interview

Van Massenhove: ‘Dit land wordt écht slecht bestuurd'

Frank Van Massenhove: ‘In tegenstelling tot de meeste politici meen ik dat het electoraal nog altijd loont moedig te zijn.’ ©Jonas Lampens

Frank Van Massenhove, de meest zichtbare overheidsmanager, gaat met pensioen. ‘Bart De Wever heeft het karakter en het politieke draagvlak om de dingen te veranderen, maar hij voert helaas een andere strijd.’

Het woord pensioen hoort hij liever niet, maar Frank Van Massenhove stopt naar eigen zeggen wel met plezier als voorzitter van de federale overheidsdienst (FOD) Sociale Zekerheid. ‘Ik mocht nog een jaar voortdoen, maar ik ben hier 17 jaar en het is tijd dat ik wegga. 80 procent van de mensen hier heeft de vloer niet gekend zonder mij. Het is tijd voor de vadermoord en voor iemand die vindt dat hij het allemaal beter kan.’

Van alle overheidsmanagers is de 64-jarige Van Massenhove de bekendste. De federale overheidsdienst Sociale Zekerheid was bij zijn aantreden - zijn woorden - de slechtst gerunde FOD van het land. Hij, een ex-kabinetschef van de voormalige Gentse burgemeester Frank Beke (sp.a) en van Frank Vandenbroucke (sp.a) toen die minister van Sociale Zaken was, paste moderne managementtechnieken toe en gaf zijn personeel de vrijheid om zelf te handelen. Het was een ongeziene cultuuromslag bij de overheid.

In zijn afscheidsinterview maakt Van Massenhove de balans op van zijn jaren als bevoorrechte observator van de Belgische toppolitiek. En die is allesbehalve positief. ‘Dit land wordt écht slecht bestuurd’, zegt hij streng. ‘De meeste burgers krijgen veel te weinig terug voor wat ze aan belastingen betalen.’

Waar loopt het mis?

Frank Van Massenhove: ‘We denken ons de luxe te kunnen permitteren reusachtig veel bestuurslagen te hebben. Maar dat heeft hallucinante gevolgen. Mensen met een beperking die een uitkering willen, moeten bij de FOD Sociale Zekerheid zijn. Voor een rolstoel moeten ze naar een Vlaams agentschap. Willen ze een speciale rolstoel, dan moeten ze aankloppen bij het RIZIV. Waanzin. De eerste en een deel van de tweede staatshervorming waren misschien nuttig. Dat onderwijs een gemeenschapsbevoegdheid is, is begrijpelijk. De vier staatshervormingen die er nadien zijn gekomen, zijn een ramp voor ons land, want ze hebben alles alleen ingewikkelder en zelfs onwerkbaar gemaakt.’

Voor een rolstoel moeten mensen naar een Vlaams agentschap, willen ze een speciale rolstoel, dan moeten ze aankloppen bij het RIZIV. Waanzin.

‘Daarenboven zitten we nog eens met een totaal krankzinnige wetgeving. Bekijk onze belastingaangifte. Wie begrijpt daar nog iets van? Dat moet toch veel eenvoudiger kunnen? Maar wat gebeurt er in ons land? Er komen alleen uitzonderingen bij. Bij mijn aantreden gaven mijn mensen toe dat 37 procent van hun werk zinloos is, maar dat ze het moeten doen omdat de wet het voorschrijft. Schaf die onzinnige wetten dan toch af. Maar wat doen politici? Er zijn te veel ambtenaren, zeggen ze. Het moet met minder mensen. Dat is juist, maar dat kan enkel als je de regels vereenvoudigt. Maar niemand doet dat. En dat blijft niet zonder gevolgen voor de werking van de overheid.’

Welke gevolgen?

Van Massenhove: ‘Tien jaar geleden was de dienstverlening van de overheid op het niveau van die van de gemiddelde bank in ons land. Door de digitalisering zijn banken evenwel massaal gaan investeren, waardoor ze nu veel efficiënter zijn. Bij de overheid mogen we om besparingsredenen al tien jaar geen investeringen meer doen. Het gevolg is dat we blijven stilstaan. In vergelijking met de banken van vandaag zijn we erg inefficiënt. Wij hoeven in tegenstelling tot hen geen mensen te ontslaan omdat ze door de digitalisering overbodig zijn geworden. We hebben die mensen nodig om het werk te doen. Maar efficiënt is het niet.’

In interviews sprak u meermaals lovend over politici.

Van Massenhove: ‘Dat zullen oude interviews zijn.’

Hoe bedoelt u? 

Van Massenhove: ‘Er is een totaal gebrek aan langetermijnvisie. Iedereen speelt een rol die hij niet moet spelen. In een bedrijf werkt de raad van beheer een langetermijnvisie uit en zoekt dan een CEO die die uitvoert. In de 17 jaar die ik hier werk, is nooit een premier zijn visie komen toelichten over waar de overheid naartoe moet. Wat moet je dan doen als CEO? Zelf een visie ontwikkelen, terwijl dat onze rol niet is. Die visie uitvoeren is lastig, want we zijn aan handen en voeten gebonden. Voor alles moet ik het akkoord vragen van de politiek. Maar die politici zijn helemaal niet met ons bezig. Zij zijn bezig met wat er die dag toevallig in de krant staat en geven dan orders om die problemen op te lossen. Dat is micromanagement en dat werkt niet. Een bedrijf dat zo werkt, overleeft geen drie maanden.’

Veel politici zeggen dat ze in de privésector meer kunnen verdienen, maar vaak is dat absoluut niet het geval.

Hebben we een probleem met de kwaliteit van onze politici?

Van Massenhove: ‘Absoluut. (zucht) Maar het is dan ook een hondenjob. Een minister die op de radio zijn beleid wil toelichten, krijgt vooral vragen over wat zijn partijvoorzitter ’s ochtends in de krant heeft gezegd. Dat is toch om zot van te worden? Ik zou zo graag een politicus zien zeggen: daar heb ik niet over nagedacht en dat moet ik ook niet doen, want ik ben met mijn bevoegdheden bezig. Maar niemand durft dat, want iedereen is bang om niet meer uitgenodigd te worden, uit beeld te verdwijnen en daardoor geen stemmen te halen. En dus zeggen ze maar iets. Dat is de dramademocratie’.

Hoe geraken we daaruit?

Van Massenhove: ‘Dat is lastig. De moeilijke hervormingen die Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene hebben doorgevoerd, kostten hen bij de verkiezingen misschien enkele procentpunten. Maar hun partij kon dat overleven. De traditionele partijen zijn intussen zo klein geworden dat een verlies van enkele procentpunten betekent dat ze ophouden te bestaan. Ze proberen vandaag geen kiezers meer te winnen. Ze proberen er geen meer te verliezen. Daardoor zijn ministers bang voor alles wat in de pers verschijnt en houden ze zich vooral bezig met de waan van de dag. Mensen met visie knappen daar op af en stappen niet meer in de politiek. Ze gaan voor een job in de privésector omdat het daar aangenamer is en ze er meer kunnen verdienen. Wie overblijft, zijn politici die zeggen dat ze in de privésector meer zouden kunnen verdienen, terwijl dat voor hen absoluut niet het geval is. Dat geldt niet voor iedereen, maar toch voor een grote groep.’

De regering-Michel wilde het als sociaal-economische herstelregering helemaal anders doen.

Van Massenhove: ‘Dat is een grote teleurstelling geworden. Bij haar aantreden dacht ik: eindelijk een groep mensen met de neuzen in dezelfde richting. Maar vanaf de eerste dag zijn de meerderheidspartijen beginnen te kibbelen. Ik heb geen enkele andere regering, zelfs paars-groen niet, zo zien ruziemaken.’

De eerste en een deel van de tweede staatshervorming waren misschien nuttig. De vier staatshervormingen nadien zijn een ramp voor ons land.

Hoe kunnen we bereiken dat een volgende regering het beter doet?

Van Massenhove: ‘Je moet onze staatsstructuur helemaal omgooien, waarbij we ons de vraag stellen wat het beste werkt. Maar als een partij als CD&V al zegt dat we geen bevoegdheden weer naar het federale niveau gaan brengen, weet je dat de politiek die oefening niet kan maken. Laat ons daarom op het onderste bestuursniveau beginnen door een verplichte fusie van de gemeenten door te voeren. Zo kunnen de gemeenten de eerste lijn zijn voor alle zorgen van de burger. Als die dan een probleem heeft, verdwaalt hij niet in het bos van structuren. Hij gaat bij de gemeente langs, of het nu over zorg, werk of administratie gaat. De ambtenaren moeten dan hun weg vinden in het kluwen van niveaus en agentschappen.’

Hoe groot is de kans dat het zover komt?

Van Massenhove: ‘Die is niet zo groot. We moeten hopen dat een politicus opstaat die moed durft te hebben. In tegenstelling tot de meeste politici geloof ik dat het electoraal nog altijd loont moedig te zijn. Zonder de dioxinecrisis zou Dehaene electoraal zijn beloond. We hebben opnieuw zo’n politicus nodig die niet achter, maar voor het volk durft te lopen. Die durft te zeggen: ‘Mensen, jullie zijn hier niet klaar voor, maar ik weet zeker dat we dit moeten doen’. Ultiem worden zulke politici beloond.’

Ziet u een Belgische politicus die grote hervormingen kan doorvoeren?

Van Massenhove: ‘Bart De Wever zou dat gekund hebben. Hij heeft de envergure van een Dehaene, maar door zijn afkomst kan hij geen Belgisch staatsman zijn. De Wever is tot nog toe niet bezig geweest met het algemeen belang, maar met zijn partij. Hij heeft het karakter en het politieke draagvlak om de dingen te veranderen, maar hij voert een andere strijd: hij streeft naar Vlaamse onafhankelijkheid. Dat is zijn goed recht, maar het is een verloren kans. Want dat type politicus komt maar één keer om de twintig jaar voorbij.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud