analyse

Katholiek onderwijs worstelt met nieuwe aanvallers

©Serge Baeken

De grootste onderwijsspeler in Vlaanderen, de katholieke onderwijskoepel, worstelt met nieuwe aanvallers, een gebrek aan interne cohesie en een verzwakte politieke bondgenoot. Hoe sterk staat zijn verdediging dan nog in de nieuwe schoolstrijd?

Haal het geld weg bij de onderwijskoepels en er zal meer zijn om te investeren op de klasvloer. Dat maakt kleinere klassen of meer ondersteuning van de leerkrachten mogelijk. Dat zeggen de N-VA en Open VLD. Zij spuien almaar meer kritiek op de onderwijskoepels, die de scholen ondersteunen en vertegenwoordigen.

Die stroom van kritiek duwt de koepels in het defensief. Vooral het katholiek onderwijs, met twee derde van de leerlingen veruit de grootste onderwijsspeler, zit in de hoek waar de klappen vallen. De koepels worden steeds meer gedwongen zich te verantwoorden voor hun werking en financiering.

De nieuwe schoolstrijd

Een onderwijsreeks in vier afleveringen. Vandaag: de veldslag om het rapport. Morgen: het lerarentekort, de olifant in de kamer.

Tijd-journaliste Barbara Moens schreef over de nieuwe schoolstrijd ook een boek. Het is uitgegeven bij Polis, telt 232 pagina’s en kost 22,50 euro.

Zo kost de werking van Katholiek Onderwijs Vlaanderen jaarlijks ongeveer 42 miljoen euro. De helft daarvan komt rechtstreeks van de overheid voor de pedagogische begeleiding. Een kwart komt van de ledenbijdragen en een kwart komt van subsidies of mecenaat. Dat lijkt veel geld, erkent topman Lieven Boeve.

Maar hij wijst erop dat je met dat geld amper één grote school kunt bouwen terwijl de wachtlijst voor scholenbouw meer dan 3 miljard euro vertegenwoordigt. Het geld dat naar de werking van de koepel gaat, kan de fundamentele problemen in het onderwijs volgens hem dus niet oplossen. Bovendien zouden scholen dan niet langer een beroep kunnen doen op de ondersteuning die de koepel biedt.

Breuklijn

Boeve beseft maar al te goed dat zijn organisatie onder druk staat. ‘Traditioneel is er in ons land een breuklijn tussen katholieken en vrijzinnigen’, zegt de theoloog. ‘Vroeger heeft die tweedeling twee keer tot een schoolstrijd geleid. Daarbij komt nog dat sommigen zich tegen het middenveld kanten. Vandaag komen die beide breuklijnen samen en worden wij onder vuur genomen. Diegenen die zich tegen het middenveld opstellen, voeren mee de agenda uit van de klassieke vrijzinnigen. Wij staan in het oog van de storm, maar precies daar is het rustig. We mogen ons door die kritiek niet laten opjagen.’

Wij staan in het oog van de storm, maar precies daar is het rustig. We mogen ons door die kritiek niet laten opjagen.
Lieven Boeve
Topman katholiek onderwijs

Dat is niet zo gemakkelijk. In het katholiek onderwijs is veel discussie over hoe de Guimardstraat, waar de katholieke onderwijskoepel gehuisvest is, met die aanvallen moet omgaan. Boeve ging de strijd de afgelopen jaren niet uit de weg. Het leek soms alsof hij elke uitnodiging om de N-VA te provoceren dankbaar aanvaardde - al ontkent de topman dat zelf met klem.

Sommigen in het katholiek onderwijs vinden dat Boeve met vuur speelt en meer met de N-VA moet samenwerken. Als de koepel niet meer zou bestaan en de overheid rechtstreeks met de scholen zou ‘onderhandelen’ is dat vooral in het nadeel van kleinere scholen die nergens meer met hun vragen terechtkunnen. Dan wordt het ieder voor zich en God voor allen in het katholiek onderwijs.

Bisschoppen

Velen onderschatten de machtsstrijd die Boeve intern moet voeren. Hij staat aan het hoofd van een organisch gegroeid lappendeken. Zeker de schoolbesturen die uit congregaties of kloostergemeenschappen zijn gegroeid, zoals de jezuïeten, staan traditioneel kritisch tegenover richtlijnen van bovenaf.

Het was in het verleden ook niet altijd duidelijk wie precies de lakens uitdeelde. Terwijl de bisschoppen vroeger sowieso het laatste woord hadden, is de huidige verhouding flou. ‘Net zoals de premier de koning inlicht, licht de top van de Guimardstraat de bisschoppen in over zijn beleid’, zegt Marc Van den Brande, jarenlang topman van het basisonderwijs bij de Guimardstraat. ‘De koning zal hier en daar misschien wegen op een beslissing, en wij zullen dat nooit weten. Maar je kunt bezwaarlijk zeggen dat de koning grote politieke beslissingen neemt of het land regeert.’

Het zijn wel nog altijd de bisschoppen die de topman benoemen, maar ook dat is volgens Chris Smits, de nummer twee van de Guimardstraat, een eindig verhaal. ‘We hebben een echte raad van bestuur geïnstalleerd die de standpunten bepaalt of na een inspraaktraject bekrachtigt. Als je die raad van bestuur helemaal naar waarde schat, is het logisch dat zij op termijn ook bepalend zullen zijn voor de aanstelling van de directeur-generaal.’

Sinds Boeves aanstelling in 2014 trok hij meer en meer het laken naar zich toe. Met drie projecten stoomde hij de Guimardstraat klaar voor de toekomst. Om het geld efficiënter in te zetten en lokale concurrentie te vermijden werken meer scholen op bestuurlijk vlak samen. Via een interne hervorming krijgen scholen meer inspraak in de standpunten van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. Zo wil het katholiek onderwijs af van de perceptie die de N-VA aankaart dat Boeve en co. alles top-down aan hun scholen opleggen.

Ontkerkelijking

‘De katholieke scholen zijn zich tijdens de schoolstrijd in de jaren 50 beter gaan organiseren’, zegt Boeve. ‘Als er geen schoolstrijd was geweest, was er toen geen katholieke koepel ontstaan. Vandaag zijn we geëvolueerd naar Katholiek Onderwijs Vlaanderen omdat de wereld aan het veranderen is en het in de politieke discussie van vandaag nodig is meer met één stem te spreken. Onze organisatie evolueert mee met de hedendaagse schoolstrijd, als je het zo wil noemen.’

Tot slot stelde Boeve de katholieke identiteit weer op scherp, want het katholiek onderwijs worstelde met een identiteitscrisis. Als de kinderen in katholieke scholen niet meer katholiek zijn, wat is dan nog de rol van het katholiek onderwijs? De ontkerkelijking en de diversiteit raken aan de kern van het katholiek onderwijs in Vlaanderen.

Boeve formuleerde daarop een antwoord via de ‘katholieke dialoogschool’: vanuit de eigen identiteit is er in katholieke scholen respect en openheid voor andere levensbeschouwingen. De discussie daarover moet de eigen levensbeschouwelijke identiteit versterken.

Voor veel Marokkaanse kindjes in mijn klas is Jezus de grote held.
Laura Gauderis
Kleuteronderwijzeres in Brussel

Om dat project te doen slagen moeten er wel genoeg leerkrachten zijn wier geloof sterk genoeg is om het uit te dragen. Het is ook een uitdaging om het relatief vage idee naar de klasvloer te vertalen. Veel scholen pikten het niet dat de dialoogschool van hogerhand werd opgelegd. ‘Een katholieke identiteit is niet iets wat je per decreet afkondigt’, luidt het.

‘Als leerkracht in een katholieke school doe je veel zaken nagenoeg automatisch’, zegt Laura Gauderis, kleuteronderwijzeres in het Maria-Boodschaplyceum in Brussel. ‘We vertellen het kerstverhaal aan onze kleuters. Rond Pasen leggen we in eenvoudige woorden en kleurrijke prenten het verhaal van Jezus uit, die de mensen blij maakt door opnieuw te verschijnen. Voor veel Marokkaanse kindjes in mijn klas is Jezus zelfs de grote held. We leggen ook op een speelse manier de link naar andere culturen. Als je met hart en ziel lesgeeft, integreer je zulke zaken in de les. Het is niet nodig om dat in regels te gieten of te formaliseren.’

CD&V

Het katholiek onderwijs worstelt niet alleen met externe aanvallen, maar ook met een gebrek aan interne cohesie. Bovendien is de band met de historische politieke bondgenoot, CD&V, afgezwakt. Toen monseigneur Alfred Daelemans in de jaren 70 en 80 aan het hoofd van het katholiek onderwijs stond, sommeerde hij de politici naar zijn kantoor. Dat is vandaag ondenkbaar.

‘Er is een spanningsveld tussen een overheid die alles wil regelen, of zelfs één onderwijsnet wil, en de vrijheid van onderwijs’, zegt Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V). ‘Ik huiver voor een staatsonderwijs waarbij één partij via het onderwijs zaken door ieders strot kan rammen. Maar ik vind ook de autonomie van de lesgever belangrijk. Soms creëerde ik als minister vrijheden die op het niveau van de koepels werden weggenomen. Sommige kritieken zijn dus terecht. Het katholiek onderwijs moet daar niet defensief op reageren.’

Sommige kritieken zijn terecht. Het katholiek onderwijs moet daar niet defensief op reageren.
Hilde Crevits (CD&V)
minister van Onderwijs

‘Lieven heeft het me ook niet gemakkelijk gemaakt in het begin’, zegt Crevits. ‘Ik vind hem een bijzonder aangename man, maar zijn communicatie en voorstellen hebben me niet altijd vooruitgeholpen. Uit het niets stelde hij bijvoorbeeld voor dat sommigen in het secundair onderwijs twee uur meer les moeten geven. Dan sta je daar als minister. Soms heb ik hem ook opgebeld om duidelijk te maken dat ik dat niet apprecieerde. Hij heeft al meer leren zwijgen.’

Die spanningen liepen op een bepaald moment zo hoog op dat er op het kabinet van Crevits een overleg tussen de minister en bisschop Johan Bonny plaatsvond. De interne herorganisatie van de Guimardstraat liep niet van een leien dakje en de relatie tussen Crevits en Boeve was niet wat ze moest zijn. Samen hebben ze besproken hoe verder met Boeve kon worden samengewerkt in het belang van het katholiek onderwijs.

Nu de N-VA en Open VLD elkaar in hun aanval op de koepels vinden, is het nog maar de vraag hoe sterk CD&V het katholiek onderwijs in de regeringsonderhandelingen zal verdedigen. Wat zeker lijkt, is dat de Vlaams-nationalisten CD&V de post niet meer gunnen. Vlaams Parlementslid Koen Daniëls (N-VA) is duidelijk: ‘We willen een minister van Onderwijs in plaats van een minister van Koepel.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie