Advertentie

Studie over dure overheid legt erfzondes van de Belgische politiek bloot

Lintbebouwing maakt openbaar vervoer in België duurder dan elders in Europa, suggereren onderzoekers in een studie over de hoge overheidsuitgaven in ons land. ©BELGA

Waarom is de overheid in België zo groot? Het antwoord zou wel eens kunnen liggen in staatshervorming, hoge staatsschuld, complex onderwijs, hoge loonkosten, lintbebouwing en groenestroomcertificaten, leert een studie van de Nationale Bank.

Waarom spendeert de Belgische overheid zo veel in vergelijking met andere Europese landen? Hoe is dat gekomen? Welke uitgaven liggen hoger en welke niet? Een studie, maandag gepubliceerd in het tijdschrift van de Nationale Bank, geeft een begin van antwoord op die vraag.

Een eerste conclusie is dat de Belgische overheid goed is in het opvangen van crisissen, maar moeite heeft om daarna terug te schakelen. België gaf ook in 2000 al meer uit dan elders in Europa - Frankrijk en de Scandinavische landen zijn de historische uitzonderingen - maar die kloof is de voorbije twee decennia gegroeid.

De essentie

  • België spendeert 4,5 procentpunten van het bbp meer dan onze buurlanden.
  • Die kloof is de voorbije twee decennia nog gegroeid.
  • Grote uitgavenposten zijn onderwijs, algemene overheid, energiesubsidies, loonsubsidies en staatsschuld.

In landen als Duitsland en Nederland kwam de overheid tijdens de financiële crisis ook tussenbeide om de banken en het spaargeld te redden, maar nadien trok ze zich terug. In België bleef een deel van de uitgaven ook na de financiële crisis hoog.

Dat is des te opvallender omdat de rentekosten voor de hoge staatsschuld door de lage rente zijn gekelderd. Begin jaren 2000 ging het nog om 7 procent van het bruto binnenlands product (bbp), vandaag is dat minder dan 2 procent. Ook dat is overigens nog altijd meer dan in Duitsland of Nederland.

Erfzondes

Waar zitten die hoge uitgaven dan, vergeleken met het buitenland? De posten die eruit springen, leiden terug naar wat je de erfzondes van de Belgische politiek zou kunnen noemen. Hoge loonkosten, lintbebouwing, een complexe staatsstructuur, hoge staatsschuld en de Vlaamse worsteling met groenestroomcertificaten.

Ons land heeft meer subsidies en kortingen op lonen en sociale bijdragen dan de buurlanden.

De hoge loonkosten hebben geleid tot een zoektocht naar uitwegen om te vermijden dat sommige mensen geen job meer vinden. Daarom kent België meer dan onze buurlanden subsidies en kortingen op lonen en sociale bijdragen. Een goed voorbeeld is de jobkorting, die de Vlaamse regering maandag invoert. De onderzoekers noemen die jobsubsidies geen goed beleid. Ze zeggen dat een algemene aanpak van de loonlasten beter werkt.

De Lijn en de scholen

Ook naar transport gaat meer geld dan in de buurlanden. Het gaat vooral om openbaar vervoer in de deelstaten, zoals De Lijn, de MIVB en de TEC. De NMBS staat namelijk buiten de federale begroting, waardoor alleen subsidies meetellen. Wellicht speelt hier het effect van de lintbebouwing in Vlaanderen, waardoor ook het openbaar vervoer zich moet versnipperen om zo veel mogelijk mensen te bereiken.

België spendeert meer geld per leerling dan onze buurlanden én de hele eurozone.

Een andere dure post is onderwijs. België spendeert meer geld per leerling dan onze buurlanden én de hele eurozone. Dat kan zijn omdat klassen bij ons kleiner zijn of omdat leerkrachten minder uren werken. De onderzoekers suggereren dat de opsplitsing in taalgemeenschappen en onderwijskoepels daar iets mee te maken heeft. Een feit is dat het hogere budget niet leidt tot betere resultaten, want de kwaliteit van het Vlaams onderwijs neemt al jaren af.

Lissabon

Wel positief is dat het budget voor wetenschappelijk onderzoek internationaal vergeleken hoog ligt. Dat komt onder meer omdat Vlaanderen dit jaar voor het eerst de Lissabon-doelstelling haalde, waarbij 3 procent van het regionaal bbp aan onderzoek en innovatie wordt besteed.

Ook de uitgaven voor het algemeen beleid van de overheid liggen bovengemiddeld hoog. Opnieuw kan dat te maken hebben met de staatshervorming, al speelt hier ook het effect van de hoge staatsschuld. Daardoor liggen bij de huidige lage rente de rente-uitgaven van België, gemeten in procent van het bbp, nog altijd dubbel zo hoog als die in Duitsland.

Qua totaalbudget aan sociale uitgaven zijn er geen grote verschillen. Wel liggen de uitgaven voor kinderbijslag hoger - waar Vlaanderen nu de groei afremt - en liggen ze voor pensioenen en werkloosheidsuitkeringen iets lager.

Groene stroom

Het milieubeleid schiet er eveneens bovenuit qua uitgaven. Volgens de onderzoekers komt dat door de groenestroomcertificaten, waarvan de kostprijs jarenlang verborgen bleef in de stroomfactuur. De poging dat op te lossen leidde in de vorige legislatuur nog tot het ontslag van Vlaams minister van Energie Annemie Turtelboom (Open VLD).

Defensie

Tot slot zijn er ook domeinen waar België minder spendeert dan de buurlanden. Defensie is er een van, wat opnieuw leidt tot het kerntakendebat over wat de prioritaire opdracht van de overheid is. Een andere post met vrij lage budgetten is die voor medisch materiaal. We spenderen wel veel aan medische zorg voor patiënten die niet in het ziekenhuis blijven overnachten.

De onderzoekers wijzen erop dat meer onderzoek nodig is naar de doeltreffendheid van overheidsuitgaven. Al is het maar omdat België kwetsbaar is voor de kosten van een stijgende rente. Bovendien heeft ons land niet de traditie om zich na de massale overheidsuitgaven in de strijd tegen de coronapandemie weer netjes terug te plooien binnen de vroegere grenzen van de uitgaven.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud