reportage

Tea time met een verdienstelijke conservatief

Bart De Wever en Lord Martin Callanan, de man met wie de N-VA de toetreding tot de Europese ECR-fractie onderhandelde, in Westminster. ©Jonas Lampens

Op stap met Bart De Wever in Londen, waar hij gelauwerd werd als de man die conservatisme populair maakte in een links land. De N-VA’er werd er ontvangen met staande ovaties, een warm bad van instemming en een briefje van de Britse premier.

‘Toen ik mezelf 15 jaar geleden conservatief noemde, leek het alsof ik luid vloekte in een stille kerk. Iedereen keek me aan met een blik van verbazing, medelijden of misprijzen. Vandaag hebben we bewezen dat iedereen die dacht dat je onder de conservatieve vlag in Vlaanderen geen verkiezingen kan winnen, verkeerd zat. In 2006 was ik het enige gemeenteraadslid voor mijn partij in de stad Antwerpen. In 2012 wonnen we bijna 40 procent van de stemmen en trokken we een streep onder tachtig jaar socialistisch bewind.’

Het is dinsdagavond. We zitten aan het diner in het statige museum Tate Britain, waar N-VA-voorzitter Bart De Wever net de Edmund Burke Award, een jaarlijkse prijs voor verdienstelijke conservatieven, heeft gekregen. Driehonderd conservatieve politici, campagnefinanciers en academici onthalen zijn woorden op luid applaus. En schieten in een Brits ironische lach als De Wever kurkdroog vervolgt: ‘De verbazing en het medelijden zijn intussen weg. Het misprijzen is gebleven’.

Gouden zaak

Londen is een belangrijke stad voor de N-VA. Het was daar, tijdens de 541 dagen durende regeringsonderhandelingen van 2010-2011 dat premier David Cameron in Downing Street De Wever ontving. De N-VA-voorzitter omschreef de ontvangst toen als ‘een gouden zaak voor onze buitenlandse geloofwaardigheid’. Andere partijen in België probeerden de N-VA toen nog af te schilderen als een partij die was opgetrokken uit blind nationalisme en aftands parochialisme.

Ik ben echt bezorgd dat jullie de brexitdeal te licht opnemen.
Bart De Wever
tegen een slecht geïnformeerd Brits parlementslid

De Wevers antwoord op die kritiek was het conservatisme van Edmund Burke, de 18de-eeuwse Ierse staatsman naar wie de prijs is genoemd die De Wever nu te beurt valt. Burkes gedachtegoed komt erop neer dat we omzichtig moeten omspringen met de complexe en kwetsbare beschaving die we van onze voorouders hebben geërfd en die vervat ligt in de heersende tradities, cultuur en instellingen.

De Britse conservatieven zijn mede daardoor uitgegroeid tot de belangrijkste buitenlandse bondgenoten van de N-VA. De twee partijen zitten in het Europees Parlement samen in de ECR-fractie - voluit de Europese Conservatieven en Hervormers - waartoe onder meer ook de Poolse conservatief-katholieken van PiS toe behoren.

‘Het was voor ons belangrijk om een machtsblok uit te bouwen naast de Europese Volkspartij en de socialisten’, zegt De Wever als we in London City Airport landen. ‘Die hadden de macht in WestEuropa onder zich verkaveld.’ Maar na de verkiezingen van 2019 verdwijnen de Tories uit het Europees Parlement. Hoe moet het dan verder met die fractie? ‘We zijn er nog niet uit.’

In de auto op weg naar het Britse parlement legt De Wever uit waarom het zo moeilijk is. ‘De Tories maakten de ECR-fractie voor ons heel interessant. De Polen maakten ze oninteressant. Zo gaat dat. Iedereen zit moeilijk: de EVP heeft de Hongaarse premier Viktor Orban, de socialisten hebben de voormalige Slovaakse premier Robert Fico. Het merkwaardige is dat je over die ongemakkelijke situatie weinig of geen kritiek krijgt als je blijft zitten. Pas als je van fractie verandert, steekt de storm op. Daarom is nieuwe leden vinden niet vanzelfsprekend.’

Brexit

We zijn aangekomen in Westminster. Europees Parlementslid Sander Loones en Kamerlid Daphné Dumery, lid van het havenbestuur van Zeebrugge, voegen zich bij ons. Een Tory-parlementslid toont de efficiëntste manier om in Londen aan politiek te doen: hij laat ons plaatsnemen op het terras van het House of Commons, waar hij De Wever voorstelt aan elk parlementslid dat passeert. De Antwerpse burgemeester herhaalt een keer of tien dezelfde boodschap. ‘Vlaanderen voert 29 miljard euro uit naar het Verenigd Koninkrijk, wat ongeveer evenveel is als Frankrijk. We zijn zeer bezorgd dat er douaneregels komen die de handel belemmeren. De onzekerheid is dodelijk.’

Het ontaardt in een hallucinant tafereel, omdat de parlementsleden helemaal niet met de brexit bezig lijken te zijn. ‘Echt indrukwekkend’, zeggen ze doorgaans als ze over de 29 miljard horen. ‘Maar we moeten nu gaan stemmen over zelfregulering in de media.’ Vertrouwen jullie het oordeel van zo’n corporatistische sector als de media?, schertst De Wever. ‘Niet echt,’ antwoordt een Tory, ‘maar we denken dat de overheid het nog slechter doet.’

Nog vreemder wordt het als we worden voorgesteld aan een parlementslid van de oppositie, de schaduwminister voor Europa van Labour-voorzitter Jeremy Corbyn. Hoe ziet hij de brexit? ‘Ik ben bevoegd voor Europa, niet voor de brexit’, antwoordt de man. ‘Ach, die portefeuille is een junior functie’, zal iemand later op de dag onze verbazing wegwuiven.

Oktober

N-VA-ondervoorzitter Sander Loones en Bart De Wever in het House of Lords. ©Jonas Lampens

Pijnlijker is de kakofonie van de parlementsleden over de vraag wanneer ze over de brexitdeal moeten stemmen in het House of Commons. ‘De volgende weken is er al een eerste stemming’, zegt de ene. ‘Nee, pas in oktober,’ zegt een tweede. ‘Na december’, zegt een derde. ‘Het is sowieso heel technisch en te moeilijk voor de mensen in mijn kiesdistrict’, zegt een vierde. ‘We gaan eerst een maand voetbal kijken deze zomer en daarna zien we wel’, zegt een vijfde.

De Wever rolt met zijn ogen. ‘Ik ben echt bezorgd dat jullie dit te licht opnemen’, zegt hij tegen een van de parlementsleden. ‘De meerderheid achter jullie regering is wankel. Ik zie geen bruggen tussen de standpunten binnen de Tories. En als het parlement de brexitdeal zou wegstemmen, vallen we terug op de basisregels van de Wereldhandelsorganisatie en de harde brexit.’

De Wever herhaalt de boodschap als we een uurtje later verhuizen naar het terras aan de Thames van het House of Lords, waar hij Lord Martin Callanan ziet, de man met wie de N-VA de toetreding tot de ECR onderhandelde én staatssecretaris voor de brexit. Vanop het terras horen we een doedelzakspeler voor toeristen ‘Thunderstruck’ van AC/DC spelen, door het lawaai van een betoging tegen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, die op bezoek is bij de Britse premier Theresa May. Boven ons hoofd cirkelt een politiehelikopter.

‘Lockdown in Downing Street’, mompelt de Lord als hij een berichtje op zijn telefoon krijgt. ‘Dat geeft ons tot halfvijf tijd voor thee.’ Enkele minuten later komt een ober - ‘My Lord, your tea’ - aan onze tafel met een grote theepot met daarop het paarse logo van het House of Lords. ‘Ik ga hier vloeken in de kerk, maar zou ik een koffie kunnen krijgen’, vraagt De Wever. Dat kan. Samen met de koffie zet de ober een grote schaal met scones en taart neer vlak voor de neus van de N-VA-voorzitter. ‘Je weet toch nog dat ik een gewichtsprobleem heb’, zucht hij tot Callanan.

Als de ‘tea time’ erop zit, loodst Callanan ons als een wervelwind door een labyrint van gangen en tunnels in het House of Lords tot aan de uitgang vlak bij Downing Street. Behalve de Koerdische betoging is ook een protest tegen het geweld in Gaza bezig. De straat is een al dranghekken, politie te paard en rumoerige chaos. De Wever wordt tot in Downing Street geloodst, waar hij in een besloten vergadering de Britse minister voor de Brexit David Davis ziet.

Davis slaagt er duidelijk in een deel van de zorgen weg te nemen. De Wever geeft geen details over de meeting, maar zegt dat Davis volgens hem een helder doel en een pragmatische strategie heeft en zich goed bewust is van de chaos in het Britse parlement, die volgens hem een te overkomen hindernis vormt. Maar zal dat allemaal volstaan voor een succesvol akkoord? ‘Ik weet het niet’, zegt De Wever opnieuw.

Oikofobia

Het moment waarrond de Londentrip uiteindelijk draait, nadert: de uitreiking van de Edmund Burke Award in Tate Britain, een museum met enkel Britse kunst.

We willen de joods-christelijke traditie niet kwijt als bouwsteen van de samenleving. Maar de godsdienst is daaruit verdwenen. Niemand verdedigt ze nog.
Bart De Wever

Voor de ceremonie begint, geeft De Wever nog een interview aan The Times en ontmoet hij de conservatieve filosoof Roger Scruton, die centraal stond in de eerste aflevering van het Canvas-filosofieprogramma ‘Wanderlust’ en in 2010 nog door De Tijd werd geïnterviewd. ‘Ons christelijke geloof, ons onderwijs, onze identiteit, onze traditionele samenlevingsverbanden zoals het gezin en de familie? De soixante-huitards hebben het allemaal kapotgemaakt’, zei hij toen.

Scruton is de bedenker van de term oikofobia, de angst voor het eigene of de aversie van wereldburgers voor het nest waaruit ze komen. De Nederlandse rechtse en populaire politicus Thierry Baudet bouwt op dat gedachtegoed en blijkt in Londen te zijn om te komen luisteren naar De Wever. Als iemand Baudet een ‘discipel’ van Scruton noemt, reageert die laatste gepikeerd. ‘Discipel? He’s over the top. Hij voelt de nuances niet. Hij is vooral populair omdat hij er goed uitziet op tv.’

Het toont hoe het ene conservatisme het andere niet is. De Wever is het niet over alles eens met Scruton, die in zijn denken een cruciale plaats voor religie voorbehoudt. De Wever doet dat niet. ‘Het christendom behoort nog altijd tot ons cultureel erfgoed, maar de christelijke god is machteloos geworden’, staat in zijn toespraak. ‘Het conservatisme moet daarom twee nieuwe goden centraal stellen: vrijheid en gelijkheid. Ik geloof dat het geheim van het succes van mijn politieke partij erin bestaat dat we de verlichting omarmen als een conservatief werktuig.’

Hoe rijm je dat met het onderwijs-debat in Vlaanderen? De N-VA springt in de bres voor de traditioneel-katholieke scholen, terwijl de christendemocraten in ‘dialoogscholen’ álle religies lijken te omarmen. Open VLD en de sp.a vinden dan weer dat voor godsdienst geen plaats is in het onderwijs, omdat scholen kinderen moeten opleiden tot burgers. ‘Die analyse klopt volgens mij,’ zegt De Wever, ‘met die nuance dat het ons niet om de katholieke godsdienst op zich gaat. Het gaat ons om de joods-christelijke traditie die we als bouwsteen van de samenleving niet kwijt willen. De godsdienst is daaruit verdwenen. Niemand verdedigt ze nog.’

Onzevader

In zijn speech staat ook een passage over socialisme en liberalisme. Het eerste is onherkenbaar geworden, vindt De Wever, terwijl het tweede lijkt te mislukken. De liberalen zijn geobsedeerd door open grenzen en wereldburgerschap, de socialisten door wetten die gevoelens en privileges beschermen. Maar wat is het verschil tussen zijn conservatisme en de christendemocratie? Is die niet evenzeer conservatief? Ze is na de Tweede Wereldoorlog vooral beginnen te vervellen naar een sociaaldemocratie, is zijn antwoord.

De galerij vol Victoriaanse kunst van Tate Britain is volgestroomd voor het Edmund Burke Award-diner. Op de tafels ligt naast het bestek een welkomstbrief van premier May. ‘Many congratulations to this year’s winner, Bart De Wever, leader of the N-VA and Mayor of Antwerp’ staat er. Er is een inleidend woordje, en daarna wordt het onzevader gebeden, in het Latijn.

Dan neemt Roger Scruton het woord. ‘We erven dingen, maar ze liggen diep verborgen in onze geschiedenis en ze zijn niet te koop’, zegt hij. Vervolgens leidt hij Michael Gove in, de minister die bekend werd met zijn uitspraak in de brexitcampagne dat de mensen de buik vol hebben van experts. ‘Ministers moeten het algemene belang dienen’, zegt Scruton kurkdroog. ‘En als ze dat echt ter harte nemen, moeten ze daarom onpopulair zijn in hun eigen district. Michael Gove heeft dat geweldig gedaan.’

Gove komt op het podium en grapt dat de museumzaal waarin we zitten is uitgekozen omdat ze een replica op schaal 1/4de is van het appartement van Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker in Brussel. En dan iets ernstiger: ‘Waarom zou het nodig zijn dat we lid zijn van de Europese Unie? We zijn lid van Europa. We zijn lid van de beschaving.’

Slechts een verdrag

De EU is slechts een verdrag. Het is geschiedenis die ons bindt. Antwerpen zal nooit vergeten wie de stad bevrijdde in 1944 en het leven liet in de slag om de Schelde.
Bart De Wever
in zijn speech voor de aanvaarding van de Edmund Burke Award

De Wever gaat op die lijn door als hij zegt dat de EU slechts een verdrag is en het geschiedenis is die ons bindt. ‘Antwerpen zal nooit vergeten wie de stad bevrijdde in 1944 en het leven liet in de slag om de Schelde. De poorten van Antwerpen zullen nooit gesloten zijn voor jullie. Jullie moed en opoffering hebben jullie dat recht gegeven. Geschiedenis maakt ons meer dan vriendelijke buren, ze smeedde ons tot broeders en zusters.’

De Wever bouwt zijn toespraak rond het idee dat conservatisme de verlichting moet omarmen, dat zoiets alleen maar lukt binnen de contouren van de natiestaat en dat de EU daarom uit die natiestaten moet worden opgetrokken. Ook voor die passage barst applaus los, als De Wever zegt de verkozen regeringen van de EU-landen te verkiezen boven de onverkozen leden van de Europese Commissie.

‘Sommigen op het continent zijn blij met de brexit’, zegt De Wever. ‘Ze vieren het verlies van een lastig obstakel dat hun weg in de EU blokkeerde. Voor hen heb ik slecht nieuws. Die kritische stem zal niet verdwijnen. We nemen de fakkel over en houden hem hoog.’ Het voelt als een strijdkreet die ook elders in Europa moet worden gehoord, om te tonen dat de ECR-fractie ook na de Tories de ambitie heeft haar stem te laten horen en de deur opent voor nieuwe leden. In België is de boodschap van De Wever vloeken in de Europese kerk. In Tate Britain krijgt hij een staande ovatie.

Door het lint

Waarom kan de verlichting maar tot volle kracht komen binnen de grenzen van een natiestaat? ‘Dat is wat ik bedoelde toen ik eerder dit jaar zei dat we moeten kiezen tussen sociale zekerheid of open grenzen’, antwoordt De Wever als we in de Londense nacht naar het hotel rijden. ‘Nationale solidariteit vereist dat we elkaar herkennen als burger, als een speler van hetzelfde team. Je kan niet verantwoordelijk zijn voor iedereen op de hele wereld, zoals de postmoderne verdedigers van het wereldburgerschap het zouden willen.’

‘Zelfs Hannah Arendt volgde die redenering’, zegt De Wever. ‘De liberalen gaan helemaal door het lint als ik dat zeg. Maar het is zo.’

2019

En dan is er misschien nog wel de moeilijkste kwestie voor de N-VA-voorzitter. ‘Als de natiestaat een voorwaarde is voor de verlichting, over welke natiestaat hebben we het dan? Is die natie België, waar de N-VA op de veiligheidsdepartementen de teugels in handen heeft? Of de onafhankelijke staat Vlaanderen, zoals in artikel 1 van de N-VA-partijstatuten? Anders gesteld: gaan we in 2019 naar een heruitgave van centrumrechts in de volgende federale regering, omdat de N-VA dat goed vindt voor de Vlamingen? Of staan we aan de vooravond van een nieuwe reeks slopende onderhandelingen over een staatshervorming om de Vlaamse staat een stap dichterbij te brengen?

‘De situatie is halfbakken’, erkent De Wever om halfzeven woensdagochtend bij een koffie in London City Airport. ‘Een natie heeft een grondgebied, een grens, een taal, een gemeenschappelijke ontstaansmythe en een gemeenschappelijke toekomst. België was daarom een performante natie in de 19de eeuw, met het cijnskiesrecht en een Franstalige elite. Sinds het algemeen stemrecht is dat veranderd en leven Vlamingen en Franstaligen in twee democratieën in onverschillige apartheid naast elkaar. Alleen is er bij de bevolking geen wil om door het moeilijke proces te gaan om de politieke instellingen aan te passen aan die realiteit.’

‘Het zal dus afhangen van wat in 2019 gebeurt. Stel dat wij goed scoren maar de MR niet, dan vinden we wellicht geen partners aan de overkant van de taalgrens. Als wij vervolgens samen met het Vlaams Belang de helft van de stemmen in Vlaanderen halen, gaan dan alle andere Vlaamse partijen samen in de regering? Want geld om alles bijeen te houden is er niet meer. We zullen zien. Het is een moeilijke vraag.’

Of hoe de N-VA in Londen deze week de vlag van de Europese conservatieven hees, ter voorbereiding van de strijd van de komende twaalf maanden voor Antwerpen, Vlaanderen, de Kamer en het Europa na de brexit. ‘Alles of niets. Dat kan een voordeel zijn’, zei een van de Britten dinsdag. ‘Alleen als je in vorm bent’, antwoordde De Wever.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud