interview

KULeuven-rector: ‘De twijfel giert door mijn hoofd, hoor’

'De maatschappij verwacht soms heel veel van het onderwijs om alle fouten in die maatschappij recht te zetten.' ©Karoly Effenberger

De zaak-Reuzegom en de coronacrisis maken van zijn rectorschap aan de KU Leuven een van de zwaarste sinds de Tweede Wereldoorlog. Hoeveel slapeloze nachten hij ook beleefd heeft, Luc Sels blijft de koers verdedigen die hij in de storm vaart. ‘Je moet je nek durven uit te steken.’

Tussen elke vergadering door speelt muziek op het rectoraat aan de Naamsestraat in Leuven. En als hij van en naar het werk wandelt, is dat altijd met een hoofdtelefoon op. ‘Muziek is mijn belangrijke uitlaatklep in deze woelige tijden’, zegt KU Leuven-rector Luc Sels.

Door de emotie die met de Reuzegom-dood van Sanda Dia gepaard gaat, is dat de jongste weken vaak Jeff Buckley geweest. Sels houdt vooral van klassiek, maar omdat hij door de coronacrisis zoveel ballen tegelijk in de lucht moet houden, komen daar almaar meer zware gitaren bij, zegt hij. ‘Normaal vind ik teksten belangrijk, maar dan kan ik het hoofd eens helemaal leegmaken. Met Sonic Youth bijvoorbeeld.’

‘Sinds januari, toen China echt zwaar in de problemen kwam, is het een krankzinnig jaar geweest. Met uitzondering van de periode van de splitsing van de KU Leuven is dit misschien het zwaarste rectorschap sinds de Tweede Wereldoorlog’, zegt Sels. Al in februari, nog voor hier van een echte uitbraak sprake was, werd hij getest op corona, nadat hij op een raad van bestuur van de universiteit van Erlangen in Nürnberg in contact gekomen was met een van de eerste Duitse coronapatiënten en enkele dagen nadien hoge koorts kreeg. Hij bleek negatief, maar besefte zo wat scherper wat op ons afkwam.

‘Ik ben in februari nog naar Australië gegaan, om er met onze partners down-under te spreken. Die waren toen al in crisismodus, omdat ze zo dicht bij China zitten. Bij mijn terugkeer zijn we meteen een paar versnellingen hoger geschakeld. We bouwden onze servercapaciteit op om afstandsonderwijs te faciliteren.’

U schreef tot twee keer toe samen met de andere rectoren een brief om de politiek tot meer actie te dwingen.

Luc Sels: ‘Met succes. Misschien is het beeld ontstaan van een spanning tussen politiek en experten, of politiek en universiteiten, maar zo zie ik het niet. In een democratie moet je je laten horen. Je moet je nek durven uit te steken. We hebben op de piek van de pandemie toch beslist om in juni de examens grotendeels on campus te organiseren. Dat was een heel weloverwogen risico, maar wel een risico.’

Het is ook een risico om het academiejaar te openen in code geel. Dat betekent dat hier vanaf volgende week tienduizenden studenten op kot samentroepen, les volgen en op café gaan. En dat terwijl het aantal besmettingen in de lift zit.

Sels: ‘Ik wil aangeven dat we voor heel wat andere activiteiten in code oranje beginnen, waaronder het kotleven. Galabals en fuiven kunnen niet, noch cantussen, die omschreven worden als een vijfvakssnelweg voor virussen. En masse luid staan zingen, dat zie ik niet gebeuren met een masker. Dat is ook de reden waarom er voor het eerst in decennia geen koor zal zijn bij de viering van de opening van het academiejaar. We gaan van start in een relatief gecontroleerde omgeving.’

Het is toch onmogelijk te controleren of studenten een mondmasker dragen in hun gemeenschappelijke keuken? Is dat geen wishful thinking?

Sels: ‘We kunnen niet alles controleren en ik vind het ook mijn rol niet om politieagent te spelen. Maar er zijn heel duidelijke afspraken gemaakt, zeker voor de eigen residenties. We kunnen maar hopen dat zo veel mogelijk studenten zich aan de afgesproken maatregelen houden. Elke overtuigde student extra is pure winst.’

Uw eigen biostatisticus Geert Molenbergh zegt dat er te veel les op de campus is om niet massaal af te zakken naar Leuven, maar te weinig om de tijd te vullen. Met veel studentenactiviteiten tot gevolg.

Sels: ‘Ik stem graag en vaak met Geert af, en ben me erg bewust van de risico’s. Een van de redenen waarom we zoveel investeren in het rioolwaterproject - door het opsporen van het virus in afvalwater krijg je een early detection-systeem - heeft ook daarmee te maken. We willen de eerste mogelijke heropflakkering snel op het spoor kunnen komen. In alle eerlijkheid: ik twijfel er niet aan dat die er komt.’

‘Kijk naar de VS, waar enkele universiteiten meteen weer de fysieke deuren moesten sluiten. Studentenactiviteiten lagen vaak aan de basis van de besmettingen. Ik kan u op een blaadje geven dat wij - sneller dan een minister van Onderwijs - naar code oranje schakelen als dat nodig blijkt. Dat heeft te maken met het volle besef dat onze studenten en zelfs onze personeelsleden niet de meest kwetsbaren zijn in deze crisis. Als wij te laat schakelen naar code oranje en lagere bezettingsgraden van de colleges doorvoeren, zijn er andere lagen in de Leuvense bevolking en elders die in de risicozone komen.’

U doelt ook op studenten die in het weekend naar huis pendelen en zo de besmetting kunnen verspreiden?

Sels: ‘Ik voel me geruster bij het kotleven dan bij het pendelen.’

Toch gaat de overgrote meerderheid van de studenten in het weekend naar huis.

Sels: ‘Dat is zo. We roepen op daar toch een weekend te laten overgaan en het aantal pendelbewegingen te verminderen.’

©Karoly Effenberger

Zult u elke morgen bij het opstaan als eerste de staat van het Leuvense rioolwater bekijken?

Sels: ‘Dat project zit in een experimentfase, en is vooral een goede predictor als weinig mensen getest worden. Als studenten weinig bereidheid tonen om zich spontaan te laten testen, is dat een schitterend alternatief. De sensitiviteit ervan is spectaculair, omdat wij alleen meten op punten waar we onverdund rioolwater hebben, zoals in hoge woontorens. Maar ik ga niet in detail treden (lacht). We hebben hier de voorbije weken al veel gesproken over riooljournalistiek.’

‘Wat we níét doen, is massaal inzetten op speekseltesten. De universiteit van Illinois doet dat wel. Speekseltesten zijn veel makkelijker af te nemen. Maar er zijn te veel valse negatieven en dan dreigt ook een vals gevoel van veiligheid. We hebben het ook op de schaal van de KU Leuven bekeken: met twee testen per week voor 55.000 studenten kom je aan een kostprijs van 150 miljoen euro voor een jaar. Bovendien haal je dan een gigantische testcapaciteit weg uit de samenleving, die je jezelf toe-eigent.’

Waarom het risico nemen en vasthouden aan het traditionele academiejaar, terwijl u almaar meer moet concurreren met topuniversiteiten die online cursussen geven? Is dit niet het moment om een radicale stap in die richting te zetten?

Sels: ‘Het een spreekt het ander niet tegen. We zitten met een heel ambitieus digitaliseringsplan. Daar wordt al drie jaar zwaar aan getimmerd. Ons volume aan Moocs (open onlinecursussen, red.) is vervijfvoudigd. We zijn daar een wereldspeler in aan het worden. Maar we willen niet naar een soort digitale universiteit evolueren.’

‘Blended learning zal wel wat belangrijker worden, waarbij delen van colleges online gaan en je de studenten in kleine beheersbare groepen uitnodigt om de stof intensief door te praten. Maar ook daar zie je dat de kwaliteit niet zozeer afhangt van wat je online aanbiedt, maar van wat je in direct contact op de campus doet. Daarom doet ook een open universiteit veel meer dan gewoon content online gooien.’

Heeft de coronacrisis, met de vele experts die mee het beleid uittekenen, ertoe geleid dat de impact van de universiteit en de wetenschap op de samenleving groter geworden is?

Sels: ‘Nee, dat betwijfel ik. Ze zijn alleen zichtbaarder geworden. Uiteraard piekt wetenschap in dit domein, maar mensen staan er te weinig bij stil dat alles waar we dag in dag uit mee werken (toont zijn smartphone) het resultaat is van wetenschap. En teruggaat op fundamenteel onderzoek door universiteiten.’

‘De wetenschap heeft haar verantwoordelijkheid genomen op het moment dat anderen op hun capaciteiten botsten. Ik zou niet zeggen dat anderen die verantwoordelijkheid niet hebben genomen. Ik denk niet dat het een probleem van onwil was, maar van kaliber. Op de voorgrond komen is ook best riskant. Kijk maar hoe Erika Vlieghe, Marc van Ranst en Geert Molenberghs soms publiek de kop van Jut worden.’

En politiebescherming krijgen.

Sels: ‘En onvoldoende ingedekt worden door de federale overheid. Dan zie je hoe snel je weer op een kantelpunt komt. Wetenschappers brengen bijna altijd ongemakkelijk nieuws. Denk maar aan de klimaatwetenschappers. Maar vaak gaat dat over de lange termijn, waardoor mensen zoiets hebben van: ‘Goh, we zien wel’. Nu ging het letterlijk over morgen en over een gigantische impact op het dagelijks leven.’

Ik kan u op een blaadje geven dat wij - sneller dan een minister van Onderwijs - naar code oranje schakelen als dat nodig blijkt.

Hebben sommige wetenschappers die kritiek ook niet aan zichzelf te danken, omdat ze hun rol heel maximaal hebben ingevuld, tot zelfs het adviseren van mensen of ze hun trouwfeest mochten organiseren? Is meer terughoudendheid op zijn plaats?

Sels: ‘Van nature ben ik eerder bedachtzaam. Ik ga niet te snel communiceren, en ik zou over sommige zaken ook terughoudender gecommuniceerd hebben.’

Zoals?

Sels: ‘Ik zou minder ver meegegaan zijn in het welles-nietesspel nadat de maatregelen genomen waren. Maar de vraag is: zijn er voldoende andere krachten die de sensibilisering van een bevolking kunnen opnemen? Zijn politici in een wankele regering voldoende in staat om zoals Angela Merkel in Duitsland met geloofwaardigheid die rol op te nemen?’

Zijn onze verwachtingen van de wetenschap ook niet te groot geworden? Deze week raakte bekend dat AstraZeneca de testen voor het coronavaccin moest stopzetten. Misschien komt het vaccin er niet zo snel als we hopen?

Sels: ‘Gisteren hebben we op ons gemeenschappelijk bureau onze examens in juni 2021 besproken. We houden rekening met hetzelfde scenario als dit jaar, zoals het vervroegen van de periode met één week, en de optie om de Brabanthal weer in te huren om fysieke afstand te garanderen.’

‘Die voorzichtigheid neem ik mee van Johan Neyts, de man die hier aan de universiteit de leidende rol neemt in de ontwikkeling van het vaccin. Zelfs als er een vaccin zou zijn, zijn er behoorlijk wat mensen die het niet willen, blijkt uit studies. Zo’n vaccin geeft natuurlijk hoop. En in een periode van onzekerheid moet je de mensen een perspectief geven. Maar onze experts gaan ervan uit dat het nog 12 tot 18 maanden duurt voor we dit verhaal helemaal onder controle hebben.’

Luc Sels (53)

Geboren in 1967 in Merksem.
Studeerde in 1989 af als socioloog aan de KU Leuven.
Doctoreerde in 1995, waarna hij docent werd in de faculteit economie en bedrijfswetenschappen. Zijn onderzoek focust op de organisatie van de arbeidsmarkt.
Kreeg in 2002 de Francqui- leerstoel toegekend aan de Universiteit Antwerpen.
Was decaan van de faculteit tussen 2009 en 2017.
Volgde Rik Torfs op als rector in 2017. Hij is de eerste die een zittende rector kon verslaan.

Niet alleen corona heeft uw agenda overhoopgehaald. Sinds deze zomer de reconstructie van de dood van de student Sanda Dia in de media kwam, lag u zwaar onder vuur. De aanvankelijke tuchtmaatregelen, een taakstraf en het schrijven van een paper, zouden niet zwaar genoeg geweest zijn.

Sels: ‘Sinds de start van het dossier in 2018 heerst een gevoel van ongeloof en verontwaardiging, en ook wat onmacht. Die emotionele impact is nooit weggegaan: dit is de zwartste pagina in mijn rectoraat. Die emotie giert voort binnen deze muren. Het beeld van een verdeelde universiteit dat in sommige media opgehangen is, klopt niet: ik voel net veel verbinding.’

Is dat zo? Waarom kwam er dan een brief van 27 professoren en medewerkers die een schorsing van de Reuzegom- leden vroeg?

Sels: ‘Die brief zag ik ook als een teken van verbondenheid. Vorige week heb ik twee uur samengezeten met die groep, waarbij veel engagement naar boven gekomen is, om te zien wat de volgende stappen zijn.’

En wat zijn die?

Sels: ‘Ook als het stormt en de tegenwind zwaar is, hou ik mijn koers aan. Ten gronde is onze houding altijd geweest dat we de rechtsgang niet willen ondermijnen. We hebben heel snel beslist het strafonderzoek niet af te wachten en een tuchtprocedure op te starten. Ook al wisten we dat zoiets een moeilijk verhaal zou worden: wij kunnen geen onderzoeksdaden stellen. We wisten dat het onderzoek van mogelijk strafbare feiten ons petje te boven zou gaan. Dus hebben we een sanctie uitgesproken in overeenstemming met waaraan ze zich allemaal met zekerheid bezondigd hebben: deelnemen aan een mensonterende activiteit.’

‘Ik denk nog altijd dat onze beslissingen van toen in overeenstemming zijn met de informatie die we toen hadden. Nog dit: de details van de zaak hadden deze zomer nooit mogen uitlekken. Het hoort niet in een rechtsstaat dat politieverhoren tijdens een gerechtelijk onderzoek in de krant komen.’

Het dwong u wel tot een koerswijziging.

Sels: ‘De koers is niet gewijzigd. We hebben beslist ons belanghebbende partij te stellen. We hebben inzage gekregen. We hebben onze volgende stappen bekendgemaakt op de datum die vooropgesteld werd door de raadkamer: 4 september. Nu kijken we vooruit en voeren we een tuchtonderzoek. Als voldoende nieuwe elementen naar boven komen - we kunnen niet twee keer straffen voor dezelfde feiten - is er de mogelijkheid om een nieuwe tuchtprocedure op te starten.’

Als een nieuwe vereniging morgen beslist om ver weg in een bos opnieuw zo’n doop te organiseren, dan ontsnapt dat aan onze controle.

Had u ook stappen gezet om inzage te krijgen in het dossier, als dat lek er niet geweest was?

Sels: ‘Zeker. Maar zo’n stap zet je maar op het moment dat een gerechtelijk onderzoek afgerond is. Nu zien we dat de raadkamer haar beslissing uitgesteld heeft en er bijkomende onderzoeksdaden gevraagd worden, zodat de zaak vertraging oploopt. Maar het initiële gerechtelijk onderzoek is afgerond en we kunnen verder op basis van de inzage in het afgeronde dossier. Omdat het academiejaar begint, vonden we het ook belangrijk tijdig een ordemaatregel te nemen: we laten de betrokken studenten dit semester niet meer fysiek op de campus toe, met het oog op de sereniteit van het lesgebeuren.’

Hebt u niet op zijn minst een inschattingsfout gemaakt?

Sels: ‘Euhm... Volgende vraag?’ (na een korte pauze). Wat is een inschattingsfout? Ik geef een gevaarlijk antwoord, dat misschien arrogant klinkt, maar zo is het zeker niet bedoeld. Als ik terugkijk naar alle fases en stappen die achter ons liggen, kan ik met zekerheid (onderbreekt zichzelf) of toch met een gevoel van zekerheid - want de twijfel giert ook door mijn hoofd, hoor, twijfel daar niet aan - zeggen dat we de juiste stappen gezet hebben, met de informatie die we toen hadden. En met de wil in het achterhoofd om de kansen op echte gerechtigheid in het strafproces gaaf te houden. De slapeloze nachten van de jongste zeven weken getuigen van mijn gewetensonderzoek. Je moet wel opletten dat je je door die twijfel niet laat meeslepen in zo’n belangrijke beslissing.’

En dus kwamen ze ermee weg door een paper te schrijven.

Sels: ‘Dat wordt vaak weggelachen, maar dat maakte deel uit van een veel langer hersteltraject, waarin experten maandenlang met de individuen en in groep gewerkt hebben over het afstand nemen van tradities die niet meer van deze tijd zijn.’

Hebt u die papers zelf gelezen?

Sels: ‘Op die vraag ga ik niet antwoorden.’

Maar we mogen ze wel stellen.

Sels: ‘Ik weet wat erin staat. Maar nogmaals: die sancties worden iets te gemakkelijk weggezet als taakstraf. Wat was er gebeurd als we die studenten uit de universiteit gezet hadden? Dan hadden ze zich aan een andere universiteit ingeschreven, waar ze niet zouden geweten hebben om wie het ging, en dan zouden ze helemaal geen hersteltraject of opvolging gekregen hebben.’

Sven Mary, de advocaat van het slachtoffer, spreekt van een ons-kent-onsmentaliteit, waarbij de verdachten met fluwelen handschoenen behandeld werden. Hij suggereert dat dat komt omdat onder anderen de moeder van een van de verdachten gastdocent strafrecht is aan de KU Leuven.

Sels: ‘Iedereen speelt zijn rol in dit dossier. Maar ik kan formeel ontkennen dat er ook maar enige druk geweest is van de families van de Reuzegommers of van hun advocaten. Dat was het probleem niet. Wel dat je een tuchtonderzoek moet opstarten dat samenloopt met een strafonderzoek.’

Ik kan formeel ontkennen dat er ook maar enige druk geweest is van de families van de Reuzegommers of van hun advocaten. Dat was het probleem niet.

U hebt van de gelegenheid gebruikgemaakt om de weigerachtige studentenclubs het doopcharter - dat mensonwaardige praktijken afkeurt - te doen ondertekenen. Maar hoe kunt u dat handhaven?

Sels: ‘Via ons tuchtreglement.’

Maar gaat u daar actief op toezien? Kunt u vermijden dat zulke wantoestanden bij dopen opnieuw voorvallen?

Sels: ‘Het gaat bij clubs als Reuzegom om regionale vrijwillige verenigingen, die geen enkele relatie hebben met de universiteit. Als Reuzegom zich morgen opnieuw herenigt, staan de betrokken universiteiten - wij, de VUB en de UAntwerpen - daar machteloos tegenover. Als een club morgen beslist om ver weg in een bos opnieuw zo’n doop te organiseren, ontsnapt dat mogelijk aan onze controle. Maar op het moment dat wij zien dat zo’n club het charter aan haar laars lapt, kunnen wij geen maatregelen nemen tegen die club, maar wel tegen de individuele KU Leuven-studenten.’

En in dat geval moeten die eruit?

Sels: ‘Nee, dan openen wij een tuchtonderzoek. Kijk, tucht is eigenlijk uitgevonden in bijvoorbeeld het leger of de universiteiten om de leden zo veel mogelijk in die gemeenschap te houden. Vandaar die nadruk op herstel, wat een verschil is met het strafrecht. Wat niet wil zeggen dat de hoogste sanctie niet opportuun kan zijn.’

‘Ik heb daar wel de volle verantwoordelijkheid voor genomen en ben in de bres gesprongen voor de instelling, met niet al te veel bezorgdheid over mijn eigen imago. Niemand zal mij dat moeten verwijten. En met een heel zware emotionele impact...’

Sels onderbreekt zijn zin, slikt en verbijt secondenlang zijn tranen. ‘Sorry’, zegt hij. De woordvoerster komt tussenbeide en vraagt om het onderwerp af te ronden. ‘Nee, ik wil die vraag beantwoorden. U vroeg me daarnet of ik fouten gemaakt heb? Ik worstel natuurlijk ook met de vraag of ik er alles aan gedaan heb om juist te handelen of te vermijden dat zoiets zich zou herhalen. Dat doopcharter staat er nu wel, en dat is meer dan wat papier.’

Wat was er gebeurd als we die Reuzegom-studenten uit de universiteit gezet hadden? Dan hadden ze zich aan een andere unief ingeschreven, die niet zou geweten hebben om wie het ging, en dan zouden ze helemaal geen opvolging gekregen hebben.

Zijn dopen de enige wantoestanden in het studentenleven? Wat met overmatig alcoholmisbruik?

Sels: ‘De maatschappij verwacht soms heel veel van het onderwijs om alle fouten in die maatschappij recht te zetten, maar we hebben de voorbije jaren al heel fel gewerkt over alcoholmisbruik. Ik ben ontgoocheld in de Leuvense supermarkten, die niet wilden ingaan op de oproep van de stad en de universiteit om geen kortingen op alcohol meer te geven bij het begin van het academiejaar. Ik hoop dat ze daar dit jaar wel in meegaan. It takes a village to raise a child. Het gaat om gezamenlijke verantwoordelijkheid van velen in de maatschappij.’

Er wordt wel eens gezegd dat je pas aan de universiteit echt leert te drinken.

Sels: ‘Ik maak mij nog meer zorgen over het alcoholmisbruik bij minderjarigen. Het is niet noodzakelijk hier dat jongeren leren te drinken. De overgrote meerderheid van de studenten gedraagt zich als volwassen burgers. Meer dan ooit lopen we nu het risico op imagoschade door een kleine groep. Het is niet mooi om te zien wat zo’n kleine groep kan aanrichten, op een normale doordeweekse ochtend in pakweg de Naamsestraat. Maar het blijft een kleine minderheid.’

‘Daarom heb ik ook niet gepleit om dopen te verbieden, wel om van deze periode gebruik te maken om na te denken over hoe je die meer verwelkomend kunt maken voor alle studenten. We moeten meer focussen op de warme activiteiten, zoals vrijwilligerswerk en de vele activiteiten van de studentenkringen. Het is die levenservaring die je hier opdoet, die je met een volledig online onderwijs volledig onderuithaalt.’

Tot slot: ziet u het na zo’n woelige rit nog zitten om u volgend jaar kandidaat te stellen voor een tweede termijn als rector?

Sels: ‘Zou u het niet bijzonder jammer vinden mochten de volgende negen maanden aan de KU Leuven door rectorverkiezingen bepaald worden?’

Dat is onze vraag niet.

Sels: ‘Dat is wel mijn antwoord. Ik wil die vraag momenteel niet gesteld zien. We staan op tien dagen van de start van een ongetwijfeld bijzonder complex academiejaar en ik denk oprecht dat de universiteit alleen verwacht dat ik de rol die ik tot nu opgenomen heb gewoon voortzet.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud