Politieke verdeeldheid over lot Syriëstrijders

In Syrië hebben Koerdische milities de aanval ingezet op het laatste bolwerk van de terreurbeweging Islamitische Staat. ©REUTERS

De coalitiepartners van de regering in lopende zaken zijn het niet eens over wat moet gebeuren met Belgische Syriëstrijders die in Irak en Syrië gevangenzitten.

'Ik ben voorstander van een maximum aan gerechtelijke beslissingen in de regio. Daarnaast moeten we internationaal samenwerken, met landen als Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, om tot dezelfde aanpak te komen', stelt premier Charles Michel (MR). Hij ziet geen oplossing in het afnemen van de nationaliteit. 'Iemand die naar België wil terugkeren met slechte bedoelingen vormt een gevaar, met of zonder nationaliteit', luidt het.

Michel reageert op de Europese discussie die is losgebarsten rond de Syriëstrijders. Het debat leeft in België al langer, ook door gerechtelijke vonnissen die opleggen enkele vrouwen uit een Syrisch kamp met hun kinderen te repatriëren. De regering-Michel had voor zijn val in december het officiële standpunt dat ons land enkel bereid is kinderen jonger dan tien jaar terug te halen, hun ouders zeker niet.

N-VA-voorzitter Bart De Wever zei afgelopen vrijdag dat hij openstond om Syriëgangers gecontroleerd terug te halen en hier in de gevangenis op te sluiten, een optie waar Gwendolyn Rutten (Open VLD) zich tegen kantte. Ex-staatssecretaris Theo Francken (N-VA) zei dezelfde avond aan de VRT dat hij Syriëstrijders hun nationaliteit wil afnemen en ze in Syrië en Irak wil laten blijven.

Op scherp

De Amerikaanse president Donald Trump zette de discussie dit weekend op scherp. Trump eiste in twee tweets dat Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en andere Europese bondgenoten meer dan 800 strijders van de terreurorganisatie Islamitische Staat (IS) die door de VS in Syrië zijn opgepakt, zouden terugnemen en berechten. Trump vraagt dat omdat het laatste bolwerk van het zelfverklaarde kalifaat op omvallen staat.

De opgepakte IS-strijders zitten nu in gevangenissen van de Syrisch-Koerdische militie SDF, die mee bewaakt worden door het Amerikaanse leger. Eens de strijd beslecht is, willen de Amerikanen zich terugtrekken.

De Koerden hebben herhaaldelijk laten verstaan dat ze die taak niet alleen aankunnen. Bovendien is de vrees dat Turkije van het vertrek van de Amerikanen gebruikmaakt om een offensief tegen de Koerden te starten, waardoor de opgesloten Syriëstrijders in de chaos de benen zouden kunnen nemen.

Doodstraf

De geopolitieke kwestie staat deze week op de agenda van de VN-Veiligheidsraad. In België heerst intussen grote verdeeldheid over het lot van de Syriëstrijders. Volgens de antiterreurwaakhond OCAD zitten 4 tot 6 mannen, 17 vrouwen en 32 kinderen met een Belgische link in detentiecentra in Syrië. Nog zeker twee Belgen zitten in Irak in de cel.

Een van hen, Tarik Jadaoun, is in Irak ter dood veroordeeld. België kwam in de zaak niet tussen, terwijl ons land normaal juridische bijstand geeft via de consulaire diensten aan onderdanen die een veroordeling riskeren. België zou Irak enkel vragen de executie van Jadaoun niet uit te voeren.

Oorlogstribunaal

De Wever stelt nu dat hij de strijders met Belgische nationaliteit toch niet naar België wil terughalen. Hij zit op de lijn van Michel en wil laten onderzoeken om ze in Irak te laten berechten. Maar het blijft voor de N-VA in eerste instantie de bedoeling hun Belgische nationaliteit af te nemen. Kamerlid Koen Metsu (N-VA) heeft daarover een wetsvoorstel klaar liggen.

De N-VA ijvert daar al langer voor, maar de originele versie van Metsu botste op bezwaren van de Raad van State. Ook de coalitiepartners CD&V, Open VLD en MR zijn daar nooit een grote voorstander van geweest.

Vicepremier Alexander De Croo (Open VLD) is het niet eens met Michel en De Wever. De Croo is net deze week op werkbezoek in Irak. 'Irak moet je daar niet mee opzadelen. Het belangrijkste is dat de strijders berecht worden en dat we ze absoluut niet terughalen naar ons land. De enige realistische optie lijkt me dan een internationaal oorlogstribunaal', klinkt het vanuit de Iraakse hoofdstad Bagdad.

Bewijslast

Open VLD blijft officieel bij het oude regeringsstandpunt. Enkel kinderen dus. Woordvoerder Thomas Vanwing wijst erop dat het terughalen van de IS-strijders een ‘groot veiligheidsprobleem’ inhoudt, want het wordt niet eenvoudig om alle IS-strijders die terugkeren, in de gevangenis te krijgen. Volgens de liberalen zal het niet eenvoudig worden om de nodige bewijslast te vinden tegen IS-strijders die nog niet veroordeeld zijn.

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) maakte een opening om Syriëstrijders hier te berechten en op te sluiten. 'In het buitenland als het kan, hier als het moet.' Geens pleit in de eerste plaats voor een Europese oplossing.

Transitcentrum

Professor internationaal recht Jan Wouters pleitte maandag in het VRT-programma 'De ochtend' voor de oprichting van een transitcentrum. Dat zou de nationaliteit van de gedetineerden bepalen en bewijsmateriaal verzamelen voor wat ze op hun kerfstok hebben. Daarnaast moet er een nieuwe internationale rechtbank worden opgericht. Het Internationaal Strafhof in Den Haag is volgens Wouters niet bevoegd om die taak op zich te nemen.

Hij wijst erop dat het moeilijk wordt mensen zomaar hun nationaliteit af te nemen. 'Er zouden dan wel eens problemen kunnen ontstaan bij het Europees Hof voor de rechten van de mens, omdat een nationaliteit hebben een mensenrecht is.'

Rutte, May en Michel

In Europa staat Frankrijk het verst. Dat is bezig met een luchtbrug om een honderdtal Syriëstrijders over te vliegen en op te sluiten. Nederland was tot nog toe radicaal tegen terugkeer, net als Duitsland. De Britse premier Theresa May, die al contact had met Michel, lijkt eerder geneigd te pleiten voor berechtiging in Syrië en Irak. 

De terugkomst van minder dan tien Belgische Syriëstrijders lijkt geen onoverkomelijk probleem. Maar de opgepakte strijders zijn slechts het topje van een gevaarlijke ijsberg. Vanuit Europa reisden vele duizenden burgers, onder wie meer dan 400 Belgen, naar het slagveld in Syrië en Irak.

Het is onduidelijk wie allemaal gesneuveld is en wie nog actief is in de strijd. Dat plaatst de Europese veiligheidsdiensten voor een bijzonder grote uitdaging. Zonder twijfel zullen gewezen strijders onder de radar proberen terug te keren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect