Rechter veroordeelt België voor gebrekkig klimaatbeleid

De actievoerders van vzw Klimaatzaak hoopten via de rechter strengere klimaatdoelen te bekomen. ©BELGA

De Brusselse rechtbank van eerste aanleg heeft de Belgische overheden veroordeeld voor hun nalatige klimaatbeleid. Toch leidt het vonnis niet direct tot strengere klimaatdoelstellingen.

Na een procedureslag van zes jaar heeft het burgercollectief vzw Klimaatzaak grotendeels gelijk gekregen in een zaak tegen de federale overheid en de gewesten. Samen met 58.000 burgers die zich aansloten bij het initiatief richtte vzw Klimaatzaak zich tot de Brusselse rechtbank van eerste aanleg in de hoop striktere klimaatdoelstellingen af te dwingen in België.

Het klimaatbeleid van de verschillende overheden is onvoldoende en houdt een schending van de mensenrechten in, stelde de rechtbank donderdag in een vonnis. ‘De rechters oordelen dat het Belgische klimaatbeleid zo ondermaats is dat het de wettelijke zorgplicht en de mensenrechten schendt’, schrijven de initiatiefnemers in een persbericht.

Volgens de rechter druist het Belgische klimaatbeleid in tegen de artikels 2 en 8 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens, die het 'recht op leven' en het 'recht op de eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven' garanderen. De overheid laat na ‘alle nodige maatregelen te nemen om te voorkomen dat de effecten van de klimaatverandering een bedreiging vormen voor het leven en het privéleven van de eisers’.

De essentie

  • De Brusselse rechtbank van eerste aanleg veroordeelt de federale overheid en de gewesten voor hun nalatige klimaatbeleid.
  • Volgens de rechter houdt het gebrek aan beleid een schending van de mensenrechten in.
  • De veroordeling heeft geen concrete gevolgen. Er komt geen boete of gedwongen striktere klimaatdoelen.
  • De actiegroep vzw Klimaatzaak gaat in hoger beroep om alsnog aangescherpte klimaatdoelen af te dwingen.

De Belgische overheden leggen ook niet de nodige voorzichtigheid aan de dag in hun klimaatbeleid, luidt het vonnis. Daarmee schenden ze artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek en kunnen ze anderen schade berokkenen.

Geen boetes

Serge de Gheldere, de voorzitter van vzw Klimaatzaak, spreekt in een telefonische reactie van een ‘historische uitspraak’. ‘De rechter stelt dat de federale staat en de gewesten wel degelijk verantwoordelijk zijn en dat het beleid van de Belgische overheid nalatig is’, zegt De Gheldere. ‘Juridisch is dat een heel belangrijke eerste stap.’

Toch zijn aan het vonnis geen concrete gevolgen verbonden voor de overheid. De staat moet geen boete betalen en wordt niet gedwongen om, zoals eerder in Nederland en Duitsland, de klimaatdoelstellingen en het klimaatbeleid aan te scherpen. Het vonnis lijkt eerder een symbolische blamage voor beleidsmakers dan dat er concrete gevolgen aan gekoppeld zijn.

Federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) zegt de uitspraak van het Hof te respecteren in ‘een zaak die in 2014 is ingeleid door burgers die zich zorgen maken over het gebrek aan ambitie van ons klimaatbeleid’. Ze benadrukt dat aan de veroordeling geen financiële of juridische gevolgen gekoppeld zijn voor de overheid.

Laten we ons klimaatbeleid niet in handen van de rechtbanken leggen.
Zakia Khattabi
Minister van Klimaat

Volgens Khatabi zit de regering-De Croo op het goede pad omdat ze de Europese ambitie steunt om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 55 procent te verminderen. 'We zullen alle federale hefbomen aanwenden om die doelstellingen te halen', zegt de minister. 'Laten we ons klimaatbeleid niet in handen van de rechtbanken leggen, laten we onze verantwoordelijkheid nemen.'

Vlaams minister van Klimaat Zuhal Demir (N-VA) is opgelucht dat de Belgische rechter 'de scheiding der machten respecteert' en 'niet meegaat in het opbod van percentages'. ‘Een terechte beslissing en geen ‘dictaat’ van de rechter, zoals in Nederland’, zegt Demir.

'Niet ver genoeg'

Voor vzw Klimaatzaak gaan de klimaatdoelen -en plannen niet ver genoeg. De actiegroep gaat in beroep in de hoop alsnog concrete doelen af te dwingen. De Belgische broeikasgasuitstoot zou volgens het burgercollectief met minstens 42 procent moeten afnemen tegen 2025 en met 55 procent tegen 2030. Het trekt daarvoor zowel naar het hof van beroep in Brussel als naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

'Door tegelijk twee beroepsopties te overwegen hopen we zo snel mogelijk opnieuw gehoord te worden met onze vraag voor meer bindende tussentijdse klimaatdoelen', zegt De Gheldere. 'In Brussel duurt het al snel drie tot vijf, soms zelfs tien jaar voor we opnieuw kunnen pleiten. Tegen dan is het resterende koolstofbudget opgesoupeerd. Via het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hopen we snel opnieuw gehoord te worden zodat een einde komt aan de nalatigheid en de gevaarzetting waarbij mensenrechten geschonden worden.'

Klimaatrechters

Het Belgische vzw Klimaatzaak maakt deel uit van een internationale trend waarbij actievoerders via de rechtbank een scherper klimaatbeleid proberen te verkrijgen. Een belangrijk precedent kwam in 2015 toen de actiegroep Urgenda haar gelijk haalde in een ophefmakende rechtszaak tegen de Nederlandse staat. Ze dwong de regering-Rutte een reeks extra maatregelen te nemen.

De rechter stelt dat het beleid van de Belgische overheid nalatig is.
Serge de Gheldere
Voorzitter vzw Klimaatzaak

De oliemaatschappij Shell werd in mei veroordeeld in Nederland. De rechter besliste dat het bedrijf zijn CO2-uitstoot met 45 procent moet verminderen tegen 2030. In Duitsland oordeelde het grondwettelijk hof in april dat de Duitse regering haar klimaatwet uit 2019 moet aanscherpen. De rechtbank in Karlsruhe stelde dat de Duitse klimaatwet in strijd is met de grondrechten omdat ze de vrijheid van jongeren en toekomstige generaties beknot.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud