Advertentie
Advertentie

‘Veiligheid heeft een prijs'

©Saskia Vanderstichele

De regering-Di Rupo heeft de Staatsveiligheid verwaarloosd en de risico’s van spionage onderschat. Ex-topman van de Staatsveiligheid Alain Winants eist meer middelen voor onze geheime dienst.

Het contrast kan niet groter zijn. De vorige keer dat we Alain Winants (61) interviewden, werden we na een grondige securitycheck begeleid naar zijn statige bureau op de hoogste verdieping van de Brusselse hoofdzetel van de Staatsveiligheid. Nu hij niet langer topman is van de geheime dienst, komt Winants ons zelf ophalen aan de ingang van het Brusselse justitiepaleis.

Via een grauwe lift gidst hij ons naar zijn nieuwe ‘onderkomen’. In een van de vele doffe gangen van het immense gebouw kreeg Winants een oud, leegstaand kamertje toebedeeld. De ruimte klinkt hol: de kasten zijn leeg, net als het oude bureaustel waarachter hij plaatsneemt, met in de hoek alleen een kapstok waaraan zijn regenjas hangt. De dagen dat Winants vertoefde in de salons, op het hoogste niveau van de inlichtingenwereld, zijn ontnuchterend voorbij.

‘Mijn jaren bij de Staatsveiligheid waren de mooiste van mijn leven. Het was intens en grensverleggend. De sfeer in de inlichtingenwereld is uniek. Je bouwt wereldwijd persoonlijke contacten op. Je maakt operationele afspraken die gebaseerd zijn op vertrouwen. Ik hou daarvan: een woord is een woord’, blikt Winants met pretoogjes terug.

Al waren de zevenenhalf jaar dat hij de Staatsveiligheid leidde, van oktober 2006 tot eind maart dit jaar, geen sinecure. ‘Ik heb het tweeënhalf jaar moeten stellen zonder adjunct-topman. En op een bepaald moment moesten zelfs alle leidinggevenden bij de Staatsveiligheid hun functie ‘ad interim’ uitoefenen, met alle verantwoordelijkheden, maar zonder de voordelen, plichtsbewust. Dat was onverantwoord voor zulke belangrijke functies, zeker tegenover onze buitenlandse partners. En we konden hen niet eens uitleggen waarom dat zo was. Dat was zeker niet in het belang van ons land. Men vergeet blijkbaar dat België als gastland van de NAVO en Brussel als hoofdstad van Europa een internationale rol vervullen.’

U looft de ‘vertrouwensbanden’ in de inlichtingenwereld. Maar de wereldwijde spionage door de Amerikaanse NSA, zelfs bij Belgacom, bewijst toch het tegendeel?
Alain Winants: ‘Ik verhul niet dat alle westerse diensten zijn geschrokken van wat de NSA en de Britse GCHQ kunnen doen: met zo’n omvang en zo’n impact. De toplui van die diensten hebben ons altijd gezegd dat ze alleen deden wat hun nationale wet toeliet, en dat ze dat alleen deden in het belang van de openbare veiligheid. Maar na de onthullingen van Edward Snowden bleken sommige operaties maar weinig te maken te hebben met het voorkomen van terroristische aanslagen. Bijvoorbeeld het afluisteren van bondskanselier Angela Merkels telefoon.’

‘Die ontsporingen hebben we binnen de inlichtingenwereld aangekaart: sommige grenzen mag je niet overschrijden tussen ‘zusterdiensten’. Maar je mag de realiteitszin niet verliezen. Ik denk niet dat we ons willen afsnijden van de informatie die ze ons bezorgen. In veel terrorismedossiers hebben we nuttige informatie gekregen uit die hoek. De NSA is geen rechtstreekse gesprekspartner van de Staatsveiligheid, maar de informatie die de CIA en de FBI ons bezorgen, bevat ongetwijfeld NSA-gegevens. Al geven inlichtingendiensten nooit hun bronnen prijs.’

Moeten we dan zomaar toelaten dat een staatsbedrijf als Belgacom gehackt wordt?
Winants: ‘Zeggen dat de Belgische Staatsveiligheid die hacking had moeten voorzien of zelfs verhinderen, getuigt van weinig realiteitszin. Als kleine dienst zijn we daar niet tegen opgewassen.’

‘De Staatsveiligheid kampt met een ernstig gebrek aan personeel. We spreken dan zelfs niet over een uitbreiding van ons personeelskader, hoewel dat welkom zou zijn. Maar zelfs het personeel dat we op papier zouden moeten krijgen, is er niet. Bij de buitendiensten zijn al 120 à 140 plaatsen niet ingevuld. En bij de binnendiensten nog eens enkele tientallen. We zijn echt onder het minimumniveau gezakt: de Staatsveiligheid kan niet langer al haar opdrachten vervullen. Dat zijn grote risico’s. Dan moet je gevoelige keuzes maken.’

‘En dat is nog een probleem: de regering moet via het Ministerieel Comité voor Inlichtingen en Veiligheid beslissen wat de prioriteiten van de Staatsveiligheid zijn, maar de regering vertikt dat te doen. De Staatsveiligheid moet dan maar zelf haar prioriteiten bepalen en opsturen naar de regering. Dat is de wereld op z’n kop.’

De regering heeft de Staatsveiligheid verwaarloosd en toch is het nu de veiligheidsadviseur van premier Elio Di Rupo die mee de Staatsveiligheid mag leiden?
Winants: ‘Geen commentaar.’

Waar focust de Staatsveiligheid dan op?
Winants: ‘Op dit moment slorpt het volgen van de Syriëstrijders heel veel personeel op. Door zo’n ‘crisis’ kan de dienst andere regio’s minder of zelfs niet volgen. Terwijl er plots, onverwacht ook daar problemen kunnen opduiken. Als je bijvoorbeeld geen personeel meer hebt om criminele organisaties in de gaten te houden of een regio zoals Zuid-Amerika volledig af te dekken, is dat natuurlijk een risico.’

‘Voor mijn opvolger zal terrorisme een prioriteit blijven, ook de cyberdreiging, economische spionage en klassieke spionage. Nu ja, als ik de regering de voorbije jaren wees op de risico’s van spionage bekeek men mij meewarig alsof ik de boeken van James Bond voorlas. Terwijl zeker Brussel, met zoveel diplomaten en ngo’s, zonder overdrijving een speeltuin is voor spionnen. En als je ziet wat er in Oekraïne gebeurt, is de Koude Oorlog nog niet ten einde.’

Bespioneren de Amerikaanse diensten, maar ook de Chinese en de Russische, onze bedrijven en onderzoekscentra?
Winants: ‘Voor het bestrijden van klassieke spionage en terrorisme kan de Staatsveiligheid een duidelijk onderscheid maken tussen bevriende en niet-bevriende inlichtingendiensten. Maar als het gaat om economische spionage zijn we allemaal vijanden van elkaar. België blijft zeker niet gespaard van economische spionage. Al proberen Belgische bedrijven die het slachtoffer zijn van pakweg een cyberaanval dat nog altijd zo veel mogelijk binnenskamers af te handelen. We proberen ze te sensibiliseren. Maar u moet ook beseffen dat de Staatsveiligheid als ‘binnenlandse’ en ‘defensieve’ inlichtingendienst niet dezelfde bevoegdheden heeft als buitenlandse ‘offensieve’ diensten. Zo kunnen onze Franse collega’s zelfs bedrijfscontracten tegenhouden als die nadelig zijn voor de Franse economie. De Staatsveiligheid mag niet tussenkomen in de markt.’

Moet de Staatsveiligheid dan nog meer bevoegdheden krijgen?
Winants: ‘Ja, ik vind het anno 2014 niet langer houdbaar dat de Staatsveiligheid alleen defensief mag optreden en zich moet beperken tot het binnenland. De meeste bedreigingen die we hier in België bestrijden, kennen hun oorsprong buiten onze grenzen. Zo zal de terugkomst van Syriëstrijders zeker een probleem worden voor België. Ik vind dat de Staatsveiligheid op zijn minst mensen moet kunnen plaatsen in regio’s in het buitenland die van belang zijn, zoals Noord-Afrika en Congo. Ook wat zich afspeelt in het Nabije Oosten moeten we opvolgen. En eigenlijk zou de Staatsveiligheid zowel voor het binnen- als het buitenland bevoegd moeten worden.’

‘Let op, we moeten van de Staatsveiligheid geen Belgische CIA maken. De dienst moet geen ‘actiedienst’ worden in het buitenland, maar we moeten daar wel informatie kunnen halen. Want als we informatie krijgen van eigen inlichtingenmensen is dat nog altijd beter dan het aanboren van andere bronnen in het buitenland. Trouwens, ook Nederland heeft zijn inlichtingendienst uitgebreid tot een buitenlandse inlichtingendienst. Waarop zou België dat niet doen? De wet vormt geen beletsel. Het is een kwestie van personeel en budget. Maar veiligheid heeft een prijs.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud