Advertentie
analyse

'We moeten leerkrachten uit de privé lokken, maar daarop wordt bespaard'

©Siska Vandecasteele

Het lerarentekort klimt dit schooljaar naar ongekende hoogten. Volgens de onderwijsnetten en experts heeft de politiek te weinig gedaan om het beroep aantrekkelijker te maken. Er zijn heel wat opties op de korte termijn, klinkt het.

Het is alle hens aan dek in het Vlaamse leerplichtonderwijs. Na bijna twee maanden in het nieuwe schooljaar staat in scholen nog een karrenvracht vacatures open. Op de website van de arbeidsbemiddelaar VDAB zijn er 1.900 vacatures voor leerkrachten in het secundair onderwijs. Dat zijn er ruim 300 meer dan eind augustus, terwijl scholen lang niet alle vacante lesuren registreren bij de VDAB.

'Het is nog nooit zo erg geweest', zegt Maggy Vankeerberghen, directeur van het GO!-technisch atheneum in Halle. Zij heeft in de uurroosters hiaten voor Engels, mechanica, wetenschappen, kantoortechnieken en Nederlands. 'Ongeveer 160 van de 2.000 wekelijkse lesuren krijg ik niet ingevuld. De vijver staat volledig droog.'

Demografie

Waar komt dat lerarentekort vandaan? 'Er is de demografische evolutie. Een grote groep leerkrachten gaat met pensioen, terwijl grote cohortes leerlingen het secundair onderwijs instromen', zegt Koen Pelleriaux, de topman van het GO!. Bovendien neemt het aantal inschrijvingen in de lerarenopleiding jaar na jaar af.

'Tel daarbij dat er na corona een algemene krapte heerst op de arbeidsmarkt en dan weet je dat afstuderende leerkrachten het onderwijs sneller links laten liggen. Dat is de belangrijkste reden waarom het net nu zo nijpend is.'

In Vlaanderen is het lerarentekort al hardnekkig, maar in Brussel neemt het buitengewone proporties aan. 'Brusselse basisscholen hebben gemiddeld drie voltijdse krachten tekort', zegt Lieven Boeve, de directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. 'Ook in de teams die volledig zijn, moet er niet veel gebeuren - een zwangerschap of een ziekte - of ze vinden geen vervanger.'

Impact groter dan corona

Boeve waarschuwde midden augustus al dat het lerarentekort de komende jaren een rem zou zetten op de Vlaamse onderwijskwaliteit, die al jaren achteruitgaat. 'De impact van klassen zonder leraar is bijzonder groot', beaamt Dirk Van Damme, tot voor kort onderwijsspecialist bij de denktank OESO. 'Dat geldt zowel voor het middelbaar als het lager onderwijs, al zijn de gevolgen in het lager groter. In de eerste jaren van het lager onderwijs worden serieuze sprongen gemaakt in de cognitieve ontwikkeling - lezen, rekenen, schrijven. Die stappen in het leerproces kan je achteraf niet zomaar compenseren.' Volgens Van Damme is het gebrek aan leraren nefaster voor de onderwijskwaliteit dan de coronaperiode.

Met man en macht proberen scholen hun leerlingen de nodige lessen aan te bieden. Zorgcoördinatoren of directeurs staan zelf enkele uren voor de klas, leraars LO vallen in voor wiskunde, of klassen worden samengevoegd. Dat laatste is volgens Pelleriaux slechter dan het lijkt. 'Leerkrachten die voor een klas van 50 moeten staan, raken oververmoeid. Zij lopen het risico uit te vallen en dus dreigt het tekort nog erger te worden.'

Loopbaanpact

Volgens Boeve en Pelleriaux heeft de politiek de afgelopen jaren onvoldoende gedaan om zich te wapenen tegen het lerarentekort, dat door de demografische evolutie in de sterren geschreven stond. 'We hebben de voorbije jaren meermaals aangedrongen op maatregelen, maar de urgentie drong niet door. Pas nu het hyperurgent wordt, staat het op de agenda, terwijl het al vijf na twaalf is', zegt Boeve. 'Behalve dat zij-instromers voortaan 8 jaar anciënniteit kunnen behouden, is er amper iets gebeurd.'

Dat opeenvolgende ministers van Onderwijs er niet in geslaagd zijn een loopbaanpact voor leraars te sluiten, is de hoofdoorzaak van de huidige ellende.
Dirk Van Damme
Onderwijsexpert

'Dat opeenvolgende ministers van Onderwijs er niet in geslaagd zijn een loopbaanpact voor leraars te sluiten, is de hoofdoorzaak van de huidige ellende', zegt Van Damme. Minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) sloot onlangs een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst van 188 miljoen euro. Het doel is het lerarenberoep aantrekkelijker te maken via meer vrijgestelde uren, een laptop, een internetvergoeding en een hogere fietsvergoeding. 'Een stap in de goede richting, maar het zijn niet de maatregelen die hele hordes mensen naar het onderwijs lokken', zegt Boeve.

Zij-instromers

Op korte termijn zijn er volgens Boeve en Pelleriaux al heel wat opties om het tekort te verzachten. 'Als we een leraar niet kunnen vervangen, moeten we de daarvoor voorziene middelen kunnen gebruiken om andere mensen in dienst te nemen. Die kunnen leraars ontlasten van administratie, toezicht of ICT-taken, zodat de leerkrachten zich kunnen focussen op kerntaken', zegt Pelleriaux.

Daarnaast moeten zij-instromers meer jaren anciënniteit kunnen meenemen. 'We zouden dat moeten optrekken tot 20 jaar. Zo kunnen we echt mensen uit de privé aantrekken, maar op die middelen besliste Weyts te besparen', zegt Boeve. Hij en Pelleriaux stellen ook voor dat leerkrachten die vervroegd met pensioen zijn onbeperkt mogen bijverdienen in het onderwijs. 'Het zou goed zijn mochten zij iemand die op ziekte- of zwangerschapsverlof is, kunnen vervangen. Maar door een inkomensplafond kan dat nu niet', zegt Boeve.

Corona heeft vooral impact op taalvakken

De leervertraging bij leerlingen in het basisonderwijs was het grootst voor talen tijdens corona. Dat blijkt uit onderzoek van de KU Leuven op basis van de interdiocesane proeven die leerlingen in het katholiek onderwijs maken.

Vorig jaar bleek al dat leerlingen door de sluiting van de scholen in de eerste coronagolf kampten met een gemiddelde leervertraging van een halfjaar. In 2021 zet die leervertraging door voor taalvakken als Frans en Nederlands. Voor wiskunde is de leervertraging gestopt. Voor wetenschappen en techniek is zelfs een lichte verbetering vastgesteld.

De onderzoekers concluderen voorts dat de leervertraging het kleinst is bij de kwetsbaarste groepen. Volgens Lieven Boeve, de topman van het Katholiek Onderwijs, is dat een bewijs dat 'de geleverde inspanningen om hen aan boord te houden hebben gewerkt'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud