nieuwsanalyse

Bal National op politieke puinhoop

©Photo News

België viert zondag zijn Nationale Feestdag, maar veel reden om een feestje te bouwen is er niet. Het land loopt vast, de rekening dikt aan en de lessen van 26 mei worden intussen vergeten.

Op het Vossenplein midden in de Brusselse Marollen-wijk vindt vanavond het Bal National plaats, het traditionele festival op de vooravond van de Nationale Feestdag. Koning Filip heeft de gewoonte naar de optredens af te zakken. Vorig jaar wuifde hij mee op de tonen van de boyband Get Ready, dit jaar mag hij onder meer de Belgisch-Spaanse zangeres Belle Perez bewonderen. Anders dan vorig jaar, toen België nog volop in de roes van het wereldkampioenschap voetbal zat, is het een feest in mineur. Filip is vorst van een land dat politiek geblokkeerd zit en waar de begroting en de vergrijzing als een wurgtouw boven de nog te vormen federale regering hangen.

55
regeringsvorming
55 dagen na de verkiezingen is de impasse voor het vormen van een federale regering immens groot.

Exact 55 dagen na de verkiezingen van 26 mei is het nog steeds volstrekt onduidelijk hoe een federale regering kan worden gevormd. Vlaanderen, dat naar rechts is opgeschoven, en Wallonië, dat linkser dan ooit is, lijken politiek onverzoenbaar. De informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) probeerden de N-VA en de PS, die elk de grootste werden in hun taalgebied, bij elkaar te brengen. Maar de N-VA wil enkel met de Franstalige socialisten praten als het confederalisme op tafel komt. Bij de PS luidde het wekenlang dat elk gesprek met de grootste partij van Vlaanderen uitgesloten is.

Het enige denkbare alternatief voor een federale regering met de N-VA en de PS is een paars-groen huwelijk van socialisten, liberalen en groenen aangevuld met CD&V. Zo’n coalitie beschikt evenwel niet over een meerderheid in Vlaanderen. Zowel Open VLD als CD&V past momenteel voor zo’n avontuur. Daardoor is het onvermijdelijk dat toch wordt geprobeerd de N-VA en de PS aan tafel te krijgen. De koning kan bijvoorbeeld op 29 juli, als Vande Lanotte en Reynders hun preformatienota indienen, N-VA-voorzitter Bart De Wever en PS-voorzitter Elio Di Rupo het veld insturen om hen tot een gesprek te dwingen.

Geen Full Monty

Ondenkbaar is zo’n koninklijke zet niet. Door de heisa rond voormalig Vlaams Parlementsvoorzitter Kris Van Dijck (N-VA) is het wat verloren gegaan, maar de PS heeft haar toon aangepast. ‘We hebben nooit gezegd dat we niet met de N-VA wilden spreken’, zei partijkopstuk Paul Magnette vorige week donderdag plots. ‘Men heeft ons ook niet uitgenodigd voor een rechtstreeks gesprek met de N-VA, ook de informateurs niet.’ Het confederalisme blijft voor hem evenwel onbespreekbaar.

Men heeft ons niet uitgenodigd voor een rechtstreeks gesprek met de N-VA, ook de informateurs niet.
Paul Magnette
PS-kopstuk

Het confederalisme van de N-VA komt er in grote lijnen op neer dat, op het leger, Buitenlandse Zaken en de staatsschuld na, alle bevoegdheden worden opgesplitst. Vlamingen betalen hun personenbelastingen aan de Vlaamse fiscus, Walen aan de Waalse. De sociale zekerheid wordt volledig gesplitst. Brusselaars moeten kiezen of ze zich bij het Vlaamse of het Franstalige systeem aansluiten. Voor de N-VA is het confederalisme de enige oplossing om het land nog te laten werken. De Franstaligen zien er het einde van België in.

Bij de N-VA beseffen ze dat ze onmogelijk de full monty kunnen binnenhalen. De partij is daarom bereid het confederalisme wat gematigder in te vullen. Maar ook dat ligt heel moeilijk voor de PS. Philippe Close, de PS-burgemeester van Brussel, maakte vorige week in een interview met De Tijd nog eens duidelijk dat het non is voor zijn partij als het confederalisme inhoudt dat de sociale zekerheid wordt gesplitst. ‘Als we de sociale zekerheid splitsen, heeft België geen belang meer.’

Franstalig België beschikt niet over de slagkracht om zonder de transfers uit Vlaanderen te overleven. De N-VA houdt de Franstaligen voor dat de solidariteit tijdens een te overhandelen overgangsperiode wordt afgebouwd. Bovendien is de partij bereid grendels in te bouwen die moeten vermijden dat de Franstaligen te veel verarmen. Maar zelfs met die garanties is het duidelijk dat het confederalisme één verliezer zal kennen: Wallonië.

Het is duidelijk dat het confederalisme één verliezer zal kennen: Wallonië.

De N-VA sust dat ook Wallonië op de lange termijn te winnen heeft bij het confederalisme, omdat het dan wordt gedwongen het heft in eigen handen te nemen. Nu houden de Waalse lonen gelijke tred met de Vlaamse, terwijl Wallonië om competitiever te worden lagere lonen zou moeten hebben. Met het confederalisme is het mogelijk dat te verwezenlijken. Toch wordt ook bij de N-VA schoorvoetend toegegeven dat het voor Wallonië een geweldige gok is om in dat verhaal mee te stappen. Van Di Rupo is geweten dat het geen gokker is, dus dat risico zal hij niet nemen.

Het geld is op

Behoudens grote verrassingen lijkt een gesprek tussen de N-VA en de PS zo gedoemd te mislukken. Te meer omdat de twee partijen het niet enkel over het confederalisme, maar over zo goed als alles totaal oneens zijn. Het gat in de begroting loopt volgend jaar al op tot 10 miljard euro. Door de oplopende vergrijzingskosten, waardoor de sociale zekerheid almaar meer geld naar zich toe zuigt, neemt het deficit de daaropvolgende jaren alleen maar toe.

Volgens de Vergrijzingscommissie moeten we tegen 2040 bijna 4 procent van het bruto binnenlands product (bbp) extra uitgeven aan sociale uitgaven. In geld van vandaag is dat 17 miljard euro, twee keer het volledige jaarbudget voor werkloosheid en tijdskrediet. En dat is dan nog het optimistische scenario.

De komende federale regering staat daardoor voor een gigantische saneringsoperatie. Geen enkele partij heeft daar een recept voor en gezien de ideologische verschillen tussen de PS - meer belastingen - en de N-VA - meer besparingen - lijken de twee ook niet in staat samen zo’n recept te schrijven. Beide partijen zijn sterk geworden als elkaars beste vijanden. Nu grote toegevingen doen staat gelijk aan het tekenen van een electoraal doodsvonnis.

600.000
Meer werkenden
Om het begrotingstekort op te vangen zouden 600.000 mensen meer aan het werk moeten.

Al gebiedt de waarheid te zeggen dat geen enkele partij weet hoe ze de budgettaire knoop kan ontwarren. Zowat iedereen hoopt het begrotingsprobleem op te lossen door meer mensen aan het werk te krijgen. In ons land is 70 procent van de 20- tot 64-jarigen aan de slag, in Nederland is dat 80 procent. Om even goed te doen als onze noorderburen moeten er 600.000 mensen meer aan het werk gaan. Als we daarin slagen, smelt het gat in de begroting als sneeuw voor de zon. Alleen is het simplistisch te denken dat zo’n stijging van de tewerkstelling op korte termijn haalbaar is. Met zeer drastische hervormingen heeft het Duitsland tien jaar gekost om die stap te zetten.

Om de begroting te saneren en de vergrijzing betaalbaar te houden wachten de volgende federale regering daarom een nieuwe reeks moeilijke en onpopulaire hervormingen in de sociale zekerheid, verdere besparingen en ook een zoektocht naar nieuwe inkomsten. Naast een verdere pensioenhervorming gaat het over arbeidsmarktmaatregelen die wellicht op heel wat vakbondsprotest zullen botsen. De klimaatuitdaging komt daar nog eens bovenop. Op korte termijn is geld nodig om de vergroening van de economie te financieren, geld dat de Belgische overheid, met een staatsschuld van meer dan 100 procent van het bbp, nauwelijks heeft.

Existentiële crisis

Voor al die problemen hebben de centrumrechtse partijen andere oplossingen in hun hoofd dan de centrumlinkse. De afgelopen vijf jaar maakten duidelijk dat het in een centrumrechtse regering al bijzonder moeilijk is zo’n beslissingen te nemen. Doordat Vlaanderen naar rechts is opgeschoven en Wallonië naar links, is het zelfs los van het confederalisme alleen maar moeilijker geworden een federale regering te doen werken.

Paars-groen, het enige alternatief voor een regering met de N-VA en de PS, lijkt daardoor eveneens een wensdroom. Ten tijde van de regeringen van Guy Verhofstadt (Open VLD) lukte het misschien de ideologische verschillen tussen links en rechts te overbruggen, maar toen klotste het geld tegen de plinten en werd elk meningsverschil opgelost door er een zak geld tegenaan te smijten. Vandaag lukt dat niet meer, wat de liberalen doet beseffen dat ze liever niet in zo’n constellatie stappen. Ze zouden te veel linkse sociaal-economische toegevingen moeten doen, waardoor ze nog meer stemmen dreigen te verliezen.

Angst voor de kiezer

De schrik voor de kiezer is trouwens vrij algemeen, want op de extremen na hebben alle politieke partijen op 26 mei verloren. De N-VA bleef de grootste, maar ging zwaar achteruit en vreest voor haar positie als dominante partij. De traditionele partijen zijn slechts een schim van wat ze ooit waren en de angst om verder te verschrompelen is allesoverheersend. Ze moeten niet enkel afrekenen met een politieke en budgettaire crisis maar ook met een existentiële crisis, waarbij partijen zoals CD&V zich afvragen hoe ze kunnen overleven. Dat maakt de appetijt voor moeilijke compromissen nog kleiner dan die al was.

De traditionele partijen zijn slechts een schim van wat ze ooit waren en de angst om verder te verschrompelen is allesoverheersend.

Veel reden om te feesten heeft het land met andere woorden niet. Toch lijkt elke vorm van urgentie in politieke middens te ontbreken. Tijdens de campagne gaf geen enkele partij duidelijkheid over hoe ze de begroting op orde denkt te zetten. Brussel heeft intussen een regering, maar hoe die denkt haar budget op koers te houden is totaal onduidelijk. Van moeilijke maatregelen is er geen spoor te bekennen. In Vlaanderen is het wachten op hoe de kaarten federaal worden gelegd en federaal lijkt iedereen de hoop op een regering voor het begin van het politieke jaar in oktober al te hebben opgegeven.

Het lijkt wachten op een externe gebeurtenis, zoals de rentestijging van 2011 die leidde tot de geboorte van de regering-Di Rupo. Hoewel de brexit, een dreigend conflict in het Midden-Oosten en een nieuwe economische crisis rondspoken, lijkt die externe factor vooralsnog afwezig. Voor de kiezer, die via zijn stem voor de extremen zijn teleurstelling in de werking van de Belgische politiek duidelijk heeft gemaakt, is het heel wrang dat hij alleen maar meer politieke chaos heeft gekregen.

Kort

Op 21 juli viert België zijn Nationale Feestdag. Zonder uitzicht op een federale regering, een ontsporende begroting en een aandikkende vergrijzingsfactuur is het een feest in mineur. Het water tussen de Vlaamse en de Franstalige politieke partijen, die bijna allemaal nog steeds moeten bekomen van de verkiezingsuitslag, blijft diep.

Op het Bal National wordt vanavond toch gedanst en kan iedereen doen alsof alles goed gaat. Maar de vulkaan, die al even tot uitbarsting kwam op 26 mei, begint zo almaar luider te borrelen. Belle Perez doet er goed aan naast haar luchtige liefdesliedjes ook ‘Sobreviviré’ te spelen. Vrij vertaald: ik overleef het wel. Kwestie van de moed erin te houden, want de formatie zou wel eens heel lang kunnen duren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect