portret

De Vlaamse diehard die zich ontpopte tot Action Man

Jan Jambon, de nieuwe Vlaams minister-president die zich ontpopte van een Vlaamse radicaal tot een gerespecteerde bestuurder, staat voor de opdracht de Vlaamse regering te verlossen van haar duffe imago.

‘Alweer een toegeving’, zucht N-VA-voorzitter Bart De Wever op een bepaald moment theatraal tijdens de Vlaamse regeringsonderhandelingen. Hij heeft het tegen zijn partijgenoot Jan Jambon, die als Vlaams formateur de gesprekken leidt. Bij de gesprekspartners CD&V en Open VLD weten ze niet wat ze moeten denken. Gaat Jambon helemaal op in zijn toekomstige rol van minister-president en is hij bereid zijn partij pijn te doen? Of spelen de twee Vlaams-nationalisten een toneeltje en draaien ze hun coalitiepartners in spe een rad voor de ogen?

Veelal denken politici, door ervaring wantrouwig tegenover politieke opponenten, meteen aan een toneeltje. Het feit dat hier en daar wordt gedacht dat Jambon oprecht is, zegt veel over de metamorfose die de Brasschatenaar de voorbije jaren heeft ondergaan. Een decennium geleden behoorde hij tot de ‘bende caractériels’, zoals voormalig Open VLD-minister Karel De Gucht de N-VA-top toen noemde. Na zijn passage als federaal vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken krijgt Jambon in bepaalde kringen zelfs het etiket - o ironie voor een Vlaams-nationalist - staatsman opgeplakt.

Diehard flamingant

Zijn imago als diehard flamingant kreeg de 59-jarige Jambon mee uit de Vlaamse Volksbeweging. Hij werd er actief nadat hij eind jaren 80 de Volksunie de rug had toegekeerd. Die deed volgens hem te veel water in de wijn over de Vlaamse onafhankelijkheid en was naar zijn mening te links geworden. De naam Jambon verscheen voor het eerst in De Tijd op 24 april 1990, toen hij een mars op Brussel organiseerde om meer rechten voor het Nederlands af te dwingen.

We hebben de Vlaamse Volksbeweging, die helemaal was ingeslapen, nieuw leven ingeblazen.
Peter De Roover
N-VA-fractieleider Kamer

'We hebben de Vlaamse Volksbeweging, die helemaal was ingeslapen, nieuw leven ingeblazen', zegt Peter De Roover, destijds Jambons medestander en huidig N-VA-fractieleider in de Kamer. 'We probeerden te verruimen: we wilden niet alleen mensen aanspreken die emotioneel worden van het aanhoren van de Vlaamse Leeuw, maar ook mensen die om economische redenen flamingant zijn.' 

Jambon en De Roover reden onder meer de krantenredacties plat om journalisten te overtuigen van hun zaak. Eerst tevergeefs, later met beperkt succes. Het wekte de aandacht van ene Bart De Wever. 'Wij keken meewarig naar onze voorgangers bij de Vlaamse Volksbeweging, Bart heeft in een interview gezegd dat hij opkeek naar wat wij deden. Het toont dat we toch een en ander in beweging hebben gezet', stelt De Roover.

Fractieleider

De politieke microbe bleef kriebelen en midden de jaren 2000 sloot Jambon zich op aandringen van De Wever aan bij de N-VA, die door Geert Bourgeois uit de ruïnes van de Volksunie werd opgebouwd. Na de verkiezingen van 2007 belandde hij als opvolger van Inge Vervotte - de N-VA ging toen in kartel met CD&V naar de kiezer - in de Kamer en niet veel later werd hij tot fractieleider gebombardeerd.

Jan Jambon in 2008. ©BELGA

Dat was geen evidente move, want Jambon was een nobele onbekende en zeker geen stemmenkanon. 'Toch werd hij haast vanzelf fractieleider', zegt De Roover. 'Jan heeft een imposant figuur, waardoor hij sowieso indruk maakt, en heeft ook de neiging de leiding op zich te nemen. Toen we vroeger op weekend gingen, was hij degene die bij de wandelingen met de stafkaart op kop liep - weliswaar op zoek naar een café. In de Kamer kwam de leiding automatisch bij hem te liggen.'

Als fractieleider beukte Jambon na de splitsing van het kartel vanuit de oppositie in op de toenmalige regering-Leterme en later de regering-Di Rupo en werd hij het federale gezicht van de N-VA. Vanuit die positie deed hij de regering-Di Rupo - en vooral Open VLD, die moeilijk zat in die equipe - pijn. Het gebeuk was succesvol: bij de verkiezingen van 2014 werd de N-VA met meer dan 30 procent van de stemmen de grootste partij van het land. 

Bruit des bottes

Groot was de verontwaardiging van de Franstaligen toen de radicale flamingant Jambon minister van Binnenlandse Zaken werd, na wat zij het verraad van premier Charles Michel (MR) noemden, die in een regering met de N-VA stapte. Samen met Theo Francken, die als staatssecretaris bevoegd werd voor Asiel en Migratie, moest hij de Vlaams-nationalisten recht houden in de federale regering.

De Wever schoof niet toevallig die twee pionnen naar voor. Als radicale flaminganten werden zij het meest geschikt geacht om de voor de N-VA gevoelige federale regeringsdeelname te verdedigen. De partij slikte immers dat er geen communautaire hervormingen kwamen, wat gevoelig lag bij de achterban. 

Jan Jambon en ik konden binnenskamers professioneel van mening verschillen, maar eenmaal buiten gleed dat allemaal van ons af.
Alexander De Croo
Vicepremier Open VLD

Tijdens de beleidsverklaring van Michel in de Kamer bulderde PS-oppositieleidster Laurette Onkelinx over ‘le bruit des bottes dans le gouvernement’, een verwijzing naar de nazi’s en de Tweede Wereldoorlog. Ze deed dat nadat Jambon nogal onhandig had gecommuniceerd over de collaboratie - ‘die mensen hadden hun redenen’ - en nadat hij aanwezig geweest was op een verjaardagsfeestje van Bob Maes, de oprichter van de extreemrechtse en gewelddadige militie VMO.

Action Man

De start was moeilijk, maar Jambon begon zich al gauw in zijn sas te voelen als minister. Hij is niet de man van de ideologische traktaten en is evenmin een vlotte prater, maar als organisator kon hij zijn ding kwijt. Jambon is een Action Man, naar de avontuurlijke actiefiguren annex poppen waarmee veel jongens zijn groot geworden. De Roover: 'Jan wil dingen in beweging brengen. Hij is geen revolutionair, maar een doener. '

Als organisator kon Jambon terugvallen op zijn ervaring als manager in de privésector. Als informaticus van opleiding werkte hij als accountmanager bij de computerproducent IBM en stapte hij later over naar hr-dienstverlener SD Worx, de dagbladuitgever VUM, en was hij, voordat hij in de actieve politiek stapte, directeur van de Bank Card Company, een uitgever van kredietkaarten. Bij de Vlaamse Volksbeweging lette hij er altijd op dat hij niet op de foto stond om problemen op het werk te vermijden.

België ontdekte dat de diehard flamingant een pragmaticus was. Zelfs in die mate dat, toen de N-VA eind 2018 na de crisis over het migratiepact uit de federale regering verdween, de collega's-ministers haast over elkaar vielen om hem te bedanken. 'Vooral Jan Jambon ga ik missen. Wij konden binnenskamers professioneel van mening verschillen, maar eenmaal buiten gleed dat allemaal van ons af', zei vicepremier Alexander De Croo (Open VLD).

Aanslagen in Brussel

In de partij werd her en der de vraag gesteld of Jambon zich niet te soepel opstelde. Onder druk van de christelijke arbeidersweging probeerde CD&V-vicepremier Kris Peeters het regeerakkoord af te zwakken en die kreeg daarbij dikwijls de stilzwijgende steun van Michel. 'Jan leeft in de echte wereld, niet in een droomwereld', verdedigt De Roover hem. 'Hij realiseert liever de helft dan vast te houden aan het grote gelijk en niets te realiseren.' 

Jan Jambon, na de aanslagen op de luchthaven. ©BELGA

Jambon kon zijn imago als sterke bestuurder kracht bijzetten na de aanslagen in Brussel. Zijn sobere aanpak maakte hem zelfs populair in Wallonië én bij Michel, die zijn rechtdoorzee karakter waardeerde. Al leidden die aanslagen indirect ook tot zijn enige grote uitschuiver van de afgelopen legislatuur. In de nasleep sprak hij over ‘dansende moslims’ in de straten van Molenbeek, iets waar helemaal geen aanwijzingen voor waren.

Doordat de regering-Michel over het migratiepact was gevallen, kwam er een einde aan Jambons ministerschap. Er ontstonden twijfels of de Vlaams-nationalisten nog wel zin hadden federaal te besturen. De N-VA wilde af van dat beeld, want wie stemt voor een partij die langs de kant gaat staan? Daarom besloot De Wever zijn provinciegenoot bij de verkiezingen van 26 mei uit te spelen als kandidaat-premier. Jambon moest de partij geloofwaardigheid geven. 

Kandidaat-premier

Het vergde wat masseerwerk, want Jambon droomde er eigenlijk van Vlaams minister-president te worden. Het probleem was bovendien dat Geert Bourgeois, die de afgelopen vijf jaar de plak zwaaide in Vlaanderen, graag wilde voortdoen, zelfs al was er tegenkanting in eigen rangen omdat zijn regering de afgelopen jaren te grijs was. Bourgeois wilde in het belang van de partij een stap opzij zetten, maar alleen op voorwaarde dat De Wever zelf in de arena trad.

De N-VA trok daarom naar de verkiezingen met Jambon als kandidaat-premier en De Wever als kandidaat-Vlaams minister-president. Al werden meteen vraagtekens gesteld bij de geloofwaardigheid van Jambons kandidatuur. In een interview met De Tijd onderschreef hij de woorden van zijn voormalige kabinetschef Herman De Bode dat de onbestuurbaarheid van België goed kan zijn als die tot confederalisme leidt. Het maakte van hem de eerste kandidaat-premier die niet per se een stabiel land wilde leiden.

Jan leeft in de echte wereld, niet in een droomwereld. Hij realiseert liever de helft dan vast te houden aan het grote gelijk en niets te realiseren.
Peter De Roover
Kamerfractieleider N-VA

Na een tegenvallende verkiezingsuitslag - de N-VA bleef de grootste maar verloor een kwart van haar kiezers - en een lange vrijage met het Vlaams Belang werd van die rolverdeling afgestapt. Jambon werd Vlaams formateur en hij zou worden uitgespeeld als minister-president, De Wever blijft voorzitter en burgemeester van Antwerpen. ‘Het klinkt als een cliché, maar voor hem is het een droom die uitkomt’, klinkt het in zijn entourage.

Vlaams boekhoudersimago

Als Vlaams-nationalist is het minister-presidentschap zowat het hoogste wat er te bereiken valt. Jambon zal er alvast niet rouwig om zijn dat hij niet langer de Belgische nationale symbolen moet dulden. Ter illustratie: na de val van de regering-Michel werd hij burgemeester in Brasschaat. De sjerp droeg hij echter zelden. Als het echt moest, draaide hij de rode band naar binnen, zodat enkel de ‘Vlaamse’ kleuren geel en zwart zichtbaar waren.

Jambon staat voor de taak de Vlaamse regering te verlossen van haar saaie boekhoudersimago. Hoewel de deelstaten de voorbije jaren almaar meer macht hebben gekregen, vonden de grote politieke discussies steevast plaats op het federale niveau. Met de sociale zekerheid zit daar dan ook nog altijd het grootste deel van het geld.

Met een boutade die opgang maakt in Vlaamse kringen: alle kapellen in Vlaanderen zijn intussen wel beschermd, het is tijd voor actie. Vlaanderen probeert al jaren aansluiting te zoeken met de Europese topregio's, maar is daar te weinig in geslaagd. Nochtans luidt het Vlaamse adagium dat wat Vlaanderen zelf doet, het beter moet doen. Aan Jambon om te bewijzen of hij dat ook kan waarmaken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud