interview

‘Als niets nog lukt, moet je terug naar de kiezer’

©Diego Franssens

Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) wil met de PS en de MR een staatshervorming onderhandelen. ‘Wie België wil behouden, heeft alle belang bij een verdere splitsing van bevoegdheden.’ Als die twee partijen niet willen, komen er volgens de N-VA’er nieuwe verkiezingen.

Minister-president of niet, de geplogenheden voor wie een technieker laat langskomen zijn voor iedereen dezelfde. Omdat Jan Jambon (N-VA) twee Henegouwse herstellers op bezoek krijgt, gaat het interview niet door in zijn kantoor aan het Brusselse Martelaarsplein, maar bij hem thuis in Brasschaat. Het duo werd verwacht om 8 uur, maar belt tegen de klok van 9 aan. Grapjes over Franstalige stiptheid laat de Vlaams-nationalist aan zich voorbijgaan, zijn woordvoerder gekscheert dat hij de onderhandelingen met de PS kan beginnen.

Voor Jambon is het vandaag zijn eerste 11 juliviering als minister-president. Bij zijn aantreden had hij zich de toestand allicht anders voorgesteld. Nadat hij als minister van Binnenlandse Zaken de terreurcrisis op zijn bord had gekregen, moet de Vlaams-nationalist voor de tweede keer een grote crisis zien te managen. ‘Door het kleine beestje dat hier is komen rondzwabberen, hebben we ons regeerproject nog niet kunnen realiseren.’

Aangenaam is anders, maar volgens Jambon moet een politicus op zulke momenten verantwoordelijkheid opnemen. ‘Ik heb dat tijdens de terreurcrisis gedaan, maar daar waren min of meer modellen voor. Het crisiscentrum en de politie waren op zulke situaties voorbereid. Voor de coronacrisis was er geen draaiboek. De hele wereld heeft moeten improviseren.’

De Duitse bondskanselier Angela Merkel is door haar kordate antwoord op corona populairder dan ooit, in ons land verliezen alle partijen aan de extremen. Was het improviseren, of schoot het beleid tekort?

Jan Jambon: ‘Pfff, tijdens de terreurcrisis was er ook veel kritiek. Zijn er fouten gemaakt? Het zal wel zijn. Maar is sprake van intentionele fouten? Ik ga ervan uit van niet. Al moeten we ons afvragen waar de early warnings bleven. We zaten plots in de crisis, waardoor we ons niet voldoende konden voorbereiden. Het is alvast niet mijn verantwoordelijkheid om de hele wereld af te scannen en na te gaan of een beestje op ons afkomt. De vraag is: wiens verantwoordelijkheid is dat wel? Hebben de Wereldgezondheidsorganisatie, de Europese Commissie of onze eigen gezondheidsdiensten iets gerateerd? Op die vraag moeten we een antwoord zoeken.’

Het is alvast niet mijn verantwoordelijkheid om de hele wereld af te scannen en na te gaan of een beestje op ons afkomt. De vraag is: wiens verantwoordelijkheid is dat wel?

Voor een groot deel van de bevolking is het duidelijk: het beleid schoot tekort.

Jambon: ‘Er is een latent ongenoegen bij onze bevolking en door de coronacrisis, waarbij de mensen voortdurend te horen kregen dat ze dit of dat niet meer mochten, is dat alleen groter geworden. Daar komt de versnippering nog bovenop. We hebben nooit institutionele spelletjes gespeeld. We hebben er het beste van proberen te maken, maar ons bestel is onwerkbaar. Ik durf niet te zeggen of doorheen de crisis elke beslissing op het juiste niveau is genomen, zo complex is het.’

‘Het is tijd voor eenheid van commando. We zijn begonnen met het opsplitsen van de bevoegdheden in de zorgsector omdat het op federaal niveau niet marcheerde. Maar we hebben het mes halfweg het varken laten steken. We moeten naar een volledige regionalisering naar de gemeenschappen gaan. De gezondheidssector vraagt dat zelf ook.’

Federaal minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) stelt dat zij snel genoeg heeft gereageerd, want de ziekenhuizen waren klaar. De rusthuizen, een Vlaamse bevoegdheid, waren dat volgens haar niet.

Jambon: (geërgerd) ‘Ik ben goed en alle anderen zijn slecht. Het is een mooi statement van Maggie De Block, maar ik onderschrijf het niet. In de woon-zorgcentra wonen de kwetsbaarsten samen. Om hen te beschermen hebben we de rusthuizen al op 14 maart in quarantaine gezet. Het is de eerste beslissing die werd genomen. Helaas zijn heel wat mensen besmet geraakt, maar uit de tests blijkt dat het aantal besmettingen niet hoger ligt dan bij de rest van de bevolking. Het klopt dus niet dat de woon-zorgcentra coronabroeihaarden waren. Doordat die bewoners zo kwetsbaar zijn - wie naar het rusthuis gaat, leeft gemiddeld nog anderhalf jaar - ligt het aantal besmette personen dat overlijdt wel een pak hoger dan bij de rest van de bevolking.’

Voor de ziekenhuizen volgt sinds begin februari een taskforce de situatie op. De sector heeft Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) vijf keer gevraagd ook een taskforce op te zetten voor de rusthuizen, maar die kwam er pas in april. Dat is toch geen goed beleid?

Jambon: ‘Een taskforce richt je niet overnacht op. Daar moet goed over worden nagedacht. Of het sneller had gekund, zullen we moeten bekijken. Misschien moeten we zelfs een permanente werkgroep installeren. Niet dat die elke dag bijeen moet komen, maar dan kan in crisistijden wel sneller worden geschakeld.’

Wouter Beke heeft dag en nacht het beste van zichzelf gegeven. Ik zou het jammer vinden als hij daarop wordt afgerekend.

Toch neemt de kritiek op Beke almaar toe. Kan hij aanblijven?

Jambon: ‘Wouter heeft dag en nacht het beste van zichzelf gegeven. Ik zou het jammer vinden als hij daarop wordt afgerekend. Ik kan me voorstellen dat hij met al die kritiek door een loodzware periode gaat.’

Intussen wordt duidelijk hoe zwaar de coronacrisis er economisch inhakt. Hoe groot is de schade?

Jambon: ‘We gaan niet naar de bedelstaf, maar het is duidelijk dat deze crisis diepe sporen zal nalaten. Als Vlaamse regering hebben we zo veel mogelijk geprobeerd gezonde bedrijven door de moeilijke lockdownweken te trekken. De eerste prioriteit nu is verhinderen dat veel tijdelijke werklozen ontslagen worden en structurele werklozen worden. Daarom moeten we inzetten op de economische relance. Er zijn bijkomende investeringen nodig, zoals in digitalisering. Ik denk bijvoorbeeld aan de uitrol van het 5G-netwerk.’

Door de coronacrisis is het naar de achtergrond verschoven, maar uw Vlaamse regering maakte een moeilijke start. U moest Vlaanderen doen schitteren, maar uw regering kwam niet uit de verf.

Jambon: (grijnst) ‘Oh, ik vind net dat we heel zichtbaar zijn geweest in die eerste maanden.’

Ja, door de besparingen en al het protest.

Jambon: (haalt de schouders op) ‘We hebben de Vlaamse regering pas in oktober kunnen vormen en dat was niet comfortabel. Normaal heb je zo’n regering in juli en heb je tot september om de begroting te presenteren. Nu moest dat allemaal in minder dan een maand tijd, waardoor we niet konden overleggen met de sectoren waarop we bespaarden. Normaal volgt na een periode van besparingen een periode waarin je gaat investeren en een wervend verhaal vertelt, maar door corona zitten we in de ellendige situatie dat we weer een besparingsronde zullen moeten doorvoeren.’

Ik wil in de komende jaren naar een evenwicht gaan. Daarvoor zullen we geld moeten zoeken. Wat er zeker niet komt, is een coronabelasting.

‘Het doel om in 2021 een begrotingsevenwicht te realiseren, laten we varen om te investeren. Maar hoewel het geen fetisj is, wil ik een orthodox begrotingsbeleid aanhouden en in de komende jaren naar een evenwicht gaan. Daarvoor zullen we geld moeten zoeken. Ik denk aan efficiëntiewinsten door de overheid te digitaliseren. Wat er zeker niet komt, is een coronabelasting. Ook willen we ons grote wervende project op poten zetten. Het is misschien uitgesteld, maar uitstel is geen afstel.’

Wat is het wervende project? De plus est en vous, waarover u in uw regeerverklaring sprak?

Jambon: ‘De verzuringsgraad in Vlaanderen is hoog in vergelijking met ons welvaartspeil. We willen de Vlamingen tonen hoeveel mogelijkheden er in dit land wel zijn. Je kunt bij de pakken blijven zitten en zeuren. Of je kunt proberen met zijn allen vooruit te gaan. Hoewel we nog niet alle bevoegdheden hebben die we willen hebben, gaan we aan de slag om het leven hier zo aangenaam mogelijk te maken.’

Hoe verklaart u de hoge verzuringsgraad?

Jambon: ‘De redenen zijn niet onder één klak te vangen. Dat een aantal nieuwkomers nog altijd niet voldoende is ingeburgerd, speelt een rol, net zoals dat een aantal van hen niet voldoende aanvaard wordt in onze maatschappij en discriminatie ervaart. Daarbovenop komt dat nog altijd een groep mensen het op sociaal-economisch vlak moeilijk heeft. Hoe rijker de maatschappij, hoe frustrerender het is niet mee te kunnen. En de globalisering is heel goed voor wie gestudeerd heeft, zijn talen spreekt en zijn weg vindt op het internet. Maar niet iedereen is mee en dan komt de globalisering heel bedreigend over.’

Hoe rijker de maatschappij, hoe frustrerender het is niet mee te kunnen.

Het speelt toch ook mee dat uw partij de beloofde verandering niet kon waarmaken, waardoor veel kiezers hebben afgehaakt?

Jambon: ‘In 2014 zijn mensen naar ons gekomen met een verwachtingspatroon dat we niet konden of zelfs niet wilden bewerkstelligen. Ik vrees dat een aantal mensen op ons heeft gestemd met het idee dat wij, en ik ga het heel plat zeggen, alle bruin mannen zouden buitensmijten. Maar dat is niet wie wij zijn en die kiezers zijn teruggekeerd naar het Vlaams Belang. Daar komt bovenop dat je in een regering altijd compromissen moet sluiten. Sommigen gaan ervan uit dat je in een regering je hele programma kunt verwezenlijken, maar dat is natuurlijk niet zo. En dan volgt teleurstelling.’

Op federaal niveau zit alles muurvast. Gelooft u nog dat we een federale regering krijgen?

Jambon: ‘Wie zal leven, zal zien. We zeggen al sinds 27 mei dat er een regering met de N-VA of de PS moet komen, want de rest zijn bric-à-bracoplossingen. De PS moet toch nog eens nadenken of ze met ons geen groot akkoord wil maken. Als we sociaal-economisch zulke andere dingen willen, laat ons dat dan vaststellen. Laat ons de bevoegdheden splitsen, zodat ze in Wallonië eindelijk het linkse beleid kunnen voeren dat de kiezers daar willen en wij in Vlaanderen kunnen doen wat onze kiezers willen.’

Je kunt nog zo veel van België houden, een land dat niet meer in staat is een regering te vormen heeft weinig meer te bieden.

Als Wallonië zijn eigen boontjes moet doppen, verarmt het. Waarom zou de PS daarin meestappen?

Jambon: ‘We hebben altijd gezegd dat we willen onderhandelen over een overgangsmechanisme van tien jaar of meer. Dat is niet alleen uit liefde voor Wallonië, maar ook uit eigenbelang. Als we vandaag op morgen stoppen met de transfers, zou de verpaupering er gigantisch zijn. Dat is niet menswaardig. En daar zouden we zelf het slachtoffer van worden, want Wallonië is onze belangrijkste handelspartner.’

Als de PS al zou willen, bent u er nog niet. De MR wil niets weten van een staatshervorming. De partij wil zelfs bevoegdheden herfederaliseren.

Jambon: ‘Bevoegdheden terugsturen naar een niveau waarop we al meer dan een jaar aan het klooien zijn? Dat begrijp ik intellectueel niet. Het federalisme kwam er destijds omdat de belgicisten doorhadden dat het splitsen van een paar bevoegdheden nodig was om België te laten overleven. We zijn weer op zo’n punt gekomen. Wie België per se in stand wil houden, heeft er alle belang bij mee te stappen in een verdere splitsing van de bevoegdheden. Je kunt nog zo veel van België houden, een land dat niet meer in staat is een regering te vormen heeft weinig meer te bieden.’

Elke poging om een regering te vormen strandt in de Bermudadriehoek tussen de N-VA, de PS en de MR. Zo blijft alles muurvast zitten.

Jambon: ‘Als niets nog lukt, moet je terug naar de kiezer. Wat kun je anders in een democratie? Het zal niet leuk zijn, maar we hebben daar geen schrik voor. De situatie zal na de verkiezingen mogelijk nog ingewikkelder zijn dan vandaag, maar dan is dat maar zo.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud