Universiteiten onderhandelen over lagere publicatiedruk

©Kristof Vadino

De alarmkreten over de publicatiedruk bij academici zijn niet in dovemansoren gevallen. De Vlaamse regering en de rectoren gaan om de tafel zitten over de manier waarop het onderzoek in Vlaanderen wordt gefinancierd.

De rectoren bespreken vanaf eind deze maand met Vlaams minister van Wetenschapsbeleid Philippe Muyters (N-VA) hoe de financiering van het onderzoek in Vlaanderen beter kan. De aanleiding is een evaluatie van het Bijzonder Onderzoeksfonds (BOF), waarmee de Vlaamse overheid het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen financiert. Het fonds is de belangrijkste inkomstenbron van de universiteiten voor onderzoeksprojecten.

De evaluatie, die De Tijd kon inkijken, is opvallend positief. Het aantal doctoraten, publicaties en octrooien in Vlaanderen zit mee door het fonds in stijgende lijn. Het geld stelt onderzoekers in staat hun eigen onderzoeksgroep uit te bouwen, waardoor ze daarna gemakkelijker ander geld voor hun onderzoek binnenhalen.

©Mediafin

Maar academici in Vlaanderen protesteren al jaren tegen de manier waarop het geld verdeeld wordt. (zie inzet) De overheid hanteert vooral kwantitatieve parameters, zoals het aantal doctoraten. Die nadruk sijpelt door in het interne beleid van de universiteiten, waarschuwen geïnterviewden opnieuw in de evaluatie. Het aantal publicaties dreigt belangrijker te worden dan de kwaliteit ervan.

Die manier van financieren stimuleert bovendien de competitie tussen de universiteiten. De koek die de overheid verdeelt, is steeds even groot: winst voor de ene unief betekent dus verlies voor de andere. Een universiteit die erop vooruitgaat, krijgt toch minder centen als de andere het net iets beter doen. Dat bevordert de onderlinge samenwerking tussen universiteiten niet, luidt het. Nochtans is die samenwerking belangrijk om de internationale competitie aan te gaan.

Meerdere rectoren willen het financieringssysteem omgooien. Bij Caroline Pauwels (Brussel), Herman Van Goethem (Antwerpen) en Rik Van de Walle (Gent) was het zelfs een van de belangrijkste thema’s van hun verkiezingscampagne.

Van de Walle riep enkele maanden geleden op te sleutelen aan de financieringswijze van het BOF. ‘De universitaire onderzoekers voelen zich steeds meer gevangen in het hypercompetitieve keurslijf van het verdeelmodel’, zei de Gentse rector toen. ‘Net omdat we in zo’n hypercompetitief keurslijf zitten, kijkt iedereen naar elkaar en zet niemand de eerste stap.’ Volgens Van de Walle heeft Muyters de sleutel in handen om te evolueren een nieuw model ‘waarin het onderzoek weer centraal staat en waarin samenwerking loont’.

Muyters laat voorlopig niet in zijn kaarten kijken. Daarvoor wacht hij het gesprek met de rectoren af. De N-VA’er is wel blij dat het rapport bevestigt dat de BOF-subsidies een belangrijk financieringskanaal vormen voor het fundamenteel onderzoek aan de universiteiten.

De zoektocht naar een nieuw model begint op 26 september. In afwachting daarvan wil niemand officieel reageren. Maar de discussie wordt moeilijk, luidt het in de rectoraten. In Leuven is het enthousiasme voor een aanpassing minder groot, waardoor de rectoren het moeilijk eens dreigen te raken.

Extra geld

Wat voorafging

Al jaren klagen Vlaamse proffen de hoge werk- en publicatiedruk aan de universiteiten aan. De focus ligt volgens hen te veel op kwantiteit en te weinig op kwaliteit. Bovendien steken ze vaak veel tijd in onderzoeksaanvragen terwijl de slaagkansen beperkt zijn. In uitzonderlijke gevallen proberen wetenschappers de data ‘in de goede richting’ te krijgen en mondt de druk uit in fraude. Verschillende universiteiten namen maatregelen om de publicatiedruk tegen te gaan, maar volgens veel academici kan het probleem enkel ten gronde worden aangepakt door het Vlaamse financieringssysteem aan te passen. Vooral de universiteiten van Brussel, Antwerpen en Gent trekken in dat debat aan de kar.

Hoe het nieuwe model er moet uitzien, is nog een groot vraagteken. Sommige universiteiten pleiten voor een basisfinanciering voor jonge onderzoekers zodat ze niet de hele tijd onderzoeksvoorstellen moeten indienen om de nodige financiering bij elkaar te krijgen.

De werkgeversorganisatie Voka vraagt alvast dat er meer aandacht gaat naar de samenwerking met bedrijven. Ook vraagt Voka dat de Vlaamse regering meer inzet op wie internationaal meespeelt.

Veel zal volgens een betrokkene afhangen van of er extra geld komt voor het fonds. ‘Elke rector rekent uit wat een aanpassing van de financieringswijze verandert voor zijn universiteit. Als er extra geld is, zal dat de discussie over de verdeelsleutel vergemakkelijken.’

De Vlaamse regering heeft nog niet alle informatie om haar begrotingsopmaak voor volgend jaar op te starten. Op de kabinetten gaan ze ervan uit dat het lukt om de belofte na te komen tegen het einde van de regeerperiode 500 miljoen euro extra te investeren in onderzoek en ontwikkeling.

Dat betekent dat volgend jaar 280 miljoen extra wordt uitgetrokken. Voorlopig is het de bedoeling dat een derde daarvan naar het BOF vloeit en naar het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO), dat ook strategisch onderzoek subsidieert. ‘Als we er zelfs met extra geld niet in slagen het model te verbeteren zal het nooit lukken’, luidt het op een universiteit.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content