Advertentie

'Als we niets doen aan het onderwijs, gaan we collectief verarmen'

©BELGA

Vier hervormingen moeten het niveau van het lager onderwijs opkrikken. 'Men dacht dat je kennis wel kon opdoen via het internet. Maar zonder kennis ook geen vaardigheden.'

De resultaten van een internationale vergelijkende test waren dinsdag een stevige dobber voor het Vlaamse onderwijs. Uit het TIMSS-rapport bleek dat de kennis en vaardigheden op het vlak van wetenschap en wiskunde van 10-jarigen de afgelopen jaren significant daalden.

'De daling van die testscores kan je meteen relateren aan het toekomstige bruto binnenlands product en het inkomen van de mensen. Als we niets doen, gaan we naar een collectieve verarming', zegt onderwijseconoom Kristof De Witte (KU Leuven). 'En dan houdt het rapport nog geen rekening met de effecten van corona op de leerprestaties.'

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) wil de kwalijke trend keren met hervormingen: van scherpere eindtermen tot centrale toetsen. De ene hervorming is volgens experts en mensen uit het veld al nuttiger dan de andere.

1. Meer nadruk op kennis

Dirk Van Damme, onderwijsexpert bij de OESO, ziet de verschuiving van kennis naar vaardigheden als de belangrijkste oorzaak voor de achteruitgang. 'Het leerprogramma en de eindtermen zijn al een paar decennia afgestapt van het idee dat feitenkennis belangrijk is. Men dacht dat je kennis wel kon opdoen via het internet', zegt hij.

Experts zien feitenkennis als de basis voor inzicht en toepassing. Wie breuken of decimalen niet begrijpt, kan die niet toepassen of ermee redeneren. 'Geen vaardigheden zonder kennis en vice versa', zegt De Witte.

Daarom wil Weyts de eindtermen - de doelstellingen die de scholen moeten halen - van het basisonderwijs aanscherpen, met meer aandacht voor het verwerven van kennis, klinkt het bij zijn kabinet. De nieuwe eindtermen moeten klaar zijn tegen september 2021 en moeten over twee of drie jaar in voege zijn.

'Kinderen moeten gevormd worden in zowel kennis als vaardigheden.'
Ruben Depuydt
Directeur van basisschool Onze-Lieve-Vrouwecollege in Mariakerke

Ruben Depuydt, directeur van basisschool Onze-Lieve-Vrouwecollege in Mariakerke, betwijfelt of de eindtermen zoveel invloed hebben. 'Hoe dan ook is de tegenbeweging naar feitenkennis opnieuw ingezet, maar we moeten ergens in het midden landen. Kinderen moeten gevormd worden in zowel kennis als vaardigheden.'

Volgens De Witte schuilt een deel van de oplossing in het duidelijk maken dat de eindtermen een minimumdoel zijn, waar scholen gerust over kunnen springen. 'Nu zien we die te veel als een streefdoel, maar dan verlaag je de lat. Als een school het beter doet dan de eindtermen, moet je dat zeker aanmoedigen', zegt De Witte.

2. Taalachterstand wegwerken

Het TIMSS-rapport ziet het steeds diverser worden van de klassen als een andere reden voor de daling van de gemiddelde prestaties van 10-jarigen. Almaar meer leerlingen spreken thuis geen Nederlands en hebben het daardoor moeilijker op school.

Een kleuter op de vier spreekt thuis geen Nederlands. Veel leerlingen beginnen daarom met een taalachterstand aan het eerste leerjaar, volgens Weyts de voedingsbodem voor latere leerproblemen. Hij wil daarom vanaf september volgend jaar beginnen met taalscreenings in de derde kleuterklas. Is het taalniveau van de kleuter ondermaats, dan kan de school het in dat jaar bijspijkeren of beslissen de leerling een taalbadjaar te laten volgen voor hij kan overgaan naar het eerste leerjaar.

Vaststellen wie taalproblemen heeft, is absoluut nuttig. Maar zwakke leerlingen wegnemen uit hun klas is contraproductief.
Kristof De Witte
Onderwijseconoom KU Leuven

'Vaststellen wie taalproblemen heeft, is absoluut nuttig. Maar zwakke leerlingen wegnemen uit hun klas is contraproductief. Je haalt leerlingen uit de natuurlijke omgeving met andere leerlingen die Nederlands spreken en zondert ze af met andere migrantenleerlingen. Je omringt ze best met Nederlandstalige klasgenoten', zegt De Witte.

3. Niveau van leerkrachten opkrikken

We mogen ons niet blindstaren op eindtermen of PISA-resultaten, vooral de rol van de leerkracht is belangrijk, zeggen directeurs die De Tijd contacteerde. Experts wijzen erop dat het onderwijs de voorbije jaren minder sterke profielen aantrok. 'Als ik de sollicitatiebrieven lees, is dat soms om van te huilen. Ik zie dt-fouten en kromme zinnen', zegt een directeur van een West-Vlaamse basisschool.

Door het lerarentekort kunnen directeurs niet anders dan die profielen toch aannemen. 'We vinden vaak niemand voor de openstaande vacatures. En ik moet de volgende dag wel iemand voor de klas hebben.'

De sollicitatiebrieven zijn soms om van te huilen. DT-fouten en kromme zinnen.
Directeur van een West-Vlaamse basisschool

Door een stijgende werkdruk en toegenomen administratieve last is het beroep minder aantrekkelijk. 'Er wordt veel naar het hoofd van de mensen gegooid: nieuwe leerplannen, nieuwe vaardigheden... Leerkrachten krijgen de tijd niet om zich dat allemaal eigen te maken. De leerkrachten staan van maandag tot vrijdag voor volle, grote en diverse klassen. Bij veel van onze leerkrachten staat het water niet aan de lippen maar erboven', zegt Katrien Delanghe, coördinerend directeur in het basisonderwijs Sint-Rembert in Torhout.

Daarnaast is er een grote uitval van jonge leerkrachten. 'Er is veel meer aanvangsbegeleiding nodig', zegt Jo van den Hauwe, hoofd van de opleiding lager onderwijs aan de AP Hogeschool Antwerpen. 'Jonge leerkrachten worden nog te vaak aan hun lot overgelaten. Ervaren leerkrachten moeten jongere krachten ondersteunen. Daar was vroeger budget voor, maar werd zwaar op bespaard.'

Concrete hervormingen om leerkrachten op te leiden staan nog niet in de startblokken, maar Weyts wil de kwaliteit van de lerarenopleidingen wel monitoren en indien nodig bijsturen. In het regeerakkoord staan al plannen om het beroep van leerkracht aantrekkelijker te maken. Weyts wil zij-instromers hun anciënniteit laten behouden, de onderwijsinspectie heroriënteren om te hoge planlast op te sporen en jonge leerkrachten sneller uitzicht geven op een vaste benoeming.

4. Invoering van een centraal examen

Een ander manco is dat we van de staat van ons onderwijs alleen een beeld krijgen met internationale rapporten als PISA en TIMSS, die met tussenpozen van telkens enkele jaren worden gepubliceerd. Door het ontbreken van een centrale Vlaamse toets hebben we geen vinger aan de pols.

Weyts plant daarom in 2023 een centrale toets in te voeren in het middelbaar en in 2024 in het basisonderwijs. Een Vlaamse leerling zou zo'n toets vier keer in zijn schoolcarrière afleggen: in het tweede en het vierde leerjaar en in het tweede en het zesde middelbaar.

Aan de hand van een centrale toets kan de overheid vergelijken welke leerlingen erin slagen bij te leren en welke niet.

Aan de hand van de resultaten kan de overheid vergelijken welke leerlingen erin slagen bij te leren en welke niet. Bovendien kan ze scholen vergelijken en haar inspectie tijdig en gericht laten ingrijpen. 'Je houdt in die vergelijking ook rekening met de soort leerlingen die scholen aantrekken. Scholen met veel kansarme leerlingen zullen dus niet vergeleken worden met elitescholen', zegt De Witte. Hij denkt dat zo'n centrale toets een goed instrument is. Studies tonen aan dat de impact van centrale examens het equivalent is van wat een leerling typisch leert op een derde van het schooljaar.

'Ik ben niet tegen centrale toetsen, maar het mag geen vergelijkingsinstrument worden tussen scholen', zegt Depuydt. 'Als zo'n document openbaar wordt, trekken ouders te snel conclusies.'

De overheid legt met een centraal examen het leertraject van de scholen naar bepaalde doelen vast. Tast dat de vrijheid van het onderwijs niet aan? 'Om dat te counteren kan de school de centrale toets aanvullen met een schoolspecifiek examen, waarin de leerkracht extra klemtonen kan leggen en bredere competenties kan bevragen', zegt De Witte.

Directeurs vrezen ook dat leerkrachten hun leerlingen alleen klaarstomen voor de test, het zogenaamde teaching to the test. Maar volgens De Witte is dat niet het geval zolang je de centrale toets breed en ambitieus genoeg maakt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud