weekboek

Waar zijn de sleutels van Zaal F gebleven?

Redacteur Politiek & Economie

Als Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert de vlag van de politieke vernieuwing de hoogte in steekt, geeft dat een hoog déjà vu-gevoel. Guy Verhofstadt deed het hem al eens voor in de mythische Zaal F van de Senaat. Maar ook nu is de vraag of het monster van de particratie klein te krijgen is.

Nieuwe Politieke Cultuur, of NPC voor de liefhebbers, was het politieke buzzword toen de liberaal Guy Verhofstadt in 1999 paars-groen boven de doopvont hield. NPC was het toverdrankje waarmee Verhofstadt zijn politieke comeback maakte na een tocht van jaren door de woestijn. Zaal F van de Senaat was het epicentrum.

Lachaert lijkt op zoek naar de sleutels van zaal F, want net als Verhofstadt wil hij van de liberalen weer frontrunners maken in de zoektocht naar politieke vernieuwing. Tot dusver roerden vooral de groenen die trom, met Kristof Calvo aan het hoofd, maar na wat weifelen zet nu ook Lachaert de stap.

Met de afschaffing van de lijststem en van het systeem van opvolgers wil hij naar eigen zeggen ‘de particratie terug­dringen’. Lachaert wil dat de stem van de kiezer veel meer dan nu beslissend is voor wie het parlement in mag. Meer macht voor de kiezer betekent minder particratie, is de achterliggende gedachte.

Kadaverdiscipline

De almacht van de partijen verstikt de parlementaire democratie. Volksvertegenwoordigers moeten netjes in de pas lopen van de partijhoofdkwartieren, waardoor het parlement een steriele stemmachine is geworden, waarbij het steevast meerderheid versus oppositie is. Die kadaverdiscipline doorbreken, betekent doorgaans politieke hommeles, zeker als je een coalitie met zeven partijen bijeen moet houden.

Het parlement is een steriele stemmachine geworden, waarbij het steevast meerderheid versus oppositie is.

Lachaerts voorstellen zullen die spiraal niet doorbreken. Het is een bewuste keuze van de Melsensstraat 34 - waar het hoofdkwartier van Open VLD ligt - om kleine stappen vooruit te zetten. Elke morzel grond die veroverd kan worden op de particratie is terreinwinst.

Had Lachaert hoog ingezet, dan was de kans groot dat er helemaal niets van in huis zou komen. In het zuiden van het land is sowieso weinig animo voor politieke vernieuwing. De voorzitter van Open VLD had dan evengoed de discussie rond politieke vernieuwing aan zich voorbij kunnen laten gaan. Nu schuifelt hij mee op de dansvloer, in de hoop dat de liberalen de politieke vernieuwing opnieuw kunnen claimen.

Al dreigt het bij wat gemorrel in de marge te blijven, want zelfs al gaat de lijststem eraan, dan nog houden de politieke partijen een vinger in de pap bij de lijstvorming. En dat heeft een invloed op het stemgedrag. De kiezer ­ziet hoger gerangschikte kandidaten als competenter. 

Taai beest

Dat de particratie in dit land een taai beest is, heeft ook een reden. In het complexe politieke bestel van ons land met zijn middelpuntvliedende krachten kunnen alleen de politieke partijen en hun partijvoorzitters de boel bijeenhouden. Het is dus nog maar de vraag of het zo'n goed idee is om de macht van de politieke partijen in te perken.

Al zijn er ongetwijfeld uitwassen waaraan paal en perk moet worden gesteld. Lachaert wil ook komaf maken met het zwijgakkoord in het Vlaams Parlement, dat een erfenis is van het paars-groene tijdperk. Het beperkt de vrijheid van de Vlaamse parlementsleden, want ze mogen pas iets in het Vlaams Parlement indienen, als daarover consensus is in de meerderheid.

Dat politieke partijen zichzelf steeds meer belastinggeld hebben toegekend, is nog zo'n ontsporing waaraan een halt mag worden toegeroepen. Dat bedrijven geen gulle partijsponsors meer mogen zijn, is een verdedigbare keuze, want die grijze zone tussen politiek en bedrijfsleven is fraudegevoelig. Denk maar aan het Agusta-schandaal. Maar de slinger is ver doorgeslagen in de andere richting, politieke partijen zwemmen in het belastinggeld.

De slinger is ver doorgeslagen in de andere richting, politieke partijen zwemmen in het belastinggeld.

Om het Belgische politieke systeem beter te laten draaien zal wat cosmetische opsmuk niet veel uithalen. N-VA-voorzitter Bart De Wever gooide een stok in het hoenderhok met het voorstel om het kiessysteem om te gooien en op een Angelsaksische leest te schoeien. The winner takes it all.

Versnippering

Dat kan een antwoord zijn op de versnippering van het politieke landschap en de verfoeide particratie wat terugdringen. In het Angelsaksische model krijg je volksvertegenwoordigers die hun regio vertegenwoordigen, eerder dan dat het partijslaven zijn. Ze moeten de belangen van hun regio behartigen, eerder dan die van hun partij.

Vaak wordt verwezen naar Nederland als het gidsland voor een goed draaiende parlementaire democratie. In Nederland, met een vergelijkbaar kiessysteem als het onze, ligt de macht veel meer in het parlement en minder bij de partijen. Maar eigenlijk zijn de fractieleiders daar wat de partijvoorzitter bij ons zijn. Wat is dan nog het verschil?

Als er moeilijke politieke knopen moeten worden doorgehakt, wordt dat in Den Haag evengoed in achterkamertjes of torentjes bedisseld.

Lees verder