Vier cruciale vragen voor de PFOS-onderzoekscommissie

Grondwater mag niet meer worden gebruikt in Zwijndrecht. ©Dries Luyten

Waarom zijn de inwoners van Zwijndrecht nooit ingelicht over de PFOS-vervuiling door het bedrijf 3M? Die vraag staat centraal in de onderzoekscommissie van het Vlaams Parlement, die vrijdag van start gaat.

Het ziet ernaar uit dat Hannes Anaf (Vooruit) het voorzitterschap krijgt van de onderzoekscommissie naar het PFOS-schandaal. CD&V-fractieleider Peter Van Rompuy had - in het kader van volledige transparantie - voorgesteld dat iemand van de oppositie de onderzoekscommissie zou leiden. De andere coalitiepartners N-VA en Open VLD gaven hun fiat, onder het motto dat ze niets te verbergen hebben.

Wat wist Vlaamse regering?

Toch is het de vraag of de Vlaamse meerderheidspartijen straks niet op het beklaagdenbankje terechtkomen. Ook al wist heel de regering-Bourgeois in 2017 van het PFOS-probleem, toch zijn de inwoners van Zwijndrecht nooit ingelicht.

Maandag reageerde toenmalig bevoegd minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) in Het Nieuwsblad voor het eerst, na de insinuaties dat haar kabinet de geplande communicatie over de PFOS-vervuiling in Zwijndrecht afgeblokt had. Volgens haar is altijd in consensus beslist in het politiek stuurcomité bij de Oosterweelwerken, waarin in 2017 de sleutelfiguren van de regering-Bourgeois en van het Antwerpse stadsbestuur zaten.

'Ik vind het hallucinant dat het geframed wordt alsof ik een beslissing heb tegengehouden. Dat klopt niet. N-VA is in dat politiek stuurcomité trouwens heel sterk vertegenwoordigd. Als Bart De Wever echt had willen communiceren, denk je dan dat ik hem zou kunnen tegenhouden?', wees ze De Wever met de vinger. Hij had verklaard dat hij in het stuurcomité pleitbezorger was geweest van proactieve communicatie naar de inwoners van Zwijndrecht toe, maar dat 'men' dat niet heeft gedaan.

De verklaring van Schauvliege was ook een reactie op de verklaring van OVAM-topvrouw Henny De Baets, die zaterdag via haar advocaat had laten weten dat de beslissing niet te communiceren een 'ministeriële beslissing' was. 'Dat was niet mijn beslissing en ook niet die van mijn medewerkers die op dit dossier hebben gewerkt', wees ze alle verantwoordelijkheid van de OVAM van de hand.

Opvallend is ook dat het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid volgens de info waarover Schauvliege zegt te beschikken 'altijd mee in de communicatie over de vergaderingen over de bodemvervuiling' zat, terwijl haar partijgenoot Wouter Beke (CD&V) enkele weken geleden verklaarde dat het agentschap niet was ingelicht over de PFOS-problematiek. Dat was hoe de bal aan het rollen ging en Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) voorstelde om een parlementaire onderzoekscommissie op te richten.

Was Zwijndrecht op de hoogte?

De onderzoekscommissie zal ook klaarheid moeten brengen over de vraag waarom Zwijndrecht zelf de inwoners nooit heeft ingelicht. Dat is een heikele kwestie voor Groen, want in Zwijndrecht levert die partij al sinds 1995 de burgemeester. Eerst was dat de marxist Willy Minnebo (1995-2012), waarna André Van de Vyver de burgemeesterssjerp droeg.

De burgemeester van Zwijndrecht reageerde 'verbaasd en een beetje boos' dat de bouwheer van de Oosterweelwerken in 2017 melding maakte van de PFOS-vervuiling, maar dat die communicatie nooit bij het gemeentebestuur belandde. Ondertussen duiken er almaar meer aanwijzingen op dat het gemeentebestuur wel op de hoogte was van het PFOS-dossier en dat burgemeester Van de Vyver in 2017 ook persoonlijk is ingelicht.

De focus van het gemeentebestuur lag toen op de geluidsoverlast die de Oosterweelwerken voor Zwijndrecht met zich mee zouden brengen, waarvoor ook stappen waren gezet bij de Raad van State. Dat Van de Vyver niet is doorgegaan op de PFOS-vervuiling wekt nog altijd verbazing, al was er naar de toen geldende normen volgens de OVAM geen urgent gevaar was voor de gezondheid in Zwijndrecht. Groen verwijt anderen nu dat toen niet met de kennis van vandaag is gehandeld.

Ontspringt 3M de dans?

De onderzoekscommissie moet ook nagaan hoe het komt dat het bedrijf 3M al die tijd ongestoord zijn gang kon gaan, terwijl het PFOS-probleem al in 2004 gekend was.

In 2010 stak Van de Vyver, op dat moment schepen, de loftrompet over 3M. 'In de bedrijfscultuur van 3M staan zorg voor milieu en respect voor ethische vraagstukken hoog aangeschreven. Het werkt mee aan milieuprogramma’s om de uitstoot van schadelijke stoffen en het energieverbruik te verminderen en heeft verschillende duurzame producten in zijn portfolio. Ook in Zwijndrecht wil het zijn steentje bijdragen door de schenking van bomen ter waarde van 3.500 euro. Het spreekt vanzelf dat wij dit gebaar bijzonder appreciëren', liet hij optekenen.

Terwijl bedrijven zoals Umicore doorheen de jaren de plicht kregen opgelegd om gronden te saneren, is er nooit actie ondernomen tegen 3M. Integendeel, er is een dading afgesloten met het bedrijf die de vraag doet rijzen of het nog voor zijn verantwoordelijkheid kan worden gesteld. Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) onderzoekt welke juridische actie kan worden ondernomen. 'Ik ben niet klaar met 3M', verklaarde ze.

Er zijn contacten met Amerikaanse advocaten die in de VS rechtszaken hebben gewonnen tegen 3M. Ze konden aantonen dat het bedrijf al langer weet had van de PFOS-problematiek maar dat heeft verzwegen. Dat is vergelijkbaar met hoe de tabaksindustrie de schadelijke gevolgen van nicotine lang heeft stilgehouden, wat de sector zuur is opgebroken.

Wat met de Oosterweelwerf?

Als de werken doorgaan zoals gepland, zal zo’n 600.000 kubieke meter grond met een PFOS-concentratie tussen 3 en 70 microgram verwerkt worden op de werf zonder inkapseling of sanering. Die vervuilde grond kan zich zich bij onweer of zware regenval verder verspreiden in de bodem.

Toxicoloog Jan Tytgat pleitte afgelopen weekend in De Tijd voor de veel strengere norm die in Nederland van toepassing is. Daar geldt dat grond met een PFOS-concentratie hoger dan 3 microgram in principe te gevaarlijk is om in verkeersinfrastructuur of geluidsbermen te verwerken. Als dat ook de regel wordt voor de Oosterweelwerken, dreigt een serieuze stijging van het kostenplaatje van de werf en heel wat vertraging.

Tenzij er extra ruimte wordt gevonden om de grond te isoleren op de terreinen van 3M. Dan krijgt het Amerikaanse concern de verantwoordelijkheid om de grond op zijn eigen terrein te saneren of in een geïsoleerd depot te stoppen. Of dat praktisch en juridisch haalbaar is, is onduidelijk.

Bouwheer Lantis wil niet reageren. ‘Er is een opdrachthouder aangesteld’, zegt woordvoerder Annik Dirkx. ‘Als we extra zaken moeten doen, dan vernemen we dat graag via die weg. We gaan niet via de media discussiëren over maatregelen.’

De essentie

  • De onderzoekscommissie van het Vlaams Parlement naar het PFOS-schandaal gaat vrijdag van start. De vraag is wie wat wanneer wist.
  • De Vlaamse regering wist al in 2017 dat er ook voor Zwijndrecht gezondheidsrisico's waren, maar lichtte de inwoners niet in.
  • De burgemeester van Zwijndrecht beweert dat hij tot voor kort niet op de hoogte was, maar er zijn sterke aanwijzingen dat ook hij in 2017 is ingelicht.
  • Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir onderzoekt of er nog actie kan worden ondernomen tegen vervuiler 3M.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud