nieuwsanalyse

De Zweedse puzzel van Jan Jambon

©Photo News

De regeringsonderhandelaars buigen zich dit weekend over de Vlaamse begroting. De verlanglijstjes van de partijen lopen in de miljarden. Toekomstig Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) wacht samen met de coalitiepartners Open VLD en CD&V een moeilijke puzzel.

Als de Vlaamse regering volgend jaar opnieuw een begroting in evenwicht wil indienen, moet ze op zoek naar minstens een half miljard euro. Maar geen enkele partij houdt tot elke prijs vast aan een onmiddellijk begrotingsevenwicht. Dat is opvallend, want voor de vorige Vlaamse regering was het begrotingsplaatje een prioriteit. ‘Het ene begrotingstekort is het andere niet’, luidt het nu. ‘Als je wegens belangrijke investeringen even in het rood moet gaan, mag dat toch geen reden zijn om die investeringen uit te stellen?’

Het is wel de bedoeling van de drie partijen zo snel mogelijk opnieuw met een begrotingsevenwicht aan te knopen, maar dat hoeft niet per se vanaf het begin van de regeerperiode. Daarbij wordt door sommigen ook naar Wallonië gekeken. De Waalse regering streeft naar een evenwicht tegen het einde van de regeerperiode in 2024. Wellicht zal de Vlaamse regering dat doel eerder proberen te halen.

Het eerste woord tussen de toponderhandelaars moet daarover nog vallen. Enkel toekomstig Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) weet op basis van bilaterale gesprekken met de partijtoppers waar voor elke partij de grenzen liggen en naar welke tijdslijn hij wil toewerken. ‘Die puzzel is het best bewaarde geheim van deze regeringsonderhandelingen’, luidt het.

Los van het tekort dat er volgend jaar sowieso zal zijn als Jambon niet ingrijpt, hebben de inhoudelijke werkgroepen meerdere verlanglijstjes opgesteld. De voorbije weken onderhandelden parlementsleden en medewerkers over de bevoegdheden van de Vlaamse overheid. Alles wat geld kost, wordt op het niveau van de toponderhandelaars afgeklopt. De optelsom van al die wensen loopt op tot in de miljarden euro’s, luidt het. Het wordt dus onvermijdelijk keuzes te maken. Wat ligt er op tafel?

Welzijn

Als de volgende Vlaamse regering de wachtlijst voor personen met een handicap wil wegwerken, is daar 1,6 miljard euro nodig. De onderhandelaars beseffen dat dat niet haalbaar is in één regeerperiode, maar alle partijen vragen wel extra geld voor de wachtlijsten. Ze willen ook investeren in de kinderopvang en de gezinszorg. Als er dan nog marge zou zijn, kan ook geld voor extra verpleegkundigen in de ouderenzorg worden vrijgemaakt. Tegelijk liggen besparingsmogelijkheden in welzijnssectoren op tafel. Daarbij worden onder meer de Centra voor Algemeen Welzijnswerk, waar mensen kunnen aankloppen die zorg nodig hebben en niet weten waar ze terechtkunnen, en de ziekenfondsen geviseerd.

Onderwijs

De drie partijen willen meer geld uittrekken voor schoolinfrastructuur en extra leerkrachten. Dat laatste kan door mensen die vanuit de privésector de stap naar het onderwijs zetten hun anciënniteit te laten meenemen. Een andere mogelijkheid is de lerarenplatforms, die startende leerkrachten een schooljaar lang werkzekerheid bieden, uit te breiden. Net zoals in de welzijnssector liggen ook in het onderwijs besparingen op tafel, maar die zullen lang niet volstaan om de extra uitgaven te compenseren.

Arbeidsmarkt en innovatie

De onderhandelaars willen dat mensen met lage lonen netto meer overhouden, zodat het voordeliger is te werken dan een uitkering te krijgen. Daarnaast bekijken ze een hervorming van de doelgroepenkorting die bedrijven krijgen als ze ouderen, jongeren of laaggeschoolden aannemen. Een bedrijf dat zulke werknemers aanwerft, krijgt nu een korting op de betaalde socialezekerheidsbijdragen. Het is de bedoeling af te stappen van die groepen en met een korting te werken die verschilt naargelang hoe moeilijk een werkzoekende te activeren is.

Aan de plannen hangt een prijskaartje dat kan oplopen tot een half miljard euro. Bovendien wil de regering ook opnieuw in innovatie investeren, al zal dat waarschijnlijk niet evenveel zijn als tijdens de vorige regeerperiode toen een half miljard extra naar onderzoek en ontwikkeling vloeide.

Energie en klimaat

De Zweedse partijen zouden graag de energiefactuur verlagen door bepaalde openbaredienstverplichtingen, zoals geld voor renovatiepremies of subsidies voor zonnepanelen, uit de factuur te halen. In theorie is daarvoor iedereen vragende partij, maar de onderhandelaars wijzen erop dat een lagere energiefactuur veel geld kost, terwijl de Vlaming dat amper in zijn portemonnee voelt. Als de Vlaamse overheid daarvoor 100 miljoen euro uittrekt, zou elk gezin jaarlijks 15 euro minder betalen. Dat lijkt niet de moeite als er zoveel andere vragen zijn. Het is volgens de onderhandelende partijen nuttiger voldoende te investeren in klimaatbeleid en hernieuwbare energie om te vermijden dat Vlaanderen op termijn boetes krijgt als het zijn klimaatdoelstellingen niet haalt.

Inburgering

Er wordt bekeken in welke mate nieuwkomers tijdelijk de toegang tot de sociale zekerheid kan worden ontzegd. Voor de kinderbijslag lag een voorstel op tafel om nieuwkomers pas na zes maanden in het stelsel te laten instappen. Ook werd bekeken of studiebeurzen en sociale woningen enkel kunnen worden toegekend aan wie al een aantal jaar in Vlaanderen woont.

Tegelijk willen de onderhandelaars de inburgeringscursussen hervormen en betalend maken. Dat laatste levert in theorie extra geld op, maar tegelijk zou Vlaanderen meer mensen met de cursussen willen bereiken. Het gevraagde inschrijvingsgeld zal de extra doelgroepen niet compenseren, waardoor er toch extra geld naar inburgering moet vloeien.

Belastinghervormingen

De toekomstige Vlaamse regering wil de woonbonus afschaffen en in ruil de registratierechten bij de aankoop van een woning verlagen. De afschaffing van de woonbonus levert op langere termijn veel geld op, maar op korte termijn betekent de hervorming dat de Vlaamse overheid flink wat geld misloopt door de verlaging van de registratierechten. De vraag is of de afschaffing van de woonbonus volledig wordt gecompenseerd en hoe dat verlies op korte termijn wordt opgevangen.

Hulp aan gemeenten

De Vlaamse steden en gemeenten hebben de pensioenlasten voor hun statutair personeel fors zien oplopen. Die molensteen weegt op de investeringen van de lokale besturen, die traditioneel goed zijn voor een derde van alle overheidsinvesteringen in ons land. De onderhandelaars willen daarom de responsabiliseringsbijdrage op de ambtenarenpensioenen van de gemeenten overnemen. Dat kost ongeveer 90 miljoen, maar er is een algemene consensus over de operatie. De liberalen hameren er wel op dat vrijgekomen ruimte niet naar extra personeel mag gaan.

Betonstop

Vlaanderen heeft de ambitie tegen 2040 geen open ruimte meer te bebouwen. De praktische uitwerking van dat principe kost veel geld. Eigenaars die hun grond in waarde zien dalen omdat die een andere bestemming krijgt, zoals natuurgebied, krijgen een vergoeding voor de daardoor geleden schade. Het kostenplaatje voor die vergoedingen wordt op 2 tot zelfs 9 miljard euro geraamd, maar die factuur wordt wel over meerdere regeerperiodes gespreid.

Mobiliteit

De kilometerheffing voor personenwagens ligt niet op de onderhandelingstafel. Geen enkele partij wil zich daar nog aan wagen. Om alsnog de files aan te pakken, wil de Vlaamse regering extra investeren in infrastructuurprojecten, fietssnelwegen en openbaar vervoer. Om welke investeringen het precies gaat, is nog niet beslist, maar ook hier loopt het kostenplaatje op tot honderden miljoen euro’s.

Besparingen?

Om aan al die extra vragen tegemoet te komen, wordt ook naar besparingen gekeken. Jambon kan teruggrijpen naar het motto van zijn voorganger Geert Bourgeois: snoeien om te bloeien. De N-VA wil het Vlaams ambtenarenapparaat verder afslanken, zoals de vorige regeerperiode ook al is gebeurd.

De Vlaams-nationalisten stellen ook voor het Vlaams Parlement af te slanken, maar dat is iets dat door de parlementsleden zelf moet worden voorgesteld. Hoe dan ook volstaat dit soort besparingen niet om de lange waslijst met extra investeringen te compenseren. De begrotingsdiscussie kan wel eens lang en moeilijk worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect