‘Er komt een mentale pandemie op ons af'

Experten waarschuwen voor de psychische stress die lockdown veroorzaakt.

Patiënten met ernstige mentale aandoeningen zoals schizofrenie zitten noodgedwongen thuis zonder behandeling, wachtend op dat ene telefoontje van een hulpverlener. Experts waarschuwen voor de impact van de lockdown op onze mentale gezondheid. ‘We staan nog maar aan het begin.’

Een tsunami begint diep op zee, met een golfje van enkele tientallen centimeters hoog. De beweging is amper waarneembaar. Het vraagt gevoelige apparatuur en de blik van een satelliet om te registeren dat er een vloedgolf aankomt.

Dat beeld schetsen hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg: een tsunami. Door de strikte maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen hebben veel instellingen noodgedwongen op de pauzeknop gedrukt.
Groepstherapie zoals die in de psychiatrie wordt aangeboden, kan bijna niet meer. Opgenomen patiënten mogen het domein niet meer verlaten en bezoek is verboden. Kinderen en jongeren mogen beperkt hun ouders zien. Wie mogelijk met corona besmet is, wordt afgezonderd en heeft enkel contact met een hulpverlener in beschermend materiaal.

Wie met een ernstige depressie in isolatie gaat, loopt het risico nog somberder te worden, zelfs suïcidaal.
Dirk Van den Abbeele
Psychiater



Ook wie niet in een instelling zit, heeft het moeilijk om zijn behandeling voort te zetten. Verplaatsingen naar de wachtkamer van de therapeut zijn niet verboden, maar veel psychologen en hun cliënten zitten thuis en zijn overgeschakeld op onlineconsultaties.
Ayse (40) gaat normaal drie dagen per week van acht tot vier naar een psychiatrische zorginstelling in het Leuvense. Met een tiental anderen volgt ze groepstherapie. Ze leert er structuur in haar dagen brengen en haar leven in handen nemen. Ze doet dat nu een jaar. Haar paniekaanvallen zijn afgenomen en de medicatie voor een stuk afgebouwd. De mededeling dat het centrum zou sluiten, de vrijdag van de lockdown, was voor haar een verrassing. ‘Ik had gelukkig nog de tijd om samen met de psycholoog een schema voor mijn dagbesteding op te stellen.’


Sindsdien zit Ayse thuis. Ze dwingt zichzelf af en toe buiten ‘een toertje’ te maken. Door problemen in het verleden verblijft haar oudste dochter op een ander adres, de jongste zit in de pleegzorg. ‘Hen zien in het weekend is mijn houvast. Dat valt nu weg. Ik ben helemaal alleen.’ Elke dag krijgt ze telefoon van de zorginstelling. ‘Ik mis de therapie, maar ik kijk uit naar dat dagelijkse bericht: iemand die vraagt hoe het gaat.’

Isolatiemaatregelen kunnen een trigger zijn voor stress, eenzaamheid en gevoelens van angst.

De meest voorkomende psychiatrische aandoeningen zijn depressie, angststoornissen en verslaving. Het onderbreken van een therapie verhoogt de kans op herval, kan de klachten verergeren en verhoogt de drempel om de behandeling weer op te pikken. Dat baart hulpverleners grote zorgen. Dirk Van den Abbeele, psychiater en hoofdarts in het Psychiatrisch Centrum Gent Sleidinge, zag een derde van de opgenomen patiënten vertrekken omdat ze liever thuis in lockdown gingen. ‘We kunnen hen niet dwingen in het ziekenhuis te blijven’, zegt hij. ‘Maar wie met een ernstige depressie in isolatie gaat, loopt het risico nog somberder te worden, zelfs suïcidaal. Er zijn patiënten die we met schrik naar huis laten gaan.’

De kwetsbaarsten zijn het zwaarst getroffen, stelt ook Ellen Excelmans, klinisch psycholoog en voorzitster van de Vlaamse vereniging voor gedragstherapie. ‘Mensen met ernstige psychiatrische stoornissen zijn vaak niet bemiddeld omdat ze op invaliditeit staan. Ze hebben soms niet de middelen om online contact te maken. Of ze zijn er niet mee vertrouwd, wat extra onzekerheid en angst creëert als je vraagt om over te schakelen op videogesprekken.’
Haar instelling belt patiënten wekelijks op. ‘Het is voor hen vaak het enige contact, ze zijn heel dankbaar met die telefoon.’ Het wegvallen van dagbesteding en sociaal contact is al belastend voor mensen zonder psychische klachten, zegt ze. ‘Voor wie ernstige, chronische problemen heeft nog veel meer.’

Mijn kinderen in het weekend zien is mijn houvast. Dat valt nu weg. Ik ben helemaal alleen.
Ayse
Psychiatrische patiënt


 

Uit gezondheidsenquêtes blijkt dat een op de drie volwassenen met psychische problemen kampt. Een op de tien heeft een angststoornis, een gelijkaardig aandeel heeft een vorm van depressie. De Vlaamse suïcidecijfers blijven bij de hoogste van de wereld. En we slikken veel antidepressiva en slaap- en kalmeermiddelen.
‘Psychisch lijden is geen marginaal fenomeen’, zegt klinisch psycholoog Tom Van Daele. ‘De impact van de lockdown raakt velen. We merken dat mensen hun hulpvraag uitstellen of een behandeling onderbreken. Maar de klachten zijn niet weg. Dat wreekt zich op lange termijn.’
Van Daele is aan de Thomas More Hogeschool onderzoeksleider van de cel psychologie, technologie en samenleving. Hij ziet hoe hulpverleners noodgedwongen massaal de digitale therapie ontdekken. ‘Die bestaat al twintig jaar, maar vond amper ingang. Tot vorige week.’

Het effect van de diepe financiële of relationele problemen die een crisis teweegbrengt, laat even op zich wachten.
Gwendolyn Portzky
Directeur Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie



De ervaringen zijn wisselend. Een haperende verbinding en een cliënt die op een scherm verschijnt, vinden veel therapeuten ongemakkelijk. Nuances in stem en houding, belangrijk voor het opbouwen van een vertrouwensband, gaan verloren. Al zijn er ook voordelen. Het contact blijft behouden. Gespecialiseerde hulp is niet langer plaatsgebonden.
Uit onderzoek blijkt dat teleconsultaties, mits goed gedaan, bijna even goede resultaten boeken als echte sessies. Wel ervaren therapeuten het voeren van zo’n gesprek als vermoeiender, en vinden ze het niet geschikt om een behandeling mee op te starten.

Hulpverleners maken zich zorgen voor de golf van mentale stoornissen die na de lockdown op ons af komt.


Het is niet simpel om aan hulp te geraken. De Vlaamse regering bespaarde vorig jaar 6 miljoen euro op geestelijke gezondheidszorg. Gespecialiseerde en langdurige psychotherapie, noodzakelijk bij complexere problemen, wordt enkel terugbetaald voor psychiaters. Maar die zijn overbevraagd. Bij de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg is wel door de overheid gefinancierde psychotherapie te volgen, al moesten ook die onlangs 1,4 miljoen euro inleveren. ‘Hun capaciteit is ontoereikend,’ zegt Excelmans, ‘zeker als je weet dat een mentale pandemie op ons afkomt. Psychotherapie is nu een luxeproduct, enkel weggelegd voor wie ze kan betalen.’

Tsunami

De impact van een lockdown en een quarantaine blijkt uit recent Chinees onderzoek. De helft van de bijna 5.000 bevraagden vertoonde symptomen van depressie, angst of een combinatie van beide. Onderzoek gepubliceerd in General Psychiatry bij ruim 50.000 Chinezen tijdens de lockdown wees uit dat meer dan 30 procent aangaf psychisch te lijden. Vrouwen, ouderen, twintigers en arbeidsmigranten zijn het gevoeligst. Bij de meeste mensen ebben die klachten weg als het dagelijks leven herneemt, zegt Van Daele. ‘Voor anderen is dit misschien de druppel. Ik vrees een beetje voor wat na de zomer op ons af zal komen.’

Veel patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen zitten vandaag alleen thuis.



Experts wijzen ook op de toename van angst, depressie en slaapstoornissen in de nasleep van de financiële crisis van 2008. ‘De hypothese is dat we de impact van een gebeurtenis zoals een zware economische crisis of een oorlog pas op wat langere termijn zien’, zegt suïcide-experte Gwendolyn Portzky. ‘Op het moment zelf stabiliseert het suïcidecijfer, het kan zelfs wat dalen. Daarna stijgt het weer.’ Minder sociaal contact en minder bewegingsvrijheid hebben een negatieve impact op ons welzijn, zegt ze. ‘Maar het effect van de diepe financiële of relationele problemen die een crisis teweegbrengt, laat even op zich wachten. We staan nog maar aan het begin. En we wachten bang af.’


Ayse probeert zo goed en zo kwaad als het kan overeind te blijven. Ze heeft contact gezocht met haar therapeut, ze hebben afgesproken om te gaan wandelen. ‘Dan kan ik mijn verhaal veilig kwijt.’ Ze kreeg in de tussentijd wel ‘heel goed nieuws’. ‘Ik heb recht op een sociale woning. Voor het eerst in drie jaar zal ik een vast adres hebben, waar mijn kinderen samen met mij kunnen wonen.’ Het is een stap die ze zonder haar begeleiding nooit had kunnen zetten, zegt ze. ‘Hier hebben we een jaar aan gewerkt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud