Advertentie
interview

'Bij twijfel denk ik altijd: dóén'

Lees ‘Ontbijt met De Tijd’ ook op www.tijd.be/ontbijt ©Siska Vandecasteele

Curator Eva Wittocx is net terug van de feestelijke opening van de Biënnale van Venetië. Een circus was het. En dus gaat de gsm even op stil. Maar voor een Ontbijt met De Tijd wil ze nog even, nu ja, tijd maken.

‘Ik ben moe. Maar tegelijk ben ik heel erg aan het nagenieten’, zegt ze als ze met halfnatte haren bij Café Gourmand arriveert. De rustieke ontbijtplek ligt vlak bij haar woning in Schaarbeek. Fysiek ziet Eva Wittocx (41) er allesbehalve afgemat uit. Fris gedoucht, kortgerokt, zomers bloesje, nagels donderrood gelakt.

Lees ‘Ontbijt met De Tijd’ ook op www.tijd.be/ontbijt ©Siska Vandecasteele

De curator van Museum M in Leuven heeft intense maanden achter de rug. Het begon met een sms’je van kunstenaar Dirk Braeckman, een goed jaar geleden: ‘Zullen we er samen voor gaan?’ Minister van Cultuur Sven Gatz had een wedstrijd uitgeschreven waaraan kunstenaars en curatoren in duo konden deelnemen. De inzet? België vertegenwoordigen op de Biënnale van Venetië. Wittocx aarzelde geen seconde. ‘Ik ken Dirk al bijna twintig jaar. Wij hebben een speciale klik. Het is zelfs de jury opgevallen dat wij elkaars zinnen afmaken.’

Wittocx ontmoette Braeckman toen ze in het S.M.A.K. werkte, als piepjonge assistent van Jan Hoet. ‘We kwamen elkaar in Gent tegen, altijd in een flits. Een van onze eerste gesprekken was volgens mij in Venetië. Ik hielp Jan Hoet met een tentoonstelling, in de marge van de Biënnale. Er waren toen ook enkele werken van Braeckman.’

Eerste indrukken

We zitten op het terras, Wittocx proeft van haar cappuccino. ‘Het gekke is dat Dirk een andere ontmoeting heeft onthouden’, gaat ze voort. ‘Dirk had net zijn intrek genomen in zijn nieuwe atelier in Gent en wilde er een feestje geven voor zijn veertigste verjaardag. Ik heb hem geholpen. Uitnodigingen sturen, inkopen doen, inrichten... Ik was dat feest eerlijk gezegd bijna vergeten, maar hij begon er onlangs over. Mijn organisatietalent was hem opgevallen. Raar hoe je je onbewust bent van de eerste indruk die je nalaat.’

©Siska Vandecasteele

Wittocx begon in de kunstensector als vrijwilliger, manusje-van-alles. ‘Aan het einde van mijn derde jaar kunstgeschiedenis heb ik een brief aan Jan Hoet geschreven. Ik moest nog een jaar studeren, maar wilde ervaring opdoen. Ik was net terug van een jaar met een Erasmusbeurs in het buitenland. Tijdens een semester in Venetië bestudeerden we de renaissance. We kregen les in kerken, kloosters, palazzo’s, musea. Voordien had ik aan de KU Leuven vooral kunst bestudeerd op dia’s of op slechte kopies.’

De kunstwereld is best hard. Je kan alleen all-in gaan.

Ze twijfelde op dat moment nog tussen oude of hedendaagse kunst. Maar nadat ze dat jaar de Biënnale had bezocht, wist ze het zeker. ‘Ik wil in gesprek gaan met kunstenaars die leven. Dat vind ik nog steeds het leukste deel van mijn job.’

Terwijl ze praat, snijdt Wittocx haar croissant in smalle reepjes. Daarna plukt ze ze een voor een van het schoteltje. ‘De eerste jaren in het S.M.A.K. werd ik soms als behangpapier gezien. Jong, mooi, stil. Maar ik heb veel geleerd door te luisteren en te absorberen.’ Ze heeft er haar rustige, taxerende blik aan overgehouden, een van de redenen waarom kunstenaars graag met haar werken. ‘Een goede curator is een sparringpartner voor een kunstenaar. Iemand die het werk begrijpt en feedback geeft, zonder zelf op de voorgrond te willen komen.’

Lastige mensen

Wittocx bestelt een tweede cappuccino. ‘Soms werk ik met lastige mensen. Maar ik ben nogal plooibaar. Ik kan er goed mee om als zo’n kunstenaar met een atypische vraag komt, zoals een fles whisky tijdens de opstelling. Ik focus altijd op het einddoel. Met Braeckman had ik al eens een tentoonstelling rond zijn werk opgebouwd. Hij heeft tot de laatste nacht voor de opening alles zitten veranderen. Ik wist: in Venetië moeten we dat anders aanpakken. We zijn op tijd begonnen, met deadlines waar hij een paar weken naast mocht schieten. Ik calculeerde dat in. We zijn nu ook tot de laatste minuut bezig geweest, maar alleen nog met details.’

Al bij al valt het mee met de kunstenaarskuren. ‘Een van mijn eerste opdrachten was een tentoonstelling van Joëlle Tuerlinckx. Dagenlang heb ik in haar atelier haar oeuvre uitgespit. Ik heb zelfs een paar keer de trein gemist, zodat ik bij haar moest blijven slapen. Ik dacht dat het zo moest. Dat je als curator iemands wereld binnendrong en je liet opslorpen. Het is de beste leerschool gebleken. Alle kunstenaars die na Joëlle kwamen, bleken een fluitje van een cent.’

Eva Wittocx, op de biënnale van Venetië, samen met kunstenaar Dirk Braeckman en minister van Cultuur Sven Gatz. ©BELGA

‘Eerst werkte ik gratis, als vrijwilliger. Daarna met halftijdse contracten die veronderstelden dat je voltijds werkte. Ik vond dat niet erg. Ik begrijp niet goed hoe mensen om vijf uur hun pc kunnen afsluiten als ze nog iets kunnen afwerken. Al heb ik geleerd minder streng te zijn. Sommigen hebben die uitknop nodig om gefocust te werken. En die krijgen op een werkdag vaak meer gedaan dan iemand die drie uur langer blijft zitten.’

‘Zelf ben ik anders. Bij mij is het werk nooit gedaan. Al mijn vrije tijd, alle weekends en vakanties draaien rond kunst. Ik wil zo veel mogelijk bezoeken. Door veel te zien leer je kijken. Als je wil meedraaien op topniveau, moet je ook naar alle belangrijke openingen. En naar de feestjes om te netwerken. De kunstwereld is best hard, je kan alleen all-in gaan.’

Of ze nog andere hobby’s heeft? ‘Ik hou wel van schrijven. Dat doe ik geregeld in het weekend’, zegt ze. Om meteen te bekennen dat ze alleen over kunst schrijft. Ze grinnikt. ‘Dat telt niet, zeker?’

Mijn gereserveerdheid is zowel een voordeel als een nadeel.

Leven voor de kunst. In dat opzicht lijkt ze op haar leermeester Jan Hoet. ‘Hij was een echte woordvoerder, kon een groot publiek beroeren. Ik ben veel introverter. Hij was ontzettend genereus. Tijdens de lunchpauze kaartte hij met mensen van de schoonmaakploeg. Hij was ook verzot op wegrestaurants. Tal van keren heb ik naast hem met zo’n plateautje staan aanschuiven. Hij vond dat gezellig.’

Slaan en zalven

Maar ze is er de vrouw niet naar om zich alleen het koekebrood te herinneren. ‘Hij kon ook uitvliegen. Nadien kwam hij zich dan wel verontschuldigen. ‘Je weet toch, Eva, dat ik alleen kwaad word op mensen die ik graag heb?’ Slaan en zalven. Voor sommigen werkt het wellicht averechts dat ik uit zijn stal kom.’

Zelf is ze ook ei zo na in onmin gevallen bij de kunstpaus. ‘Het was crisis in het S.M.A.K, na het ontslag van de Amerikaanse directeur. Er waren twee kampen, het ging er hard aan toe. Ik vond dat de waarheid in het midden lag. Jan Hoet heeft me dat kwalijk genomen. Jaren later, lang nadat ik was vertrokken, heeft hij toegegeven dat hij mijn onafhankelijke houding wel apprecieerde.'

De kunstwereld is er een van vele kliekjes, maar Wittocx valt overal net buiten. ‘Ik ken iedereen, maar hou meestal wat afstand. Mijn gereserveerdheid is zowel een voordeel als een nadeel.’

Ze is eigenwijs ook. Na de scheiding van haar ouders op haar zesde werd ze vooral door haar vader opgevoed. Haar jongere broer bleef bij haar moeder. ‘Een atypische gezinsconstructie. Ik heb lang niet beseft hoe ongewoon dat was. We zijn ook vaak verhuisd. Ik moest me als kind voortdurend aanpassen.’

Eva Wittocx (1975) vertegenwoordigt samen met kunstenaar Dirk Braeckman België op de biënnale van Venetië.

Ze is is sinds 2009 senior curator bij M – Museum Leuven, waar ze tot vorig jaar ook de functie van directeur waarnam.

Voordien werkte ze in S.M.A.K. in Gent en STUK Kunstencentrum.

In 2001 coördineerde ze als rechterhand van Jan Hoet de tentoonstelling van Luc Tuymans in het Belgisch paviljoen op de Biënnale van Venetië

Het terras van Café Gourmand warmt op. We laten water aanrukken en zoeken een plekje in de schaduw. Het was haar vader die haar de liefde voor de kunst bijbracht, vertelt ze.

‘Hij stimuleerde me om mijn laatste drie jaar van de humaniora in Sint-Lucas af te werken. Ik volgde Latijn-wiskunde, haalde goede punten. Maar ik verveelde me wat. Toen ik de kunstschool voor het eerst bezocht, raakte ik gefascineerd. Maar ik vond het ook eng. Ik stond daar met mijn merk-T-shirt tussen de halve punkers. Ik heb de hele zomer getwijfeld. Het was de eerste keer dat ik iets helemaal zelf mocht beslissen. Vandaag denk ik als ik twijfel nog altijd: dóén, Eva.’

Wat is kunst?

Als kleuter bezocht ze al samen met haar ouders de kunststeden. Haar vader leerde haar naar kunst kijken. ‘Hij sleepte ons elke zomer naar kerken en musea in het buitenland. Toen ik een jaar of tien was, herinner ik me dat ik verbluft naar een schilderij van Kandinsky stond te kijken. Al die kleuren, maar waarom stond er geen tekening op?’

Wat is kunst? Voor we afrekenen, leggen we de vraag voorzichtig op tafel. ‘Kunst vertraagt, verstilt. Ze werpt vragen op en doet je - al was het maar heel even - anders naar dingen kijken.’ Nee, ze wil geen namen noemen, maar sommige Belgische kunstenaars die nu hot zijn, daar vindt ze niets aan. ‘Van sommigen is het discours interessanter dan het werk. Een kunstwerk moet op zichzelf staan. Dirk Braeckman geeft geen tekst en uitleg bij zijn foto’s. In Venetië zag ik mensen geëmotioneerd kijken, en een uur later met vrienden terugkeren. Het mag niet alleen mooi zijn, het moet iets met je doen.’

©Siska Vandecasteele

Voor Braeckman kwam Venetië op het juiste moment. De buitenlandse interesse voor zijn werk is gewekt. Mogelijk breekt hij na de Biënnale internationaal door. Maar kwam Venetië ook voor Wittocx op het goede moment? ‘Iemand vroeg me tijdens de openingsreceptie: ‘Wat ga je nu doen? Op je 41ste heb je al het hoogste bereikt wat je als curator kan bereiken.’ Maar ik heb nog dromen. Misschien wil ik ooit nog wel eens naar het buitenland.’

De Biënnale doet niet alleen de marktwaarde van de kunstenaar stijgen, maar ook die van de curator. ‘Een directeursfunctie in een prestigieus museum interesseert me minder. Ik was ruim een jaar waarnemend directeur van M. Als directeur ben je vooral bezig met mensen, organisaties, budgetten. Er rest weinig tijd om met kunst bezig te zijn.’

Ach, ze ziet wel. Nadat de rekening is betaald, blijft ze nog even zitten, kalm haar water opdrinkend. Eerst nog wat bekomen voor ze haar gsm weer aanzet.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud