interview

Bourgeois: ‘Ik heb vaak aan Van der Elst gedacht'

Frans Van der Elst ©BELGAIMAGE

De politieke voorbeelden van Geert Bourgeois (N-VA).

Veel Vlamingen kennen het standbeeld van Jacob Van Artevelde op de Gentse Vrijdagmarkt, maar weinigen kennen zijn levensloop. Zonde, vindt Vlaams ministerpresident Geert Bourgeois (N-VA), want Van Artevelde was veel meer dan een Gentse volksleider. ‘Hij was een visionair Vlaams staatsman.’

Bourgeois kent het verhaal tot in de kleinste details. Als zoon van een lakenhandelaar groeide Van Artevelde op in een tumultueus en arm Gent. Vanwege de Honderdjarige Oorlog met Frankrijk had de Engelse koning Edward III een handelsboycot uitgevaardigd, waardoor de Vlaamse wolhandel wegkwijnde. ‘In 1337 ontpopte Van Artevelde zich tijdens een grote volkstoeloop tot een echte leider, die de radeloze massa toesprak en hoop gaf’, vertelt Bourgeois. ‘Toen hij opperhoofdman in Gent werd, hervormde hij het binnenlands bestuur. Hij nam de onderdrukte wevers op in de stadsmagistraat, sloot een stedenverbond met Brugge en Ieper en vervlaamste de administratie. Maar hij ging nog een stap verder: hij sloot een alliantie met het hertogdom Brabant en Henegouwen, wat meteen ook een alliantie met Holland en Zeeland betekende.’

Jacob Van Artevelde ©© Clément Philippe

Ligt daar voor u de kiem van het Vlaanderen van vandaag?
Geert Bourgeois: ‘De historica Patricia Carson oppert dat inderdaad. Het was in ieder geval visionair, want het graafschap Vlaanderen behoorde historisch tot de invloedssfeer van Frankrijk.’

‘Van Arteveldes leven bevat zeker schaduwkanten, maar ik zie toch vooral een visionair Vlaams staatsman die zich op het internationale niveau begaf. Hij zag de zaak ruimer dan het graafschap Vlaanderen. Daarom is hij ook een voorbeeld wat Vlaams buitenlands beleid en Vlaamse belangen-behartiging betreft. In de Honderdjarige Oorlog dreigde Vlaanderen de dupe te worden van het Frans-Engelse machtsspel, omdat graaf Lodewijk van Nevers trouw verschuldigd was aan de Franse koning Filips IV. Van Artevelde voerde een neutraliteitsbeleid en kreeg de Engelse koning zover om het handelsembargo op te heffen, wat tot welvaart leidde. Die belangenbehartiging is voor Vlaanderen nog altijd even belangrijk, omdat we van de export leven: per capita exporteren we drie keer meer dan Duitsland.’

Jacob Van Artevelde werd geboren rond 1290 als zoon van een Gentse lakenhandelaar. Hij ontpopte zich als volksleider van het Gentse protest en werd zo opperhoofdman van het Gentse stadsbestuur.

Van Artevelde hervatte de wolhandel met Engeland ondanks de handelsboycot door de Honderdjarige Oorlog tussen Frankrijk en Engeland en bracht zo opnieuw welvaart voor Vlaanderen. Van Artevelde werd vermoord in 1345.

Van Artevelde gold lang als een Belgisch symbool. Onterecht?
Bourgeois: ‘Bij zijn ontstaan in 1830 had de jonge Belgische staat symbolen nodig. Historische gebeurtenissen werden toen met Belgisch patriottisme ingekleurd. Hendrik Conscience heeft daar trouwens aan meegewerkt in zijn boeken over de Guldensporenslag en Jacob Van Artevelde. Persoonlijk vind ik het historisch fout om Van Artevelde als een Belgische figuur te beschouwen.’

Frans Van der Elst in april 1968. ©BELGAIMAGE

U haalt ook inspiratie bij Frans Van der Elst, de medestichter van de Volksunie. Heeft u hem persoonlijk gekend?
Bourgeois: ‘Ja, ik heb hem in de Volksunie nog ontmoet. Hij is meerdere keren in Izegem komen spreken en ook op partijcongressen heb ik hem meegemaakt. Van der Elst was de grote wijze man naar wie ik opkeek. Hij sprak heel plechtstatig en liet zich steevast meester Van der Elst noemen. Tegelijk had hij iets dandyachtigs.’

Waarom is hij uw politieke voorbeeld?
Bourgeois: ‘Van der Elst heeft het Vlaamsnationalisme na de Tweede Wereldoorlog op een democratische manier weer op de sporen gezet. Hij heeft gebroken met het autoritaire karakter van het VNV. Hij voerde een moedige, eenzame strijd. In 1949 probeerde de CVP zich te verruimen met de Vlaamsnationalisten. Van der Elst, die daar niet in geloofde, koos echter resoluut voor de oprichting van een Vlaamsnationalistische partij. De eerste pogingen waren in 1949. Bijna tien jaar later was hij nog altijd de enige verkozene.’

De advocaat Frans Van der Elst is een belangrijk figuur in de heropleving van de Vlaamse Beweging na de Tweede Wereldoorlog. Hij schreef ook als eerste een federale grondwet voor België. Van der Elst was medeoprichter van de Volksunie, de partij waarvoor hij partijvoorzitter, Kamerlid en senator was. Na het Egmontpact trok hij zich terug uit het politieke leven. Hij overleed in 1977.

Net zoals u de enige verkozene voor de N-VA was in 2003.
Bourgeois: ‘Ik ga me zeker niet vergelijken met Van der Elst, maar ik heb wel eens aan hem gedacht toen ik alleen in de Kamer zat. Van der Elst was de enige met een pleidooi voor federalisme en werd daarvoor verguisd. Sommigen verlieten het halfrond toen hij het woord nam, hoewel hij zich altijd als een gentleman opstelde en veel persoonlijke contacten legde met andere partijen. Voor mij is Van der Elst de grondlegger van het federalisme. In 1954 heeft hij met het Comité voor Federalisme een federale grondwet opgesteld, die Vlamingen èn Walen hebben ondertekend.

Ook ik heb als enige verkozene heel Vlaanderen afgereisd om na slechte verkiezingen het vuur brandend te houden bij onze mensen.
Geert Bourgeois
Vlaams minister-president

‘In bijzonder moeilijke omstandig-heden reisde Van der Elst het land af om mensen te overtuigen om te stemmen voor een partij die het establishment uitspuwde. In zijn memoires schreef hij: ‘Ik kan moeilijk beschrijven wat er in mij omging, maar ik was niet van plan het op te geven.’ Ook ik heb als enige verkozene heel Vlaanderen afgereisd om na slechte verkiezingen het vuur brandend te houden bij onze mensen. Ik moest toen vaak aan hem denken.’

Is de manier waarop Van der Elst aan politiek deed ook een inspiratiebron?
Bourgeois: ‘Wat ik van hem meeneem, is het geloof in een democratisch Vlaams-nationalisme. Dat was toen lang niet zo evident, want het vooroorlogse Vlaams-nationalisme zat in een autoritaire sfeer. Van der Elst heeft daar radicaal mee gebroken.’

Geert Bourgeois (N-VA) ©Emy Elleboog

Van der Elst verweet de Volksunie ooit te ver af te wijken van het Vlaamsnationalisme, dat op de achtergrond raakte door een te pragmatische politiek. Deze regeerperiode stak de N-VA het communautaire helemaal in de koelkast...
Bourgeois: ‘Onze lijn blijft dezelfde: de welvaart van de Vlaming verzekeren, iets wat Van der Elst ook belangrijk vond. Bij de verkiezingen hebben we er niet voor gekozen om het Vlaamsnationalisme op de achtergrond te plaatsen, maar we zaten nu eenmaal in een bepaalde politieke realiteit. De grondwet was niet voor herziening vatbaar verklaard en geen enkele partij wou mee vorm geven aan een nieuwe staatshervorming. Van der Elst zei als eerste op een partijcongres dat de Volksunie - toen een zweeppartij - verantwoordelijkheid zou moeten opnemen. Als grootste partij hebben we ervoor gekozen om niet aan de kant te blijven staan en om sociaal-economische hervormingen mee vorm te geven.’

Ondertussen bent u zelf een politiek voorbeeld, bijvoorbeeld voor Ben Weyts en Theo Francken.
Bourgeois: ‘In de partij leeft bij veel mensen een zekere warmte voor mij. Het is een vorm van erkenning voor mijn engagement tijdens mijn politieke carrière. Ik steek niet onder stoelen of banken dat die erkenning plezier doet. Ik geef jonge mensen veel kansen, ook op mijn kabinet. Theo Francken zei ooit dat ik wellicht het grootste netwerk in de partij heb, maar daar het minst gebruik van maak. Ik bel geen mensen op om bepaalde standpunten door te drukken, zoals in de Volksunie weleens gebeurde.’

Jacob Van Artevelde: ‘Omdat ‘hij meer was dan een volksleider. Van Artevelde was een staatsman en een Vlaming die een gedurfd buitenlands beleid voerde.

Frans Van der Elst: ‘Omdat hij het Vlaamsnationalisme op een democratisch spoor heeft gekregen. Hij voerde een moeilijke strijd voor de oprichting van een Vlaamsnationalistische partij en het federalisme.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud