nieuwsanalyse

Werk voor de volgende regeringen

De volgende premier krijgt een pak onafgewerkte werven als erfenis ©Belgaimage

Wie na de verkiezingen van zondag aan de macht komt, weten we nog niet. Welk werk de volgende federale en Vlaamse regering wacht, weten we wel. Een overzicht van het to-dolijstje voor de Wetstraat 16 en het Martelarenplein.

Sociaal beleid | Tref vaker doel in de welvaartsstaat

Waar is het geld van de besparingen naartoe?, vroegen vakbonden de afgelopen jaren.

©Mediafin

Een groot deel van het antwoord is: naar stijgende sociale uitgaven. Alleen al voor de pensioenen steeg het budget jaarlijks met een kleine 2 miljard euro, wat evenveel is als het totale budget voor het gerecht.

Ondanks dat, en ondanks een stevige jobgroei, slaagden België en Vlaanderen er niet in de kinderarmoede te halveren. De volgende regeringen moeten proberen die ambitie alsnog te halen, tegelijk de gezondheidszorg betaalbaar te houden én een pensioenfactuur te betalen die de komende legislatuur boven 50 miljard euro zal stijgen.

Gerecht en veiligheid | Herstel vertrouwen in justitie

Een van de belangrijke verwezenlijkingen van de regering-Michel was het installeren van een veiligheidscultuur na de aanslagen in Brussel en Zaventem van 22 maart 2016. Die veiligheidscultuur kreeg zijn verlengde in justitie, waar de voorbije vijf jaar belangrijke hervormingen gebeurden, maar andere bleven steken.

Verkiezingen 2019

Nieuws, uitslagen en analyses over de verkiezingen van zondag 26 mei leest u in ons dossier.

Dat er niet veel nodig is om het wantrouwen opnieuw te doen opflakkeren, werd bewezen door de moord op de 23-jarige studente Julie Van Espen door iemand die 2,5 jaar daarvoor was veroordeeld voor verkrachting maar vrij rondliep. Een ander voorbeeld is dat nog altijd processen lopen over het in 2001 failliet gegane Lernout & Hauspie.

De hindernissen zijn groot. De rechterlijke macht kant zich nog altijd te vaak tegen het meten van de werklast, wat nodig is om uit te maken waar extra mensen nodig zijn en waar niet. En ondanks de zware investeringen in nieuwe gebouwen blijft het al decennia in de steigers staande justitiepaleis in Brussel - waar het Hof van Cassatie zetelt - een triest symbool van hoe een van de kerntaken van de overheid te vaak wordt mismeesterd.

Scholen | Zet het onderwijs weer op goede weg

Het Vlaams onderwijs is tegelijk de trots van de Vlaamse overheid en een almaar groter zorgenkind. Dat komt omdat zowel de kwaliteit aan de top zakt, als die aan de onderkant van de ‘waterval’. Waar 15 jaar geleden een op de drie leerlingen in Vlaanderen een topniveau haalde voor wiskunde, is dat nu een op de vijf.

Tegelijk verlaat een op de elf jongens het middelbaar onderwijs zonder diploma. Achter dat laatste cijfer schuilt een derde probleem: waar de Vlaamse scholen erin geslaagd zijn tijdens de jaren 50 en 60 in één generatie de arbeidersklasse te emanciperen, lukt dat nu niet op dezelfde manier voor de allochtone en vaak anderstalige kinderen op de Vlaamse schoolbanken.

Om het onderwijs te hervormen zullen taboes moeten sneuvelen en zullen de onderwijskoepels, zoals het katholiek onderwijs, beter moeten aantonen dat ze de miljarden die ze van de Vlaamse overheid mogen spenderen ook goed spenderen.

Ook een betere evaluatie van de leerkrachten - met bijhorende beloning of sanctie - en een vergelijkend centraal eindexamen om het niveau van onderwijs te meten zijn maatregelen die nu nog taboe zijn, maar die men toch minstens zal moeten overwegen.

Migratie | Bouw een draagvlak voor migratiebeleid

We beleefden de voorbije legislatuur de zwaarste migratiecrisis in Europa sinds de Tweede Oorlog. De federale regering viel over het thema. De volgende ploeg staat voor de immense uitdaging opnieuw brede steun te zoeken voor een migratiebeleid waarvoor we ons niet moeten schamen.

Dat kan maar op twee manieren. Ten eerste door duidelijk te maken dat de overheid de controle heeft over het beleid, de grenzen controleert, helpt waar ze kan maar wie niet kan blijven ook doet vertrekken, hoe hard dat ook is.

Deel twee van het beleid bestaat er in wie mag blijven meer kansen te geven en te doen grijpen. In België werkt maar 56 procent van de mensen die niet in België zijn geboren, leren OESO-cijfers. In Duitsland is dat 68 procent. Dat meer migranten werken en belastingen betalen, is de beste manier om de angel uit het gepolariseerde migratiedebat te trekken.

Mobiliteit | Maak de files korter en de trein beter

De files op de Vlaamse autosnelwegen stegen de voorbije legislatuur met een kwart, leren cijfers over de filezwaarte van het Vlaams Verkeerscentrum. Desondanks werd de NMBS geen beter alternatief voor veel pendelaars en zakte de tevredenheid over De Lijn. De MIVB in Brussel, die wel goed presteerde, was een van de uitzonderingen.

Inzet kiesgids
De kiesgids van De Tijd

De Tijd doorploegde de 966 pagina's van de Vlaamse partijprogramma's. Geen stemtest, maar een overzicht in 100 relevante vragen.

De volgende Vlaamse regering zal hier lastige knopen moeten doorhakken. Dat ze het dit voorjaar niet aandurfde een beslissing over het rekeningrijden te nemen, spreekt wat dat betreft boekdelen. Dat ook de betonstop - die wonen en het bijhorende pendelverkeer vanop het platteland moet tegengaan - er niet komt, bevestigt dat beeld.

Bovendien zal een van de historische beslissingen van de regering-Bourgeois - de aanleg van de Oosterweelverbinding in Antwerpen - de komende jaren tot meer overlast leiden omdat de werken zullen starten.

Ondertussen staat de federale overheid voor een opdracht waar ze al decennia haar tanden op stukbijt: eindelijk eens de NMBS als staatsbedrijf de 21ste eeuw binnenloodsen, een tijdperk waarin de klant eindelijk centraal komt te staan in het treinverkeer.

Overheidsfinanciën | Werk het tekort in de begroting weg

De financiële ruimte om na de verkiezingen nieuw beleid te voeren is beperkt. Er is nog een gat van 11 miljard euro dat gedicht moet worden. De regering-Michel heeft zich namens België bij Europa geëngageerd de begroting tegen 2021 in evenwicht te brengen.

De Wetstraat 16, de ambtswoning van de premier. De nieuwe inwoner zal meteen een een hele todolist voorgeschoteld krijgen. ©BDW

Dat is nodig, om de schuldgraad te doen dalen, de overheidsfinanciën bestand te maken tegen een mogelijke renteschok - die tot stijgende rentebetalingen kan leiden -, én nieuwe uitdagingen te kunnen aanpakken, zoals de vergrijzing en de klimaatverandering.

De begroting saneren wordt een lastige klus. Er zal in de overheidsuitgaven moeten worden geschrapt. Belastingen verhogen is een andere piste, maar niet evident gezien de al hoge fiscale druk.

Klimaat | Maak een klimaatplan en voer het uit

Het punt is door actievoerende jongeren sinds eind 2018 hoog op de politieke agenda gezet: politici, doe iets tegen de klimaatverandering! Een initiatief om net voor het einde van de regeerperiode van Michel I een bindende klimaatwet te doen goedkeuren in de Kamer is niet gelukt. Maar het opstellen van een klimaatplan om de CO2-uitstoot sterk terug te dringen wordt een belangrijke opdracht voor de nieuwe regeringen.

Een globale aanpak op alle beleidsniveaus is nodig. Dat is in ons federale land niet evident. Om de CO2-uitstoot sterk te reduceren, moet het aandeel van hernieuwde energie significant omhoog. Brengt dat de bevoorradingszekerheid niet in het gedrang? Is het langer openhouden van de kerncentrales een aanvaardbare manier om de klimaatdoelstellingen te halen, of niet? Dreigen klimaatmaatregelen het leven van de industriële bedrijven hier niet onmogelijk te maken?

De strijd tegen de klimaatverandering vergt ook ingrepen met impact, ook financieel, op de burgers, zoals een betonstop, het bannen van stookolie-installaties, een CO2-taks op vliegtuigtickets of het afschaffen van de woonbonus. Dat zal onvermijdelijk tot discussies leiden.

Industrieel beleid | Grijp de kansen van de nieuwe economie

Digitalisering, robotisering, artificiële intelligentie: de technologische ontwikkelingen gaan snel en veranderen de economie. De disruptie heeft een aantal onaangename gevolgen. Maar ze biedt ook kansen. Het komt erop aan die te grijpen.

De overheid moet daarvoor het kader scheppen. Verbieden we een taxi-app als Uber, of zien we daarin een oplossing voor onze mobiliteitsproblemen? Maken we e-commercebedrijven het leven moeilijk of spannen we ons in om die naar hier te halen? Moedigen we investeringen in starters en scale-ups aan, of vinden we dat een vorm van speculatie die fiscaal bestraft moet worden?

Kortom: voeren we een achterhoedegevecht of ambiëren we een voortrekkersrol in de nieuwe economie? Het vergt visie en durf, maar het is de tweede strategie die op termijn het meeste loont.

Arbeidsmarkt | Maak dat meer Belgen werken

Zowat 141.700 vacatures stonden eind 2018 open bij de Belgische bedrijven. Ze hebben het moeilijk die in te vullen. De krapte op de arbeidsmarkt zette het pretpark Plopsaland er onlangs toe aan met bonussen van duizenden euro’s te zwaaien om medewerkers aan te trekken. Tegelijk zijn er 330.000 werklozen en bedraagt de werkzaamheidsgraad bij de 20- tot 64-jarigen slechts 69,7 procent, een stuk lager dan de Europese doelstelling van 73,2 procent.

In België werkt 56 procent van de mensen die hier niet zijn geboren. In Duitsland is dat 68 procent.

Het is bizar: de krapte op de arbeidsmarkt remt de economische groei in ons land af, terwijl er tegelijk nog een grote arbeidsreserve is. Om dat probleem op te lossen moeten de Belgen worden aangespoord meer en langer te werken. Meer mensen aan de slag krijgen is ook nodig om de financiering van de sociale zekerheid veilig te stellen en de impact van de vergrijzing op de gezondheidszorg en de pensioenen op te vangen.

Maatregelen daarvoor zijn het degressief maken of in de tijd beperken van de werkloosheidsuitkeringen, het ontmoedigen van de vervroegde uittreding uit de arbeidsmarkt en het inzetten op flexibeler jobs. Maar de discussie over de zware beroepen en het optrekken van de pensioenleeftijd toont dat dat op veel weerstand botst.

Overheidsdiensten | Schroef kwaliteit dienstverlening op 

We hebben in ons land een omvangrijk overheidsapparaat, ook door onze overlappende bevoegdheden. De efficiëntie van de diensten die de overheid - en overheidsbedrijven zoals NMBS en Skeyes - levert, is ondermaats.

‘Een efficiënter overheidsoptreden zou een kerndoelstelling moeten zijn voor alle geledingen van de Belgische overheid’, schreef de Nationale Bank in 2017. Ook een verdere digitalisering kan daarbij helpen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect