'Bevoegde instanties waren op de hoogte van vervuiling en dading'

3M in Antwerpen ©Photo News

Bouwheer Lantis stelt dat het vanaf 2017 aan de bevoegde instanties heeft gerapporteerd over de PFOS-vervuiling. Nog volgens Lantis was een dading met het chemiebedrijf 3M nodig om ellenlange juridische procedures over de vervuiling op Oosterweel te vermijden.

Lantis, dat de Antwerpse Oosterweelwerf beheert, sloot in november 2018 een dading met de multinational 3M, nadat tussen beide een geschil was gerezen. Dat blijkt uit het ‘compromis’ van 30 pagina’s dat beide partijen tekenden, en wordt bevestigd door Luc Hellemans, CEO van Lantis: ‘We waren in een geschil met 3M verwikkeld, en geraakten er niet uit.’

Hellemans benadrukte dinsdagavond in Terzake dat de bevoegde instanties op de hoogte waren van de vervuiling. 'Wij hebben de hogere overheid gesensibiliseerd. In onze raad van bestuur zitten twee regeringscommissarissen die elke daad die wij stellen rapporteren aan de overheid', aldus Hellemans.

Wij hebben nooit verstoppertje gespeeld. Wij hebben consequent vanaf 2017 gerapporteerd over PFOS, de verontreiniging en hoe we daarmee omgaan.
Luc Hellemans
CEO Lantis

'Wij hebben daar nooit verstoppertje over gespeeld. (...) Wij hebben consequent vanaf 2017 gerapporteerd over PFOS, de verontreiniging en hoe we daarmee omgaan.'

In de grond op Linkeroever, waar de Scheldetunnel moest worden gegraven, was zware PFOS-vervuiling ontdekt. Lantis, dat toen nog Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) heette, stelde daarvoor het Amerikaanse chemiebedrijf 3M aansprakelijk. Dat betwistte dat het daarvoor moest opdraaien. ‘3M had een zeer afwijzende houding en bleef beweren dat die vervuiling geen kwaad kon voor de gezondheid’, zegt Hellemans. ‘Wij weigerden daarin mee te gaan. We hebben toen overwogen te procederen tegen 3M, maar dat kon jaren in beslag nemen en de uitkomst was zeer onzeker.’

We hebben overwogen te procederen tegen 3M, maar dat kon jaren in beslag nemen en de uitkomst was zeer onzeker
Luc Hellemans
CEO Lantis

Op de koop toe vreesde Lantis dat de kosten van de werf aanzienlijk zouden verhogen door de hoge concentraties aan niet afbreekbare en schadelijke PFOS-chemicaliën in het slib, de bodem en het grondwater. Er moest geïnvesteerd worden in een waterzuiveringsinstallatie om het water dat bij de graafwerken naar boven kwam te filteren en weg te pompen naar de Schelde.

Om een lange juridische strijd en vertragingen van de werken te vermijden, sloten beide partijen een ‘vergelijk’ op papier, waarbij ze ermee akkoord gingen elkaar geen proces aan te doen. ‘Maar dat sluit helemaal niet uit dat 3M alsnog kan opdraaien voor de vervuiling’, zegt Hellemans. ‘Het bedrijf blijft aansprakelijk voor de sanering van alle grond, zowel binnen als buiten de werfzone.’

Veiligheidsberm

Voor een dading is het noodzakelijk dat de partijen wederzijdse toegevingen doen, zeggen juridische experts. Dat is hier ook gebeurd. 3M aanvaardt, volgens de dading, ‘kosteloos, op zijn terreinen gelegen in Zwijndrecht een vast volume van 130.000 m³ grond definitief te bergen’. Anders gezegd, Lantis krijgt van het Amerikaanse bedrijf de mogelijkheid zwaar vervuilde grond, afkomstig van Linkeroever, in een berm langs de fabriek van 3M te stockeren en zodra de bouw ervan door Lantis is afgerond  ‘wordt 3M eigenaar van de veiligheidsberm’ – staat in de dading te lezen.

De verontreinigde grond keert terug naar de vervuiler. En als in de toekomst gesaneerd moet worden, dan is het onweerlegbaar duidelijk dat 3M dat moet doen.
Many Claeys
Lid van raad van bestuur Lantis

‘Ik vind dat een slimme zet van de toenmalige BAM’, zegt Manu Claeys, die jarenlang actie voerde voor een grotere leefbaarheid van de Antwerpse ring en vandaag als onafhankelijke in de raad van bestuur van Lantis zetelt. ‘Want zo keert de verontreinigde grond terug naar de vervuiler. En als in de toekomst gesaneerd moet worden, dan is het onweerlegbaar duidelijk dat 3M dat moet doen.’

In de dading staat ook dat 5.000 m³ vervuilde grond die zich op de 3M-site bevindt mee moet worden verwerkt in de veiligheidsberm die Lantis bouwt. Daarvoor legt het Amerikaanse concern 75.000 euro op tafel. ‘Dat lijkt me verdedigbaar’, zegt Claeys. ‘Het is verontreinigde grond die afkomstig is van 3M, dus is het 3M die voor de opslag en berging moet betalen.’

Het Amerikaanse bedrijf wordt volgens de dading ook ‘verantwoordelijk voor het volledige beheer, inclusief het onderhoud van de veiligheidsberm en de daarmee gepaard gaande kosten’, waardoor er juridisch geen twijfel meer is dat de finale verantwoordelijkheid van die vervuilde grondvoorraad bij 3M komt te liggen.

Niet claimen

Isabelle Larmuseau, voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Omgevingsrecht, bevestigt dat 3M absoluut niet is vrijgesteld van de saneringsplicht, noch voor zijn eigen bedrijfssite noch daarbuiten. ‘Momenteel wordt op Oosterweel niet gesaneerd. Alleen het opgepompt water wordt gezuiverd, maar de vervuilde grond wordt verplaatst naar de berm op de 3M-site. Wel, als die berm onveilig wordt, zal 3M die ook moeten saneren.’

Niet meer kanker in Zwijndrecht

Het Vlaams Parlement stemt woensdag over de installatie van een parlementaire onderzoekscommissie. Die moet achterhalen of schuldig verzuim gepleegd werd over de PFOS-vervuiling in Zwijndrecht. Daarover zijn al jaren alarmsignalen, maar nooit werd politieke actie ondernomen.

Het Agentschap Zorg en Gezondheid liet weten dat de afgelopen 15 jaar in Zwijndrecht, waar de bodem vervuild is met het schadelijke PFOS, niet meer kankers werden vastgesteld dan in andere gemeenten. Nochtans wordt vermoed dat PFOS kankerverwekkend is. Over de impact op zwangere vrouwen en het hormonaal en afweersysteem bij bewoners is nog geen duidelijkheid.

Dinsdag maakte de stad Antwerpen, een buurgemeente van Zwijndrecht, bodemresultaten bekend. Die blijken alleen in de buurt van de vervuilde 3M-site te hoge concentraties PFOS te bevatten. Naarmate de meetplaatsen verder van 3M lagen, werden de drempels niet meer overschreden.

Ook de stad Mechelen besliste dinsdag extra bodemonderzoeken te doen op de site van Chemours, waar ooit PFAS gebruikt werden. PFAS is de verzamelnaam van stoffen zoals PFOS.

'Het enige dat wij in ruil voor die dading met 3M hebben beloofd, is dat wij wat de kosten van de Oosterweelwerf betreft niet gaan claimen tegen hen', zegt Hellemans. 'Je kan het er misschien niet mee eens zijn dat we daarvoor een compromis moesten sluiten. Maar we hadden wel een dading nodig om op de meest verantwoorde manier de Oosterweelwerken te laten doorgaan.'

Dat Lantis en 3M in de dading ook overeenkwamen 'hierover niet publiek te communiceren zonder voorafgaand onderling overleg', is volgens Hellemans niet meer van toepassing. 'Als bevoegde ministers of overheidsinstanties ons vragen om daaraan openbaarheid te geven, dan vervalt de verplichting tot geheimhouding. We zijn een overheidsinstelling en vallen onder de wet op de openbaarheid van bestuur.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud