nieuwsanalyse

Klimaatdoelen tegen 2020 heel moeilijk haalbaar

Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) zegt dat ze zich door de klimaatjongeren gesterkt voelt in haar klimaatbeleid. ©BELGA

De regeringen in ons land worstelen al jaren om de huidige klimaatdoelstellingen te halen. De lat nog hoger leggen, zoals de klimaatbetogers vragen, wordt een huzarenstuk.

Woensdag buigt het Vlaams Parlement zich in een actualiteitsdebat over het klimaatbeleid, nadat zondag opnieuw 70.000 mensen in Brussel hebben betoogd voor grotere groene ambities. 

Maar de grote vraag is hoeveel ambitieuzer Vlaanderen kan zijn. Het wordt al moeilijk om de klimaatdoelen te halen die Europa België tegen 2020 oplegt. Het gaat om drie luiken en voor elk is nog een inspanning nodig (zie grafiek).

Een eerste luik is de energie-efficiëntie. Tegen 2020 moet het energieverbruik met 18 procent dalen tegenover 1990. Eind 2016 zat België aan een daling van 8 procent. 

©Mediafin

Een tweede luik is het aandeel van hernieuwbare energie. De productie van groene stroom moet in 2020 goed zijn voor 13 procent van het energieverbruik in België. In 2016 was dat nog maar 8,7 procent. De productie van zonne- en windenergie gaat er wel op vooruit, maar is nog altijd beperkt in vergelijking met de productie afkomstig uit kernenergie. 

©Mediafin

De kernuitstap plaatst de politiek bovendien voor een moeilijk dilemma. Er moeten nieuwe gascentrales worden gebouwd om zeker te zijn dat er voldoende energie is na de kernuitstap in 2025. Maar die gascentrales stootten een pak meer CO2 uit.

Broeikasgassen

Een derde luik is de uitstoot van broeikasgassen, waarvan CO2 de belangrijkste is. De energieproducenten en de grote industriële bedrijven zijn goed voor ongeveer de helft van de CO2-uitstoot in ons land. Die uitstoot wordt op Europees niveau opgevolgd en maakt dus geen deel uit van het Belgisch klimaatbeleid.

©Mediafin

Volgens het principe 'de vervuiler betaalt' moeten bedrijven voor iedere ton broeikas die ze uitstoten een emissierecht voorleggen. Die rechten krijgen ze deels en moeten ze deels aankopen. Vorig jaar betaalden de energieproducenten en de grote industriële bedrijven een recordbedrag voor hun CO2-uitstoot, bleek uit cijfers die De Tijd opvroeg. 

Vlaanderen is verantwoordelijk om de rest van de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Die is vooral afkomstig van transport (35%), gebouwen (30%), de landbouw (16%), de rest van de industrie (13%) en de afvalsector (5%). Om die uitstoot terug te dringen hakte de Vlaamse regering al enkele knopen door. Zo hangt de verkeersbelasting nu mee af van hoe 'groen' een auto is, is er een kilometerheffing voor vrachtwagens en zijn er strengere energienormen in de bouw en voor de industrie. 

Of de Europese doelstelling voor de uitstoot wordt gehaald, is stilaan een welles-nietesdiscussie tussen de regering en oppositie. Volgens het recentste voortgangsrapport boekt Vlaanderen amper vooruitgang. Tussen 2005 en 2016 is er een daling van 0,4 procent. Tegen 2020 wordt een daling van 5 procent verwacht tegenover 2005. Ook al heeft Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) ondertussen niet-gevalideerde cijfers van 2017 die er rooskleuriger uitzien, die inspanning lijkt niet voldoende om de doelstelling te halen.

Toch is de kans groot dat Vlaanderen officieel de Europese lat haalt. De regio mag van Europa jaarlijks een bepaalde hoeveelheid CO2 uitstoten. Dat wordt dan telkens vergeleken met wat in de praktijk is uitgestoten. Als dat in het ene jaar minder is dan is toegelaten, compenseert dat een teveel in een ander jaar. De som van die jaarlijkse overschotten en tekorten moet nul bedragen, en dat is volgens het kabinet-Schauvliege haalbaar. 'Vlaanderen doet zoals Europa vraagt', luidt het. 'Dat is waarop de Europese Commissie ons zal beoordelen.'

Meer ambitie

Terwijl de doelstellingen van 2020 al moeilijk haalbaar zijn, heeft het Europees Parlement de lat voor 2030 nog een pak hoger gelegd. Zo moet Europa het akkoord van Parijs kunnen naleven. Daar is afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2 graden Celsius en te streven naar een temperatuurstijging van 1,5 graad.

Om die doelen te halen voorziet de Vlaamse regering in haar klimaatplan tot 2030 bijvoorbeeld in een kilometerheffing voor personenwagens, strengere renovatienormen en premies voor betere isolatie.

Het wordt een huzarenstuk om de doelstelling tegen 2030 te halen, erkennen politici. Het helpt niet dat in ons land vier klimaatministers zijn die elk voor een deel van het klimaatbeleid bevoegd zijn. De verschillende regeringen onderhandelden bijna zes jaar over de verdeling van de klimaatinspanningen voor de periode 2013-2020. 

De actievoerders die de jongste weken op straat kwamen, vragen dat ons land niet alleen de Europese klimaatdoelstellingen haalt, maar de lat nóg hoger legt. Dat is volgens de VN ook nodig om de klimaatbeloftes van Parijs te halen. De inspanningen moeten minstens worden verdrievoudigd. 

Ecorealisme

Hoe veel meer ambitie ons land aan de dag kan leggen, hangt ook af van hoe de volgende regeringscoalities eruitzien. Meer ambitie stootte de jongste jaren op een njet van de Vlaams-nationalisten, die tot voor kort in de federale regering zaten en nog altijd deel uitmaken van de Vlaamse coalitie. Zij hameren erop dat een klimaatbeleid niet alleen ambitieus, maar ook betaalbaar moet zijn.

Dat had een impact op het beleid. Toen de klimaatministers het vorig jaar eens raakten over een Energiepact om het Belgisch energiebeleid op langere termijn uit te stippelen, wou Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) dat pact niet officieel goedkeuren. N-VA-voorzitter Bart De Wever zaaide op hetzelfde moment ook twijfel over de geplande kernuitstap in 2025. En toen Schauvliege statiegeld op blikjes en plastic flessen wou invoeren, botste ze op protest van haar coalitiepartner.

De politici erkennen dat het een huzarenstukje wordt om de klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen.

Experts verwijzen regelmatig naar Nederland, dat een ambitieus klimaatplan heeft opgesteld. Maar voor Bourgeois is dat niet concreet genoeg. 'Nederland wil inderdaad verder gaan', zei hij onlangs in het Vlaams Parlement. 'Ik heb aan de Nederlandse collega's gevraagd wat de concrete maatregelen zijn. Hun antwoord is dat ze daarover nog aan het polderen zijn.'

Het ecorealisme van de N-VA had ook Europese gevolgen. België stuurde zijn kat naar een overleg over het aanscherpen van de klimaatafspraken. Ons land sloot zich bij de recente klimaattop in het Poolse Katowice niet aan bij een groep landen die pleitte voor meer klimaatambitie. En de N-VA steunde de ambitieuze plannen van het Europees Parlement niet, die ze als 'peperdure energiemaatregelen' bestempelde.

Schauvliege zei vorige week dat ze zich 'gesterkt voelt in haar beleid' door de klimaatjongeren - een uitspraak die bij de activisten op hoongelach wordt onthaald. Ze is naar eigen zeggen blij dat de jongeren het draagvlak voor de klimaatmaatregelen vergroten. Maar niemand verwacht dat de verschillende regeringen de klimaatambities voor de verkiezingen nog aanscherpen.  

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect