interview

‘Op het stikstofdossier mogen ze mij afrekenen’

©katrijn van giel

Vlaams minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir erfde met de zonnepanelen- en de stikstofkwestie twee krakkemikkige dossiers van de vorige Vlaamse regering. Maar ze schiet niet op haar voorgangers. ‘Ik zat niet in die regering, maar mijn partij wel. Ik voel mij dus ook aangesproken.’

Het was met frisse tegenzin dat Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) in 2019 de bevoegdheden van Energie, Omgeving, Toerisme en Justitie aanvaardde. ‘Ik wou deze bevoegdheden echt niet. Ik ben daar eerlijk over geweest’, zegt Demir.

Het waren de voorbije maanden alleen maar hoofdpijndossiers die de minister op haar bord kreeg. Eind december was er de heibel over de bouwshift, daarna barstte de zonnepanelensaga los en nu is er het stikstofarrest. ‘Ik lig daar wakker van. Ik heb een kort lontje, dus dan vraagt mijn man waarom ik kwaad ben. Dan moet ik antwoorden: ‘Ja, die stikstof, hé.’ Ik heb die verantwoordelijkheden, dus ik moet die dossiers oplossen’, zegt ze.

De Vlaamse regering zal moeten tonen dat ze durft te besturen. Ik heb daarvoor de steun van mijn voorzitter.
Zuhal Demir
Vlaams minister van Energie en Omgeving

Na het arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen (RvVb) is het alle hens aan dek op het kabinet-Demir. De Raad oordeelde dat het stikstofbeleid dat de vorige Vlaamse regering uitwerkte te laks is en niet wetenschappelijk onderbouwd. ‘We hebben nu een individueel arrest van de Raad over één grote kippenstal. Dat is geen vergunningsstop, maar de Raad zegt wel dat het stikstofkader van 2016 niet voldoet’, zegt Demir. Ze vreest dat het arrest een precedent kan zijn waarmee de hele stikstofregeling op de helling komt. ‘Dat zou betekenen dat je investeringen in de landbouw, de industrie, het transport en de bouw niet meer kan vergunnen. Terwijl die belangrijk zijn voor onze welvaart.’

Het is niet voor niets dat Demir het stikstofverhaal de grootste uitdaging voor Vlaanderen na corona noemt. ‘Niet alleen voor de economie, maar ook voor ons leefmilieu. Slechts drie van onze 46 natuur- gebieden verkeren in goede staat. Weg- kijken is geen optie.’ Het nieuwe stikstof- beleid moet de uitstoot stevig inperken en juridisch robuust zijn. ‘Daar mogen ze mij in 2024 op afrekenen. Deze regering moet het stikstofdossier rechttrekken. Er is geen andere keuze.’

Zuhal Demir (41)

> Vlaams minister van Energie, Omgeving, Toerisme en Justitie.
> Leading lady van de N-VA.
> Tot 2018 staatssecretaris voor Gelijke Kansen en Armoede- bestrijding in de federale regering-Michel.
> Haalde bij de verkiezingen van mei 2019 vanop de N-VA-Kamerlijst de meeste stemmen in de provincie Limburg.
> Afkomstig van Genk, waar ze in de gemeenteraad zetelt.
> Studeerde rechten aan de KU Leuven.

Wat is de oplossing?

Zuhal Demir: ‘We bekijken welke maat- regelen we moeten nemen. Ik wil niet het risico lopen dat we over een paar jaar weer in de shit terechtkomen. Het stikstofarrest is zoals het zonnepanelenarrest, maar we hebben wel nog de kans om rechtszekerheid te bieden en te vermijden dat mensen de dupe worden van een belofte van de overheid die niet wordt nageleefd.’

Had u moeten anticiperen? U wist dat de voorlopige stikstofregeling met spuug- en paktouw aan elkaar hing.

Demir: ‘Als dat in één jaar kon, had ik dat graag willen doen. Maar ik moet veel balletjes in de lucht houden. Experten zeiden me vorig jaar dat het voorlopige stikstofkader niet volstond en ik ben er sindsdien mee bezig. Uit voorzichtigheid heb ik verschillende megastallen met een grote bijkomende stikstofuitstoot niet vergund. Helaas is het dossier niet zo simpel en zo snel te regelen als de oppositie het voorstelt.’

De landbouw is goed voor 40 procent van de stikstofneerslag. De Vlaamse regering zal in het vlees van de boeren snijden.

Demir: ‘Alle sectoren zullen hun verantwoordelijk moeten bekijken, ook de landbouw. Die blijft de belangrijkste uitstoter van ammoniak. Bovendien daalt de uitstoot er niet meer, terwijl dat in de industrie en het transport wel het geval is. De landbouwsector is een cruciale partner in de zoektocht naar een oplossing.’

Wat mogen de boeren verwachten?

Demir: ‘Ik ga niet vooruitlopen op de maatregelen. Ik ga de gesprekken in de regering niet bemoeilijken.’

‘Het arrest van de Raad is alleszins goed gemotiveerd. De eerste opmerking is dat een maximale bijkomende stikstofneerslag bij een uitbreiding of investering van 5 procent niet wetenschappelijk gemotiveerd is. De wetenschappelijke motivatie voor zo’n norm is voor mij essentieel in een nieuwe regeling. Het arrest houdt er geen rekening mee dat veel kleine uitstoters één grote uitstoot vormen. Bovendien is in bepaalde zones, zoals Noord-Limburg of West-Vlaanderen, de stikstofneerslag veel hoger dan elders. Naar die zones zullen we extra kijken.’

Hoe lopen de gesprekken met minister van Landbouw Hilde Crevits (CD&V)? De Boerenbond heeft een stevige vinger in de pap in haar partij.

Demir: ‘Die lopen nog altijd goed. Het is geen gezellig dossier, maar de wil om het op te lossen is er. Hilde heeft al gezegd dat mogelijk harde maatregelen volgen. Ik wil niet dat zoals in Nederland een volledige vergunningenstop wordt afgekondigd. Ook voor landbouwers is dat niet goed. Het stikstofarrest kan ons helpen te vermijden dat we vergunningen verlenen die we achteraf moeten terugvragen. In de tussentijd hebben die boeren wel voor honderdduizenden euro’s geïnvesteerd. Dus ook voor hen is rechtszekerheid belangrijk. En geen vergunning verlenen, is ook rechts- zekerheid.’

U was er deze week als de kippen bij om erop te wijzen dat het stikstofarrest ook de gascentrales treft. Was dat een waarschuwing om te zeggen: we gaan de gascentrales niet vergunnen, want de stikstofuitstoot is te hoog?

Demir: ‘Nee, ik wilde er gewoon op wijzen dat nog geen rekening is gehouden met de stikstofuitstoot van de gascentrales. De federale regering wil ze bouwen, dus we moeten daar rekening mee houden in ons luchtbeleidsplan. Hun aandeel in de stikstofproblematiek en de slechte luchtkwaliteit is niet heel groot, maar alle beetjes dragen bij. We kunnen hun aandeel niet wegmoffelen.’

Het stik- stofarrest kan ons helpen te vermijden dat we vergunningen verlenen die we achteraf moeten terugvragen.
Zuhal Demir
Vlaams minister van Energie en Omgeving

‘Ik kan een vergunning voor gascentrales trouwens niet zomaar weigeren. Ik heb gewoon aan mijn federale collega Tinne Van der Straeten (Groen) gezegd: ‘Weet dat vergunningen in Vlaanderen vertraging kunnen oplopen door negatieve adviezen en buurtcomités.’ Ik kan zulke beroeps- procedures niet tegenhouden. Mijn punt is vooral dat je als minister van Energie een plan B moet hebben, mocht de bouw van de gascentrales vertraging oplopen. Want er moet bevoorradingszekerheid zijn. Het subsidiemechanisme voor de gascentrales moet nog worden goedgekeurd door Europa. Ik heb geen fetisj dat de kerncentrales absoluut moeten sluiten, zij wel.’

In de landbouw is er nog een ander dossier dat al jaren aansleept: mest.

Demir: ‘Inderdaad. Er is te veel bemesting en de nitraten daarin zijn nefast voor de waterkwaliteit. De cijfers zijn ernaar, ondanks alle mestactieplannen. We bekijken samen met de landbouw wat we kunnen doen.’

We zullen het debat moeten voeren of we de intensieve veeteelt in Vlaanderen moeten behouden. De schaalvergroting in de landbouw heeft veel neveneffecten voor het milieu: mest en stikstof.

Demir: ‘Je merkt dat de korteketenboer het veel beter doet in tijden van corona. Hendrik Vandamme van het Algemeen Boerensyndicaat zei het al: we moeten ons afvragen of we niet stilaan de limieten van de groei bereikt hebben. Het debat daarover moet worden gevoerd, maar ook daarop ga ik niet vooruitlopen. Dat zou niet correct zijn tegenover de collega die landbouw moet trekken.’

Zal de Vlaamse regering durven door te pakken in het stikstofbeleid? Voor andere moeilijke hervormingen kwam er uitstel of afstel: de kilometerheffing, de digitale meter en de betonstop.

Demir: ‘Voor stikstof kunnen we echt geen andere kant uit. De Vlaamse regering zal moeten tonen dat ze durft te besturen. Ik heb daarvoor de steun van mijn voorzitter. Hij beseft dat problemen in de Antwerpse haven kunnen volgen als niets verandert aan het stikstofbeleid.’

De N-VA bestuurt 17 jaar mee in Vlaanderen. Waar is de ‘kracht van verandering’?

Demir: ‘Ik ben de eerste om te zeggen dat het beter moet met het Vlaams beleid. Daarom schiet ik ook niet op mijn voorgangers (Bart Tommelein en Lydia Peeters van Open VLD, Joke Schauvliege en Koen Van den Heuvel van CD&V, red.) voor de zonnepanelen- of stikstofkwestie. Ik zat misschien niet in de vorige Vlaamse regering, maar mijn partij wel. Ik voel mij dus ook aangesproken - bovenal om het op te lossen.’

‘Er zullen waarschijnlijk gedurfde maatregelen volgen - en ik ga daar geen Nobelprijs voor krijgen - maar ik wil dat dossier oplossen, net zoals dat van de zonnepanelen, de waterschaarste en het zwerfafval.’

Om de klimaatdoelstellingen te halen moet het aantal zonnedaken drastisch omhoog, maar door het debacle rond de terugdraaiende teller loopt de Vlaming niet meer warm voor zonnepanelen.

Demir: ‘Daarom heb ik werk gemaakt van een eenmalige investeringspremie, die een rendement garandeert van 5 procent voor zonnepaneeleigenaars. Ik wil nu vooral de situatie laten bekoelen, want de mensen zijn echt kwaad. Het is aan de VREG (de energiewaakhond, red.) en netbeheerder Fluvius om uit te leggen waarom de digitale meter wel een goed idee is. Eén ding is duidelijk: met miljardensubsidies haalden we de klimaatdoelstellingen uit het verleden ook niet.’

Voor veel mensen is het simpel: met de terugdraaiende teller lag het rendement hoger.

Demir: ‘Het systeem van de terugdraaiende teller zou vooral veel meer gekost hebben aan alle energieverbruikers, ook die zonder zonnepanelen. We vergeten soms dat iemand de factuur betaalt. Volgens specialisten zou de terugdraaiende teller nog een miljard tot anderhalf miljard gekost hebben. Hij zal de komende jaren uit de factuur verdwijnen. In de plaats daarvan zijn er kosten voor 500 miljoen euro aan premies. We vonden het maar fair om dat niet opnieuw in de energiefactuur te steken, maar in de begroting. Zo betalen sterke schouders relatief meer mee, in plaats van vooral gezinnen en kmo’s via de energiefactuur.’

Het is dus geen volledige vergoeding van het voordeel dat mensen kwijtspeelden sinds het arrest?

Demir: ‘Voor sommige gezinnen wel, voor andere niet. Het hangt ook af van hoeveel jaren ze al konden genieten van de terugdraaiende teller en of ze al andere premies of groenestroomcertificaten kregen.’

Ondertussen is de pauzeknop ingeduwd voor de uitrol van de digitale meters. Zou het niet beter zijn om door te bijten en de digitale meter sneller uit te rollen? Velen zijn het erover eens dat hij nodig is om het verbruik te sturen en het net te ontlasten.

Demir: ‘Ik heb de pauzeknop maar tot april ingeduwd. Daarna gaan we verder met de uitrol van de digitale meter. We wachten daarmee niet tot 2025. Zonne- paneeleigenaars kunnen tot dan wel weigeren, maar weten ook dat ze dan na 2025 niet meer kunnen rekenen op de retro- actieve investeringssteun.’

Waarom hebben jullie de regeling niet vroeger aangepast? U was al minister van Energie toen voormalig federaal minister van Energie Marie-Christine Marghem (MR) naar het Grondwettelijk Hof trok.

Demir: ‘We zijn tot bij Marghem geweest om een beroep te voorkomen, maar ze ging resoluut door. We konden daarna toch niet weten wat de uitspraak zou zijn? Een volledige vernietiging, een gedeeltelijke, of de regeling dat mensen nog 15 jaar van de terugdraaiende teller konden genieten? Wij hadden per scenario een plan. Het werd een gedeeltelijke vernietiging, en we hadden een steunmechanisme klaar.’

‘Het Vlaams Parlement had de regeling van 15 jaar op voorhand kunnen intrekken, maar wat als het Hof de regeling niet had vernietigd? Ik heb altijd eerlijk gecommuniceerd. Ik heb campagnes van bepaalde energieleveranciers laten intrekken. Sommigen moedigden mensen aan om zonnepanelen te plaatsen voor het einde van 2020, omdat ze zo in de oude regeling nog 15 jaar konden genieten van de terugdraaiende teller. Dat vond ik niet correct.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud