Advertentie
Advertentie

Politieke hoogspanning over herziening grondwetsartikelen

De zesde staatshervorming was mogelijk dankzij een 'truc' met artikel 195. ©BELGA

De federale regering is het nog altijd niet eens over de lijst van grondwetsartikelen die ze wil openstellen voor herziening, bijvoorbeeld om een staatshervorming mogelijk te maken. De tijd daarvoor begint te dringen. Vrijdag moet worden geland.

Welke grondwetsartikelen kunnen na de verkiezingen veranderd worden? Die vraag moet de federale Vivaldi-coalitie vrijdag zien te beantwoorden. Raakt ze er niet uit, dan wordt het moeilijk om de beslissing nog voor de laatste plenaire vergadering van 8 mei door het parlement te loodsen.

Hoewel de zeven regeringspartijen in 2022 al een voorlopige lijst van vijf artikelen goedkeurden, is er vlak voor de deadline alsnog discussie in de regering-De Croo. Daardoor is er nog altijd geen debat over de te herziene artikelen geweest in het parlement. 'Het is niet netjes dat de Kamer on hold wordt gezet omdat de regering haar huiswerk niet klaar heeft', klaagt Kristof Calvo (Groen). 'In plaats van achterkamerpolitiek op het niveau van kabinetten zou er beter snel een openbaar debat zijn.'

Advertentie

De truc met 195

Centraal in het debat staat grondwetsartikel 195. Dat legt de procedure voor de wijziging van grondwetsartikelen vast, maar maakt ook indirect de hele grondwet voor herziening vatbaar. Dat maakt van een herzieningsverklaring van artikel 195 een breekijzer voor een toekomstige staatshervorming.

De truc met artikel 195 is voor het eerst toegepast door de regering-Di Rupo bij de zesde staatshervorming, toen het grondwetsartikel voor herziening vatbaar was verklaard. 'De oorspronkelijke bedoeling was de procedure uit 1831 te vernieuwen', zegt professor grondwettelijk recht Stefan Sottiaux (KU Leuven). 'Het debat ging over de vraag of het niet eenvoudiger moest worden om de grondwet aan te passen en of de bevolking daarin meer inspraak moest krijgen.'

Een aanpassing van de procedure bleef uit, maar artikel 195 werd wel gebruikt als passe-partout om andere grondwetsartikelen aan te passen waar dat nodig was voor een staatshervorming. Dat gebeurde door een overgangsbepaling op te nemen in artikel 195.

Je kan er rechtsstatelijk vragen bij stellen dat de wetgever de grondwettelijke procedure omzeilt. Maar juridisch valt er weinig tegen in te brengen.

Stefan Sottiaux
Grondwetspecialist (KU Leuven)

De aanpak was controversieel. Voormalig N-VA-Kamerlid Hendrik Vuye sprak destijds over 'grondwetsfraude'. 'Je kan er rechtsstatelijk inderdaad vragen bij stellen dat de wetgever de grondwettelijke procedure omzeilt', zegt Sottiaux. 'Maar juridisch valt er weinig tegen in te brengen. Er is geen enkele instantie die de overheid daarover kan terugfluiten. Ook het Grondwettelijk Hof is niet bevoegd om na te gaan of de wijziging van de grondwet correct is verlopen.'

De aanpak is destijds op vraag van de N-VA wel voorgelegd aan de zogenaamde Venetië-commissie, een adviesorgaan van de Raad van Europa dat zich bezighoudt met constitutioneel recht in de Europese Unie. Het advies luidde in 2012 dat de Belgische aanpak door de beugel kon.

Staatshervorming: wat is het standpunt van de Vlaamse politieke partijen?
Bekijk de standpunten

Zevende staatshervorming

De regering staat nu voor de vraag of ze de truc bij de verkiezingen van 9 juni wil en kan herhalen om een zevende staatshervorming mogelijk te maken, zonder die al in detail te hebben onderhandeld. Niet alle coalitiepartners zien dat zitten.

De groene partijen willen een toelichting bij artikel 195, waarin duidelijk wordt gemaakt dat het niet kan worden gebruikt als passe-partout. Grondwetspecialisten twijfelen evenwel aan de juridische stevigheid van dat voorstel. Het lijkt in de praktijk niet afdwingbaar, aangezien geen enkele instantie bevoegd is om de overheid terug te fluiten over het verloop van de procedure. Algemeen wordt ook aangenomen dat het volgende parlement niet gebonden is door de intenties van de huidige regering. Wat telt is of het artikel in de lijst wordt opgenomen.

De christendemocraten willen via artikel 195 wel de deur openzetten voor een staatshervorming, maar willen geen grondwetswijzigingen op ethische thema's.

Premier Alexander De Croo (Open VLD) wil artikel 195 alvast meenemen in de lijst van grondwetsartikelen die voor herziening vatbaar verklaard zijn. Opmerkelijk genoeg doet MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die als belgicist niet staat te springen voor een staatshervorming, daar niet moeilijk over. Hij wil niet, zoals Charles Michel, het verwijt krijgen dat hij de deur voor een hervorming op slot draait.

Er is ook discussie over het feit dat De Croo de lijst uit 2022 nog wil uitbreiden met andere artikelen, om ook ethische thema's zoals het recht op abortus in de grondwet te kunnen verankeren. Daar staat CD&V huiverachtig tegenover. De christendemocraten willen via artikel 195 wel de deur openzetten voor een staatshervorming, maar willen geen grondwetswijzigingen op ethische thema's.

En ook al is er de nodige nervositeit, toch is de verwachting dat de regeringspartijen vrijdag tot overeenstemming zullen komen en alsnog op tijd landen. Wel wordt de kans klein geacht dat de lijst waarover ze in 2022 al overeenstemming bereikten nog zal worden uitgebreid.

Verkiezingen 2024

Volg alles over de verkiezingen - analyses, interviews, podcasts, opinies - in ons dossier Verkiezingen 2024.

Check ook onze kieswijzer: vergelijk de programma's van de politieke partijen.

En schat met deze tool zelf de impact in van de federale regering-De Croo en de Vlaamse regering-Jambon op zeven indicatoren. Gaat ons land erop achteruit?

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.