'We zullen allicht moeten leren leven met black-outs'

©jonas roosens

Het probleem van de energiebevoorrading in dit land heeft volgens voormalig nucleair toezichthouder Willy De Roovere niets te maken met kerncentrales. Wel met het falende beleid. ‘Niemand wil hier nog investeren omdat de ene regering terugdraait wat de andere heeft beslist.’

Hij volgt alle berichten over de energieperikelen in dit land nog steeds op de voet. En hij stelt er zich grote vragen bij. Willy De Roovere (68), die eind 2012 afscheid nam als directeur van het Federale Agentschap voor de Nucleaire Controle (FANC), wil het gevoelige debat over de veiligheid van kernenergie niet uit de weg gaan.

‘Ik ben verrast dat er nog steeds geen dader is gevonden na de ontdekking van sabotage bij Doel 4’, zegt hij. ‘En ik vind het eigenaardig dat er in het buitenland geen enkel probleem met scheurtjes is vastgesteld bij gelijkaardige kerncentrales als Tihange 2 en Doel 3.’ In één adem kapittelt hij het kernenergiebeleid van de Belgische overheid. ‘Je moet goed zot zijn om hier een nieuwe centrale te bouwen. Wat vandaag wordt beslist bij wet, wordt morgen teruggedraaid.’

Bent u verrast over de sabotage van Doel 4?
Willy De Roovere: ‘Ik ben vooral verrast dat de dader, in het geval van sabotage, nog altijd niet is gevonden. Ik las in de kranten dat het onderzoek zich zou toespitsen op een beperkte kring van zo’n acht personen. Als men nog altijd niet weet wie van dat kleine aantal verdachten de dader is, dan is dat wel heel vreemd.’

De schade zou ook groter zijn dan verwacht.
De Roovere: ‘Blijkbaar lieten een of meerdere personen bewust 65.000 liter smeerolie van de turbine weglopen naar een ondergronds reservoir. Daardoor raakte de turbine oververhit en werden een aantal onderdelen - onder meer turbinebladen - beschadigd. Ook de lagers die instaan voor een soepele rotatie van de turbineas werden aangetast. Ik vind dat eigenaardig. Er zijn maar twee mogelijkheden. Ofwel ging het om een meervoudige sabotage, ofwel werd één lager gesaboteerd terwijl andere lagers openstonden om de oliestroom door te laten. In dat geval is er sprake van nonchalance. Dat is iets dat je logischerwijs niet verwacht van het bedrijfspersoneel.’

Kan de sabotage ook afkomstig zijn van een buitenstaander?
De Roovere: ‘Het veiligheidssysteem functioneert op basis van interne draaisluizen in beveiligd glas of plastic. Je kunt daar niet zomaar doorheen geraken als je geen badge hebt. Door dat systeem is het ook perfect geweten wie zich waar en wanneer bevond binnen de betrokken zone.’

Wat als iemand via andere kanalen, zoals het rioolsysteem, binnenkwam?
De Roovere: ‘Dat zie ik niet zitten. De grootste rioolbuizen kunnen wel toegang bieden tot een duiker. Maar daar zit zoveel stroming op dat ik niet in zie hoe een indringer daar doorheen zou komen.’

Sabotage is voor u een zekerheid?
De Roovere: ‘Ik kan me moeilijk inbeelden wat het anders zou kunnen zijn, tenzij een combinatie van sabotage en nalatigheid: een aantal pompsystemen dat al in de slechte stand stond en één dat nog niet geopend was. In een kerncentrale zijn er meer dan 20.000 afsluiters, want er zijn een paar duizend pompen. Het bevoegde personeel heeft een boek met schema’s om dat systeem te bedienen. Dus moet je die plannen al vooraf bestudeerd hebben om te weten hoe het systeem functioneert.’

Kun je die plannen op internet vinden?
De Roovere: ‘Niet bij mijn weten. Ze zijn ook niet supergeheim. Al denk ik niet dat veel mensen ze thuis hebben liggen.’

Het moet dus een kenner of insider zijn.
De Roovere: ‘Of iemand die daarop gestudeerd heeft. Waarom zou het eigen personeel dat doen? Die hebben er volgens mij geen enkel belang bij. Personen worden daarop gescreend.’

De kans is groot dat Doel 3 en Tihange 2 nog de hele winter stilliggen omdat de reactorwanden ten gevolge van duizenden scheurtjes erg verzwakt zijn. Wellicht worden ze nooit meer opgestart.
De Roovere: ‘Toen de scheurtjes in 2012 ontdekt werden, zijn er kleine proefopstellingen gemaakt en er was bij mijn weten maar één negatieve test. Er zijn daarna nog testen gebeurd op grotere materiaalblokken en daaruit kwamen diverse negatieve testresultaten tevoorschijn. Ik vind dat vreemd. Je zou verwachten dat die resultaten dan worden voorgelegd aan internationale experts, om na te gaan hoe relevant ze zijn.’

Is dat gebeurd?
De Roovere: ‘Dat weet ik niet. Na de ontdekking van de scheurtjes in Doel 3 en Tihange 2 hebben een aantal andere landen ook testen uitgevoerd op hun kernreactors. Zij hebben naar eigen zeggen niets gevonden. Dat is eigenaardig. Bij buitenlandse kerncentrales die van dezelfde leverancier afkomstig zijn, worden geen problemen vastgesteld en bij ons wel. Men kan zich daar meerdere vragen bij stellen. Willen de buitenlandse instanties die scheurtjes wel ten gronde onderzoeken? Worden er misschien andere veiligheidsnormen in het buitenland gehanteerd dan bij ons? Zijn die proeven in België wel geldig of relevant? Het Studiecentrum voor Kernenergie in Mol is daar volop mee bezig.’

Is de illusie van veilige kerncentrales nu volledig doorprikt?
De Roovere: ‘Geen enkele energiebron is volledig risicoloos. Alle elektriciteitscentrales zijn mensenwerk. Het materiaal kan ontoereikend zijn, de veiligheidsnormen kunnen veranderen en er kunnen ook verkeerde manipulaties gebeuren, zoals sabotage. Vandaar dat de exploitant, in dit geval Electrabel, er alle belang bij heeft die testen grondig uit te voeren. Maar zelfs onder het strenge toezicht van een regulator valt het risico nooit volledig uit te sluiten.’

Incasseert de nucleaire industrie daardoor zware klappen?
De Roovere: ‘Het probleem van de energiebevoorrading in dit land heeft volgens mij niets te maken met nucleaire energie. Het heeft te maken met het gebrek aan een stabiel beleid. Welke CEO of voorzitter van de raad van bestuur durft het in godsnaam nog aan om in dit land een nieuwe energiecentrale te bouwen, of het nu Electrabel, EON of een andere speler is? Je moet goed zot zijn. Wat vandaag beslist wordt bij wet, wordt morgen gewijzigd. Niemand wil hier nog investeren omdat de ene regering terugdraait wat de andere heeft beslist. Hoe kan je in nog een businessplan maken als de regels onderweg veranderd worden?

Heeft kernenergie nog toekomst in dit land?
De Roovere: ‘Ik zie vandaag weinig politieke bereidheid om een energiemix te accepteren waarvan nucleaire energie deel uitmaakt. Ten onrechte. Zijn kerncentrales een ideale bron van energie? Nee, maar we hebben wel voldoende energie nodig en we moeten een bepaalde energiemix durven accepteren. Die bereidheid is er niet. We keuren energiebronnen af en zorgen niet voor de nodige alternatieven.’

De Zweedse coalitie denkt aan uitstel van de kernuitstap.
De Roovere: ‘Persoonlijk denk ik dat kernenergie er altijd zal bijhoren. Het definitief sluiten van kerncentrales die 40 jaar geleden gebouwd zijn, is een optie, maar dan kan je de bouw van nieuwe kerncentrales niet uitsluiten. Al zal nieuwbouw geen oplossing zijn voor de eerstkomende tien jaar.’

Is de levensduur verlengen van een verouderde centrale zoals Tihange 1 wel verstandig?
De Roovere: ‘In de VS heeft men voor 70 procent van de kerncentrales beslist om tot 60 jaar te gaan. Je kunt de onderdelen van een kerncentrale ook vervangen. Ofwel stelt men de nucleaire uitstap uit, ofwel beslist men op andere energiebronnen over te schakelen. Maar wat rest er dan? Wind en zon zijn niet altijd beschikbaar. Men kan kolen- of gascentrales bouwen, maar de milieu- en veiligheidsnormen zijn op dat vlak erg streng en duur.’

Vreest u voor de komende winter?
De Roovere: ‘We zijn een derde van ons totale elektriciteitsvermogen kwijt door de sluiting van Doel 3, Tihange 2 en Doel 4. Dat is een hele brok. Ik heb al beperkte black-outs meegemaakt in het verleden. Ze treden meestal op tijdens een koude dag wanneer alles normaal verloopt. Plots doet er zich een extra belasting voor, iets onvoorziens. Een kortsluiting in een hoogspanningspost ergens in België. Het kan zijn dat daardoor midden in die koudegolf Tihange 1 of 3 wordt uitgeschakeld. Dan sta je daar. De Belgische netbeheerder moet dan extra capaciteit proberen op te starten en als dat niet mogelijk is, zal hij delen van het net moeten afkoppelen. Op die manier worden bepaalde delen van het land afgesloten.’

Bent u er gerust op?
De Roovere: ‘Het kan nogal meevallen. De vraag is of het een drama zou zijn als er werkelijk een black-out optreedt in België. Voor sommige industrietakken kan een elektriciteitspanne nefaste gevolgen hebben omdat er installaties worden stopgezet die je niet zomaar kan stilleggen. De meeste ziekenhuizen, gevangenissen en banken beschikken over noodgeneratoren. Na enkele uren zal er al een heropbouw van het net zijn die dan wel tijdelijke storingen veroorzaakt in andere delen van het land - een soort roterende black-out - maar wellicht zonder verregaande gevolgen.’

Wordt het dramatisch effect van black-outs dan overdreven?
De Roovere: ‘Ik denk dat we er vooral schrik van hebben omdat we het niet gewoon zijn. Ik ben er niet van overtuigd dat er veel massale schade zal zijn. Er zijn landen waar black-outs heel systematisch gebeuren. Kunnen zij daarmee leven? Ja. Moeten wij er zelf mee leren leven? Allicht. Maar ik hoop dat we ze kunnen vermijden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect