nieuwsanalyse

Staatshervorming na verkiezingen kan ook zonder aanpassing grondwet

Fractievoorzitter Peter De Roover (N-VA) kantte zich vrijdag tegen de beslissing van de federale regering om slechts een beperkte lijst voor herziening vatbaar te verklaren. ©BELGA

De federale regering heeft de deur gesloten voor communautaire stappen via de grondwet. Toch is volgens grondwetspecialisten een staatshervorming - zelfs een splitsing van de sociale zekerheid - nog perfect mogelijk.

Vrijdag besliste de regering welke artikelen voor herziening vatbaar worden verklaard. Dat betekent dat die artikelen in de volgende regeerperiode kunnen worden gewijzigd als daar een tweederdemeerderheid voor is.

De N-VA vond dat alle grondwetsartikelen voor herziening vatbaar moesten worden verklaard, maar de Franstalige partijen wilden de deur op slot houden voor een nieuwe staatshervorming om het ‘communautaire vuur’ niet op te poken. Uiteindelijk keurde de regering een beperkte lijst goed met artikelen die communautair niet gevoelig lagen.

Voor een grote staatshervorming is geen grondwetswijziging nodig.
stefan sottiaux
grondwetspecialist ku leuven

Wat als de volgende regeringsonderhandelaars toch communautaire stappen willen zetten? Dat kan nog steeds, luidt het bij grondwetspecialisten. ‘De link tussen de herziening van de grondwet en een eventuele staatshervorming was een schijndiscussie’, zegt Stefan Sottiaux (KU Leuven). ‘Een grondwetswijziging is nodig als je de instellingen wil hervormen of bijvoorbeeld een federale kieskring wil invoeren. Maar zelfs voor een grote staatshervorming of een aanpassing aan de bijzondere financieringswet is een grondwetswijziging niet nodig.’

Een staatshervorming is immers ook mogelijk via bijzondere wetten. Daarvoor is wel een tweederdemeerderheid in het parlement nodig en een meerderheid in elke taalgroep. Ook voor de vijfde staatshervorming, waarbij de bijzondere financieringswet is aangepast en er meer fiscale autonomie voor de gewesten kwam, is de grondwet niet aangepast.

Justitie

Zelfs een verregaande splitsing van de sociale zekerheid is mogelijk, luidt het. Federale bevoegdheden zoals de gezondheidszorg, de ziekteverzekering of de werkloosheidsuitkering zijn allemaal te regelen via bijzondere wetten. Hetzelfde geldt voor bevoegdheden waar een deel regionale en een deel federale materie is, zoals mobiliteit of energie.

De kiesgids van De Tijd

De Tijd doorploegde de 966 pagina's van de Vlaamse partijprogramma's. Geen stemtest, maar een overzicht in 100 relevante vragen .

Wat kan niet binnen de huidige grondwet worden overgeheveld? Daar is discussie over. Volgens grondwetspecialist Paul Van Orshoven (KU Leuven) kun je vrijwel alle bevoegdheden overhevelen. Justitie bijvoorbeeld kan als een persoonsgebonden bevoegdheid worden gezien. ‘Het zou kunnen dat het Grondwettelijk Hof het parlement daarna terugfluit, want er zijn wel degelijk grenzen, maar de discussie zal in de eerste plaats politiek zijn.’

Zowel over politie als over justitie staan in de grondwet zaken vermeld, zegt Sottiaux. ‘Daardoor is er juridisch discussie of een volledige defederalisering mogelijk is zonder grondwetsherziening. Maar hoe dan ook is het mogelijk delen van justitie over te hevelen, zoals al bij de zesde staatshervorming is gebeurd.’

In het geval dat er toch een grondwetswijziging nodig is, is dat opkuiswerk voor de volgende ronde.
peter de roover
fractieleider N-VA

De N-VA is zich daarvan bewust. De Vlaams-nationalisten, die ijveren voor het confederalisme, kantten zich vrijdag tegen de beslissing van de federale regering om slechts een beperkte lijst voor herziening vatbaar te verklaren. ‘Je beperkt vanuit een minderheidsregering de opties voor het volgende parlement’, zegt fractieleider Peter De Roover.

‘Maar wat het communautaire betreft, is er inderdaad heel wat mogelijk via bijzondere wetten. In het eventuele geval dat er toch een grondwetswijziging is, is dat opkuiswerk voor de volgende ronde.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect