaligen verder richting extreemlinks opschuiven, hoe kunnen we dan nog een regering vormen?’

Hoopt u, net zoals uw voormalige kabinetschef Herman De Bode, dat het land onbestuurbaar wordt, zodat het confederalisme er snel komt?

Jambon: ‘Onbestuurbaarheid is geen doel dat we nastreven. Maar als het de trigger is om het confederalisme erdoor te krijgen, zou ik dat een goede zaak vinden. Uit onbestuurbaarheid kunnen creatieve of gedurfde oplossingen komen. We zijn daar niet zo ver vanaf. In 2010 blokkeerde de regeringsvorming op het communautaire. Met een Franstalige ruk naar extreemlinks kan ik me zelfs voorstellen dat we na de verkiezingen geen akkoord meer kunnen sluiten over het sociaal-economische. Dan is confederalisme de logische uitweg.’

PS-voorzitter Elio Di Rupo sluit het confederalisme uit omdat er 5 miljard euro aan transfers van Vlaanderen naar Wallonië gaan…

Jambon: ‘…dat was formidabel. De enige reden om België te behouden is dat Wallonië geld van Vlaanderen krijgt. Quod erat demonstrandum. Hij bewijst wat wij zeggen. Merci, Elio.’

Het confederalisme is al jaren uw prioriteit, maar zit in de koelkast. De Wever zou nooit regeren met de socialisten, maar doet dat nu toch. Hij zou zes jaar burgemeester blijven, maar is nu kandidaat-Vlaams minister-president. Hoe geloofwaardig is de N-VA nog?

Jambon: ‘Geloofwaardigheid moet je altijd streng bewaken. What you see is what you get is altijd onze grote sterkte geweest. Natuurlijk waren de socialisten niet onze favoriete partner in Antwerpen, maar de kiezer heeft de kaarten zo gelegd dat we wel samen moesten gaan. Zeker nadat Groen langs de zijlijn is gaan staan. Bart als Vlaams minister-president zal ook goed zijn voor Antwerpen. Er zijn levensbelangrijke Antwerpse dossiers die op het Vlaamse niveau moeten worden uitgevoerd. Denk aan Oosterweel. Daarom is het belangrijk dat we erbij zijn. Ik denk dat onze kiezer dat wel begrijpt.’

Hoe geloofwaardig is uw partij nog voor de sociaal-economische kiezer, die teleurgesteld is omdat u de regering over migratie deed vallen?

Jambon: ‘De werkgeversorganisaties zijn misschien teleurgesteld. Maar veel individuele bedrijfsleiders - niet alle, maar wel veel - begrijpen ons. Ik heb partijen zien kapotgaan omdat ze hun essentie opgaven om in de regering te blijven. Dat is gebeurd met de Volksunie en Open VLD. De inhoud en de teneur van de tekst en de hele sfeer die rond dat migratiepact is gecreëerd staan haaks op onze visie op het asiel- en migratiebeleid. Hoe konden we nog buitenkomen als we dat pact hadden goedgekeurd? Mensen zouden zich terecht afvragen waar onze partij nu eigenlijk voor staat. Hoe zouden we nog campagne kunnen voeren als iedereen kan zeggen dat we ‘wit’ zeggen en in de regering ‘zwart’ hebben goedgekeurd?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie