Advertentie

Overheid sleurde ziekenhuizen door coronarampjaar

Verpleegsters op de corona-afdeling van het Imelda-ziekenhuis in Bonheiden. ©BELGA

De coronapandemie betekende ook voor de Vlaamse ziekenhuizen zelf een schok, maar de overheid gooide hen een reddingsboei toe. Ironisch genoeg werd 2020 financieel bekeken een van hun beste jaren, leert onderzoek van De Tijd.

Toen het coronavirus in maart vorig jaar de wereld deed stokken, gebeurde dat ook in de ziekenhuizen. De klassieke niet-dringende zorg viel stil, afspraken werden geannuleerd en de bezoekersparking bleef leeg. Bedden werden gereserveerd voor covidpatiënten, die twee keer zoveel zorgpersoneel nodig hadden als andere patiënten. De spoeddiensten moesten verbouwd worden in een afdeling voor uiterst besmettelijke coronapatiënten en een voor de anderen. Er werden extra beademingsmachines aangekocht, covidcontroletenten aan de ingang gebouwd en de zoektocht naar mondmaskers en ontsmettingsmateriaal kon beginnen.

De 48 algemene ziekenhuizen in Vlaanderen geven in hun jaarverslagen voor 2020 inkijk in hoe hard die klap aankwam. Jan Yperman, een ziekenhuis uit Ieper, moest beschermingsmateriaal voor de artsen en het zorgpersoneel kopen tegen prijzen die tot tien keer hoger lagen dan normaal. Klina in Brasschaat besteedde anderhalf miljoen euro extra aan PCR-testen.

De essentie

  • De pandemie deed de inkomsten in de ziekenhuizen kelderen en de kosten stijgen.
  • 2020 dreigde ook financieel een rampjaar te worden.
  • Na steun van de overheid is het echter het beste jaar in tijden geworden, al blijft de structurele financiering scheef zitten.
  • De federale regering heeft een hervorming ervan aangekondigd, die nog onder stoom moet komen.

In het algemeen ziekenhuis Alma uit Dendermonde waren er vorig jaar een derde minder opnames voor pediatrie. Het Heilig Hart in Mol meldt dat de artsen er bijna een zevende minder patiënten zagen dan in 2019. Het AZ Vilvoorde telde een kwart minder patiënten in het daghospitaal dan een jaar eerder. In het Sint-Francisus-ziekenhuis in Heusden-Zolder waren er 27 procent minder operaties.

Soms zat de schok in kleine dingen. Omdat bezoek in het ziekenhuis door de lockdown niet mocht, halveerden bij Klina de inkomsten uit de parking, de cafetaria en de winkel. Het gaat om kleine bedragen, maar voor een sector die de voorbije tien jaar in Vlaanderen een winstmarge van gemiddeld 1,1 procent haalde, volstaat het kleinste tikje om kopje-onder te gaan.

Na de stortvloed

De tik was echter allesbehalve klein en de Vlaamse ziekenhuizen gingen stevig kopje-onder. Eind vorig jaar vreesde Belfius, de belangrijkste financier van de sector, dat alle Belgische ziekenhuizen afstevenden op een verlies van 2 miljard euro. Dankzij overheidssteun is dat scenario vermeden.

Voor een sector die de voorbije tien jaar een winstmarge van gemiddeld 1,1 procent haalde, volstaat het kleinste tikje om kopje-onder te gaan.

Het AZ Turnhout meldt dat de pandemie tot een jaarverlies van 5 miljoen euro leidde. Maar omdat de overheid ter hulp snelde met 7,8 miljoen euro en er ook andere meevallers waren, eindigde 2020 veel comfortabeler met een winst van 4,8 miljoen euro. Het Regionaal Ziekenhuis Heilig Hart in Leuven stelt dat het een bedrijfsverlies van anderhalf miljoen euro leed, maar dat de put zonder overheidssteun 4,8 miljoen euro dieper was geweest.

Het toont hoe cruciaal de hulp is geweest. Toen de pandemie losbarstte, werd vooral gevreesd dat sommige ziekenhuizen door de wegvallende inkomsten en oplopende kosten in betalingsproblemen zouden komen. Toenmalig minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) gaf in april 2020 alle ziekenhuizen - in heel België, ook de universitaire ziekenhuizen - een voorschot van 1 miljard euro. In juli en in oktober volgde een schijf van telkens 500 miljoen euro en dit jaar nog eens 400 miljoen euro. Daarnaast kwamen er extra premies voor het zorgpersoneel en kwam de federale regering tussen in de transportkosten van patiënten tussen ziekenhuizen.

Schulden

Dat heeft geholpen, leren de jaarrekeningen. Een van de manieren om te checken of een organisatie in staat is de binnenkomende facturen te betalen, bestaat erin te kijken of cash, de beleggingen en vlot verkoopbare activa hoger liggen dan de schulden die binnen het jaar moeten worden afbetaald. Voor de 48 Vlaamse algemene ziekenhuizen lagen die activa na het coronajaar 2020 twee keer zo hoog als de schulden. Dat is zelfs licht beter dan in 2019, toen het om 1,9 keer ging.

4,8 miljoen
winst
Het AZ Turnhout meldt dat de pandemie tot een jaarverlies van 5 miljoen euro leidde. Maar omdat de overheid ter hulp snelde met 7,8 miljoen euro en er ook andere meevallers waren, eindigde 2020 met 4,8 miljoen euro winst.

Ze kregen ook coronahulp van de Vlaamse regering, die bevoegd is voor de investeringen in ziekenhuizen. Zo meldt Maria Middelares in Gent dat het van de Vlaamse overheid 600.000 euro kreeg voor de infrastructuurwerken die nodig waren om in het ziekenhuis de uiterst besmettelijke covidpatiënten af te zonderen van de andere patiënten.

Dankzij de reddingsboei die de overheid de ziekenhuizen toewierp, beleefden ze ironisch genoeg hun beste jaar in tijden. De Tijd onderzoekt de jaarrekeningen van de algemene ziekenhuizen in Vlaanderen al sinds 2012. In de voorbije tien jaar boekten ze samen nooit zoveel winst als in het rampjaar 2020. De teller eindigde op 155 miljoen euro winst.

De belangrijke kanttekening is dat dat bedrag groter lijkt dan het is. De ziekenhuissector in Vlaanderen is gigantisch. De 48 instellingen hebben - artsen niet meegerekend - meer dan 60.000 mensen in dienst en halen een omzet van 9,2 miljard euro. Die 155 miljoen euro komt neer op een winstmarge van 1,7 procent. De universitaire ziekenhuizen zijn in ons overzicht niet meegerekend omdat ze ook worden gefinancierd voor onderwijs en onderzoek, waardoor een vergelijking moeilijker is.

Na de reddingsboei

De reddingsboei betekent niet dat de ziekenhuizen plots vlot kunnen zwemmen. Al jaren zit hun financiering scheef: ze draaien verlies op de verpleging, die ze compenseren met winst op de geneesmiddelen. Ze krijgen extra financiering van de artsen, die een deel van hun honorarium doorstorten. Die honoraria zijn ook scheefgetrokken: ze liggen hoog voor wie medische machines bedient, zoals labo’s en scanners, maar lager voor wie patiënten ziet. Bovendien is de sector te versnipperd.

De reddingsboei betekent niet dat de ziekenhuizen plots vlot kunnen zwemmen. Al jaren zit hun financiering scheef.

De massale coronavoorschotten, die werden betaald voor verpleging, hebben die scheeftrekking gemilderd maar niet doen verdwijnen. Van de Vlaamse ziekenhuizen zijn er 22 die in hun jaarverslagen van 2019 en 2020 details geven over hun diensten: het gezamenlijke verlies op de verpleegdiensten verkleinden ze van 54 miljoen naar 7 miljoen euro. Maar ook in 2020 boekten ze samen nog 62 miljoen euro winst op de medische machines en 57 miljoen winst op de apotheek. Dat laatste gebeurt door met farmabedrijven kortingen te onderhandelen op de prijs die de ziekteverzekering voor geneesmiddelen terugbetaalt. Zonder die winsten waren ze alsnog kopje-onder gegaan.

Hervorming

De crisissteun blijft nog even doorsijpelen in de cijfers. Dat komt door de traagheid van het systeem. Een deel van de crisisvoorschotten is al zichtbaar in de winstcijfers van 2020, maar de uiteindelijke afrekening gebeurt pas in 2023.

Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil die traagheid aanpakken. Het is een onderdeel van een hervorming die hij vlak voor de zomer aankondigde, maar die nog op gang moet komen. Hij wil de verstrengelde financiering tussen artsen en ziekenhuizen herbekijken, verpleegdiensten sneller en correcter vergoeden, een toegankelijker artsenhonorarium voor wie op een eenpersoonskamer ligt en meer samenwerking tussen ziekenhuizen.

Dat laatste is in volle beweging. In Antwerpen lonken het ZNA en GZA, het nummer één en het nummer vijf van Vlaanderen, naar elkaar. In Brugge en Oostende is een strijd losgebarsten om één groot ziekenhuis voor elke stad te maken, met het AZ Sint-Jan Brugge-Oostende in het midden van dat conflict. En in Limburg smelten het ZOL en Maas & Kempen vanaf 1 januari samen, waardoor Vlaanderen in 2022 niet langer 48 algemene ziekenhuizen zal tellen, maar 47.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud