Geen dure studie meer nodig voor huis bouwen in groen gebied

Vlaanderen blijft worstelen met de geplande bescherming van zijn open ruimte. ©Hollandse Hoogte / Flip Franssen

De Raad van State heeft strenge criteria voor het bouwen in groen gebied in een veelbesproken omzendbrief vernietigd. Dat toont opnieuw hoe moeilijk het is te voorkomen dat Vlaamse open ruimte wordt bebouwd.

De geplande weg naar bescherming van Vlaamse open ruimte blijft bezaaid met nagels. Een deel van de veelbesproken betonstop - na bakken kritiek door de vorig jaar aangetreden Vlaamse regering herdoopt in het omfloerstere bouwshift - is door de Raad van State naar de prullenbak verwezen. De bouwshift komt erop neer dat tegen 2040 Vlaanderen niet verder volgebouwd wordt en geen open ruimte meer verdwijnt.

'Van 22 naar 34 huizen per hectare'

'Een goede zaak', stelt Marc Dillen van de Vlaamse Confederatie Bouw (VCB) in een reactie op het arrest van de Raad van State. 'Genoeg reserve aan bouwgrond is cruciaal. De beperkte voorraad drastisch neutraliseren, zoals met deze omzendbrief zou gebeuren, leidt tot hogere prijzen.' De VCB betwist het beeld dat overal kwistig beton gestort wordt. 'Het aantal nieuwbouwwoningen is de voorbije tien jaar gestegen van 22 naar 34 per hectare. Twee derde wordt op bestaande sites gebouwd. En elke gesloopte woning wordt vervangen door gemiddeld 2,2 wooneenheden.'

 

Het arrest is terug te voeren op een omzendbrief uit 2017 van toenmalig Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V). Die deelde Vlaanderen op in bebouwd en onbebouwd gebied, een beslissing die stof deed opwaaien. Projectontwikkelaars stonden op hun achterste poten omdat ze vreesden dat tienduizenden hectare bouwgrond - in sommige gemeenten was sprake tot de helft van alle bouwgrond - buiten stedelijk gebied of geselecteerde kernen onbebouwbaar en dus waardeloos zou worden.

Verplichte studie

De reden was dat de omzendbrief de verplichting oplegde met studiewerk te bewijzen dat er goede redenen zijn om buiten stedelijk gebied te bouwen. Daardoor waren gronden volgens de sector veel moeilijker te ontwikkelen en werden projecten veel duurder.

De timing maakte het in 2017 allemaal nog erger, omdat de omzendbrief kort na het boskaartdebacle viel. De plannen om 65.000 hectare zonevreemd bos - die juridisch ingevuld zijn als bouw-, industrie- of recreatiegebied - te beschermen werden onder luid protest begraven. De woede was te groot dat duizenden percelen bouwgrond waardeloos zouden worden.

De Raad van State vernietigt nu de verplichting tot uitgebreid voorafgaand studiewerk uit de omzendbrief. Zijn oordeel is dat de omzendbrief zijn juridische boekje te buiten gaat.

'De extra eisen zijn terecht geschrapt', zegt advocaat Stijn Verbist, specialist omgevings- en eigendomsrecht. Hij was in 2017 al erg kritisch voor de hele omzendbrief. 'Daarin zijn nieuwe categorieën gecreëerd in ruimtelijke bestemming, bebouwd en onbebouwd gebied, zonder dat daarvoor enige wettelijke basis was. Enkel het parlement kan een nieuw structureel kader goedkeuren.'

Verbist noemt het jammer dat pogingen om bebouwing te concentreren 'zo stuntelig verlopen'. 'Net als de boskaart loopt dit verhaal af op een sisser. De betonstop wordt helemaal uitgehold.'

Reserve

Met het arrest wordt bouwen buiten stedelijke kernen in principe weer simpeler. De beslissing heeft invloed op een groot deel van Vlaanderen, zoals de 13 à 15.000 hectare reserve aan bouwgrond en de slecht gelegen bouwgronden. Volgens de Vlaamse onderzoeksinstelling Vito is 36.000 hectare gebied voor wonen en werken alleen bereikbaar met de wagen.

'Denk nu niet dat heel Vlaanderen plots weer met beton kan worden volgestort', zegt de woordvoerder van Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA). 'Lokale besturen kunnen niet meer terugvallen op de 'Vlaamse' criteria om bouwprojecten te weigeren. Maar ze hebben wel nog voldoende andere instrumenten voor weloverwogen besluitvorming bij het toelaten van bouwprojecten.'

Denk nu niet dat heel Vlaanderen plots weer volgestort kan worden met beton.
Woordvoerder minister van Omgeving Zuhal Demir

'De beslissing over waar gebouwd kan worden, hangt af van de ruimtelijke bestemming die de grond krijgt. Daar veranderde de omzendbrief niets aan', zegt het kabinet-Demir.

Toch schetst de discussie hoe Vlaanderen blijft worstelen met de bescherming van zijn open ruimte. De Vlaamse regering veegde in 2019 bijna 20 jaar van politieke akkoorden van tafel door de betonstop te begraven. In de plaats kwam er een lightversie - de bouwshift - om met de wortel in plaats van de stok hetzelfde te bereiken: het bebouwde Vlaanderen niet een nog groter deel van de natuur te laten opslokken.

Catch 22

Het luik van de betonstop, dat wel overeind bleef, zit politiek muurvast. De meerderheid is het oneens over de concrete uitwerking van een akkoord over de vergoeding voor mensen die hun grond omgezet zien in natuurgebied. Het idee om dat aan 100 procent van de marktwaarde te doen, blijkt onbetaalbaar. Volgens berekeningen van experts loopt de kostprijs op tot 12,5 miljard euro.

12,5 miljard
Vergoeding
De Vlaamse meerderheid is het oneens over de concrete uitwerking van een akkoord over de vergoeding voor mensen die hun grond omgezet zien in natuurgebied. Het idee om dat aan 100 procent van de marktwaarde te doen, blijkt onbetaalbaar. Volgens berekeningen van experts loopt de kostprijs op tot 12, 5 miljard euro.

Politiek ontaardt de bouwshift in een catch 22. 'Het arrest van de Raad van State toont net dat je er niet komt met beleidsplannen, omzendbrieven en zachte aanpak. Er zijn harde, afdwingbare regels nodig om de open ruimte te beschermen', zegt de gespecialiseerde advocaat Thomas Sterckx van het kantoor DLA Piper.

'Het blijft de bedoeling van de minister om met dwingende beleidskaders het vrijwaren van de open ruimte juridisch beter te verankeren en dat op de rechtsgeldig correcte manier. Dus niet via een omzendbrief', aldus het kabinet-Demir.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud