Schadelijke PFOS-stoffen zitten overal in Vlaanderen

©BELGA

De Vlaamse overheid neemt een pakket maatregelen in en rond Zwijndrecht, maar meerdere studies tonen aan dat schadelijke chemicaliën breder verspreid zijn.

Wie op minder dan anderhalve kilometer van de fabriek van 3M in Zwijndrecht woont, beperkt het best de consumptie van zelfgeteelde groenten, laat eieren van eigen kippen het best voor wat ze zijn en is het best voorzichtig met grondwater. Ook voor wie tot op 5 kilometer woont zijn eieren uit de tuin uit den boze. Tot op 10 kilometer wordt aangeraden maximaal één ei uit de eigen tuin per week te eten.

Dat zijn in een notendop de tijdelijke voorzorgsmaatregelen die het Agentschap Zorg en Gezondheid maandag communiceerde als antwoord op de gezondheidscrisis met de schadelijke PFOS-chemicaliën, waarvan de concentratie in en rond Zwijndrecht veel te hoog ligt.

PFOS is een lid van een familie door de mens gemaakte chemische verbindingen die bekendstaan als PFAS. Die delen het kenmerk dat ze niet of zeer moeilijk biologisch afbreekbaar zijn. Dat geeft ze bepaalde voordelen: ze zijn oersterk, stoten vuil en vet af en zijn hittebestendig. Maar van enkele PFAS, waaronder PFOS, is ondertussen duidelijk dat ze schadelijk zijn voor mens en milieu. Daarom zijn ze al lang verboden in Europa. Maar net omdat ze bijna onverwoestbaar zijn, zadelen ze ons op met een probleem met een lange staart. Dat is nergens duidelijker dan in en rond Zwijndrecht, waar het chemiebedrijf 3M jarenlang PFOS produceerde. In de regio worden jaren nadat het bedrijf is gestopt met de productie nog altijd bijzonder hoge concentraties aangetroffen. Dat probleem kwam naar boven toen in die buurt graafwerken werden begonnen voor de Oosterweelverbinding.

De gemeente Zwijndrecht maande vorige week al aan de consumptie van eieren uit de eigen tuin in een straal van 15 kilometer rond de fabriek te beperken. Het Agentschap Zorg en Gezondheid stelt die voorzorgsmaatregelen nu scherp, in afwachting van meer onderzoek over de verspreiding en de gezondheidsimpact. Bij de inwoners wordt een breed bloedonderzoek opgestart, onder leiding van Karl Vrancken, professor aan de UAntwerpen.

De hoogste concentraties PFOS vonden we terug in vissen ver weg van 3M in Zwijndrecht. Dat wijst erop dat er andere bronnen van vervuiling zijn.
Lieven Bervoets
Onderzoeker Universiteit Antwerpen

De focus van het onderzoek en de maatregelen ligt logischerwijs op de 3M-site en de omgeving. Maar het probleem met PFOS beperkt zich niet tot die ene hotspot. Een recente studie door onderzoekers van de UAntwerpen, in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, wijst uit dat de PFOS-concentratie in bepaalde soorten vis in Vlaanderen problematisch hoog is. De onderzoekers namen baarzen en palingen, gevangen op 44 meetpunten over heel Vlaanderen, onder de loep. Op ongeveer de helft van de meetpunten overschrijdt de hoeveelheid PFOS de milieunormen.

Gezondheid

Opvallend is dat de hoogste concentraties niet gemeten worden in de buurt van 3M. ‘Dat wijst er duidelijk op dat er nog andere bronnen van vervuiling zijn’, zegt onderzoeker Lieven Bervoets (UAntwerpen).

Waar die exact liggen, is voorlopig moeilijk te zeggen, maar een studie van de afvalstoffenmaatschappij OVAM geeft een indicatie. In 2018 liet OVAM op tientallen punten in Vlaanderen, die werden gezien als potentiële risicolocaties, metingen uitvoeren. Het ging om onder andere oefenterreinen van brandweerkazernes, militaire terreinen en vliegvelden, waterzuiveringsinstallaties, stortplaatsen en industriële sites uit de textiel-, papier- en verfindustrie. Die hebben vaak gemeen dat ze met blusschuim werken, een chemisch brandbestrijdingsmiddel waarin jarenlang PFAS-chemicaliën zaten.

De resultaten van die metingen waren verontrustend. Op 66 procent van de meetpunten bedroeg de concentratie het tienvoudige van de streefnorm. Bij een kwart was sprake van honderd maal te hoge waarden. Bij de meerderheid van de metingen bleek ook het grondwater in slechte staat.

De schadelijke chemicaliën vinden ook hun weg naar de mens. Het Vlaamse Steunpunt Milieu en Gezondheid screende tussen 2016 en 2020 428 Vlaamse jongeren van 14 en 15 jaar op PFAS-stoffen. Niet minder dan 15,7 procent had meetwaarden die de gezondheidsnorm overschreden. In de studie werden alleen de vier PFAS-stoffen - PFOS, PFOA, PFHXS en PFNA - onderzocht waarover indicaties bestaan dat ze op lange termijn schadelijk zijn voor de gezondheid.

Het viertal wordt gelinkt aan een verstoring van de hormonenhuishouding en fertiliteit, een verhoogd risico op kanker en een verzwakking van het immuunsysteem op lange termijn. Maar experts wijzen erop dat vooral nog veel onbekend is over de gezondheidsimpact van de chemicaliën. Daarvoor is diepgaand onderzoek op langere termijn nodig.

Ook Mechelen vraagt duidelijkheid

In Mechelen komt het college van burgemeester en schepenen dinsdag bijeen om meer duidelijkheid te krijgen over de aanwezigheid van PFAS in de stad. PFAS is de verzamelnaam voor 6.000 door de mens gemaakte moeilijk afbreekbare molecules, waarvan PFOS er één van is. Op de Dupont-site in Mechelen gebruikt Chemours PFAS om teflon te produceren. Chemours, de milieu-inspectie en afvalstoffenmaatschappij OVAM geven de burgemeester en de schepenen dinsdag meer uitleg.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud