Digitale bloesems op het puin van Charleroi

De buurt met de Quai Arthur Rimbaud moet de creatieve hub van Charleroi worden. ©Frédéric Pauwels / HUMA

België heeft onderwijs en onderzoek van wereldklasse, maar daar groeien te weinig techbedrijven uit. Is beterschap in zicht? De Tijd ging op verkenning in vijf steden die elk op hun manier in de toekomst investeren. In de reeks Silicon Belgium brengen we verslag uit. Net als veel andere oude industriesteden probeert Charleroi zich heruit te vinden met een toekomstgerichte economie. De deur staat wagenwijd open voor techbedrijfjes.

‘Kijk. Ça bouge ici. En er gaat nog veel meer bewegen.’ Enrico Porrovecchio tuurt uit het raam van het kantoor van zijn start-up Tafsquare naar de stationsbuurt van Charleroi, aan de overkant van de Samber. ‘Hier komt een kleine jachthaven, en de buurt rond de oever wordt helemaal heraangelegd.’ Iets verder steken mijnterrils en de afgedankte staalfabriek van Carsid af tegen de horizon, als herinnering aan het verleden. ‘Er is nog veel werk, ja. Maar de blik is vooruit gericht.’

Porrovecchio begon in 2016 met Tafsquare, samen met zijn goede vriend en ex-collega Antoni Fasullo. Hun bedrijfje, voorlopig acht man sterk, is een online marktplaats voor vloerders, loodgieters, bezetters en andere renovatiespecialisten. Een Airbnb voor klusjesmannen, zeg maar. 

Natuurlijk zijn we ambitieus. Hoe kun je anders ergens geraken?
Thomas Dermine
Topman masterplan Catch

De twee veertigers werkten in een vorig leven voor Caterpillar, maar waren er al weg toen de Amerikaanse maker van zware machines twee jaar geleden zijn vestiging in Gosselies abrupt sloot. ‘We hadden kunnen vertrekken uit Charleroi, maar we wilden hier iets nieuws beginnen. Waarom niet? Het potentieel is er.’

De koerswijziging van het duo wordt als een voorbeeld aangehaald in de oude industriestad. Na de decennia van economische aftakeling, hoge werkloosheid en bijbehorende miserie die leidden tot de officieuze maar weinig benijdenswaardige titel van ‘lelijkste stad ter wereld’, spreken Porrovecchio en Fasullo, met de overtuiging van geoefende saleslui, van een mentaliteitsswitch. ‘Zoals in Berlijn na de val van de Muur.’

Tafsquare was de eerste start-up die zijn intrek nam in de in januari geopende vestiging van Co.Station, de accelerator die wordt gesponsord door BNP Paribas Fortis en Proximus. Straks komt er een Amerikaans bedrijfje bij dat luchthavenapps maakt. In twee verdiepingen boven de redactie van La Nouvelle Gazette, waar vroeger de NMBS zat, staan bureaus en een voetbaltafel klaar om nog meer fris digitaal geweld te ontvangen.

Co.Station had al ‘villages’ in Brussel en Gent, maar koos Charleroi als eerste locatie in Wallonië, in samenwerking met de lokale investeringsmaatschappij Sambrinvest.

25%
jongerenwerkloosheid
De jongerenwerkloosheid blijft enorm groot in de regio. Een kwart van de 18- tot 24-jarigen zit thuis.

‘We weten nu al dat we over twee à drie jaar gaan uitbreiden’, zegt ‘village director’ Mathieu Demaré, die overstapte van de Nationale Portefeuillemaatschappij, de holding van miljardair (en Carolo) Albert Frère.

‘We willen een plek worden waar mature start-ups kunnen groeien, en waar lokale kmo’s en grotere bedrijven zich kunnen laten inspireren. Hun vragen zijn opportuniteiten voor start-ups. Zo krijg je een ecosysteem.’

Silicon Belgium

De Tijd gaat in de reeks 'Silicon Belgium' een hele week op verkenning in de Belgische techscene.

Wat bloeit er? Waarin blinkt ons land uit?

U leest het een hele week lang in de krant en in ons onlinedossier.

Doorzoek de Belgische techscene zelf op onze interactieve kaart: tijd.be/techkaart.

De wijk aan de Quai Paul Verlaine en de Quai Arthur Rimbaud langs de Samber moet de creatieve hub van de stad worden. Vandaag moet je je ogen nog half dichtknijpen om het te zien, maar in korte tijd is al veel veranderd.

In het hippe cultuurhuis Quai 10 kwam begin dit jaar Becode, het Brusselse opleidingscentrum dat jongeren programmeertalen aanleert in cursussen van enkele maanden. Daarboven zit een van Charlerois strafste digitale exportproducten: Dirty Monitor, een bedrijfje dat wereldwijd impressionante videoproducties op grote gebouwen projecteert (zie onderaan).

De uitbouw van de buurt past in het masterplan Catch. Na de sluiting van Caterpillar in september 2016, een elektroschok die rechtstreeks en onrechtstreeks 3.000 jobs kostte, zette Paul Magnette (PS), toen nog Waals minister-president en vandaag burgemeester van Charleroi, experts aan het werk om de problematische economie van Charleroi te ontleden en aanbevelingen te doen.

Dat mondde uit in een ‘delivery unit’ van zeven young local potentials: twintigers en dertigers die met diploma’s en ervaring op zak terugkeerden naar Charleroi om de komende drie jaar de renaissance te realiseren.

De jonge Carolo's die het relanceplan Catch in de praktijk omzetten. Tegen 2025 moet Catch tussen 6.000 en 8.000 banen opleveren in toekomstgerichte sectoren. ©Frédéric Pauwels / Collectif H

‘Dit is de plek van waaruit we de jobcreatie van Charleroi een boost geven’, verwelkomt Thomas Thewissen ons in het kantoor van Catch in een gerenoveerde legerkazerne. Er hangt een ‘can do’-sfeer, met een lijst van vijf ‘team values’ aan de muur - nummer 1: ‘Commit to high delivery standards’ - en met whiteboards vol plannen. Met een jaarlijks budget van 1 miljoen euro van de Waalse overheid, gedurende drie jaar, wil de groep tegen 2025 tussen 6.000 en 8.000 jobs creëren in vier domeinen: airport & logistics (de goed draaiende luchthaven en de aansluitende logistieke sector), advanced manufacturing (lees: een nieuwe invulling voor de Caterpillar-site), health & bio (de verdere groei van het succesvolle Biopark) en creative & digital (een lokale techindustrie uit de grond stampen).

8.000
jobs
Het Catch-plan wil tegen 2025 6.000 à 8.000 banen creëren in toekomstgerichte sectoren.

Thewissen is verantwoordelijk voor het laatste domein. ‘We willen van Charleroi de belangrijkste talentpool maken in Wallonië voor digitale vaardigheden’, zegt hij. Daarvoor moeten er nog meer kansen komen om opleidingen te volgen, zoals Becode, en meer broedplaatsen voor start-ups, zoals Co.Station. De hoop is onder meer ook om een internationaal cloudbedrijf, genre Amazon of Microsoft, binnen te halen voor de bouw van een datacenter, zoals Google deed bij de buren in Bergen.

‘Ambitieus?’, kaatst Thomas Dermine de bal terug. ‘Natuurlijk zijn we ambitieus. Hoe kan je anders ergens geraken?’ De 31-jarige Dermine is de jonge wolf die de Catch-troepen leidt. Hij studeerde aan Harvard, deed ervaring op bij de consultant McKinsey en werkte in het start-upwalhalla Londen. ‘Ik was een voorbeeld van de braindrain. En waarschijnlijk was ik zonder dit project niet teruggekomen naar Charleroi, laat staan dat ik voor de overheid zou werken’, lacht hij.

Vaak is het zo dat steden of wijken die vandaag succesvol zijn, nog niet zo lang geleden achtergesteld waren.
Thierry Geerts
CEO Google Belgium

‘Je kunt zeggen dat het cliché klopt dat Charleroi niet groeit, want het aantal jobs in de regio schommelt al tien jaar rond 125.000. Maar in de oude industrieën die Wallonië vroeger rijk maakten, zijn heel wat jobs verloren gegaan. De groei komt onder meer van de biotechsector, en van de vestigingen van grote buitenlandse bedrijven als de Franse ruimtevaartgroep Thales (zie hiernaast) en het spoorwegbedrijf Alstom. We zoeken waar de groei zit en daar bouwen we op voort.’

‘Op veel vlakken staat Charleroi omzeggens nog nergens’, schuwt Dermine de harde woorden niet. ‘Van de jongeren tussen 18 en 24 zit een kwart thuis zonder opleiding of werk. Maar nu is er op zijn minst een gemeenschappelijke visie die gedeeld wordt door bedrijven en politici. Wij hebben het warm water niet uitgevonden. We hebben goed gekeken naar hoe Limburg zijn reconversie doet, en eigenlijk copy-pasten we dat proces gewoon.’

Digitale bloesems op het puin van Charleroi.

Start-ups, codeercursussen, hippe restaurants, voetbaltafels: de ingrediënten klinken bekend in de oren. Ook aan enthousiasme is geen gebrek. Maar volstaat dat om een economie die is geënt op 19de- en 20ste-eeuwse industrieën klaar te stomen voor de toekomst, en mensen om te scholen naar de jobs die daarvoor nodig zijn?

Pittsburgh

In het statige stadhuis maakt Magnette de balans op. Toevallig of niet ligt op zijn werktafel een artikel over Pittsburgh, de voormalige Amerikaanse staalstad die als een schoolvoorbeeld van een geslaagde reconversie geldt. ‘Uiteraard zijn start-ups niet het alfa en omega. Soms denkt men dat er morgen alleen maar start-ups gaan zijn. Het is één stuk van een grote puzzel. De grote industriële multinationals in de regio blijven de grootste motoren van de economische activiteit. Daarnaast moeten we, ook al vertrekken we daarin van ver, ook op digitalisering inzetten. Daarvoor moeten we een stimulerende omgeving creëren.’

Start-ups vormen één stuk van een grote puzzel. Industriële multinationals blijven de grootste motoren van de economische activiteit.
Paul Magnette
burgemeester Charleroi

‘De werkloosheid zit al drie jaar in een dalende lijn’, zegt Magnette. ‘Maar het drama van de regio rond Charleroi is dat wij de grootste werkloosheid in Wallonië combineren met de grootste creatie van waarde. De mismatch tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt is groot. Bij Alstom werken 900 ingenieurs, maar geen enkele Carolo. Keywall, een Europese reus in televisietechnologie, stelt 100 hooggeschoolde, technisch onderlegde mensen tewerk. Maar die jobs worden zelfs door mensen uit het buitenland ingevuld.’

Daarmee raakt de PS-burgemeester wellicht aan de grootste achilleshiel van Charleroi. Als een van de enige steden in België is er geen universiteit die hoogopgeleide mensen aflevert. Wel zijn er lokale vestigingen van bijna alle andere Franstalige universiteiten. Zo komt er een - ‘unieke’, aldus Magnette - master in ‘Transmedia’ in samenwerking met de universiteit van Luik. En programma’s als dat van Becode moeten op een flexibele manier en op korte termijn programmeurs vormen die klaar zijn voor de arbeidsmarkt.

Aardappelveld

‘We willen specifieke opleidingen organiseren die rechtstreeks aansluiten op de vragen van bedrijven. Dat zal ook meer bedrijven aantrekken. Het is een continuüm’, zegt Anne Prignon, de CEO van de publieke investeringsmaatschappij Sambrinvest. ‘In de eerste plaats moeten we zien dat we de boot niet nog meer missen’, zegt Prignon.

‘We moeten zichtbaarheid creëren, de perceptie dat jonge techbedrijven ook hier kunnen bloeien. Op dit moment staan we open voor alles, en over een jaar of vijf zullen we zien welke thema’s daaruit komen. Is dat pakweg augmented reality, dan zullen we dat actief verder ondersteunen.’

8.000
jobs
Het Catch-plan wil tegen 2025 6.000 à 8.000 banen creëren in toekomstgerichte sectoren.

De bedoeling is dat er zo een kritische massa ontstaat zoals dat gebeurd is met Biopark, een incubator voor biotechbedrijven nabij de luchthaven van Charleroi. Biopark is een succesverhaal dat gevestigd is op een site waar 20 jaar geleden nog een aardappelveld was. 47 bedrijven, zoals het beursgenoteerde Bone Therapeutics, stellen er 1.200 mensen tewerk.

Techtalent aantrekken alleen is niet genoeg, ook het bestaande weefsel van kmo’s kan een stevige digitale injectie gebruiken. Daarvoor trok de stad in november het internetbedrijf Google aan voor een workshop van een dag. Daarin leren ondernemers de kneepjes van digitale marketing om de zichtbaarheid van hun bedrijf op het internet te verhogen.

‘Het dient vooral om de ogen te openen. Waarom Charleroi? Vooral door de duidelijke goesting die in de stad leeft’, zegt Thierry Geerts, de CEO van Google België. ‘Meer dan 900 mensen schreven zich in, een record voor ons land voor een dergelijke sessie. Meer dan in Gent en Antwerpen.’

Start-ups vormen één stuk van een grote puzzel. Industriële multinationals blijven de grootste motoren van de economische activiteit.
Paul Magnette
burgemeester Charleroi

‘Charleroi heeft zijn geschiedenis mee. 100 jaar geleden floreerde de stad door de industriële revolutie, maar ze rustte nadien te veel op haar lauweren. Zoals typisch is in Europa was men te lang bezig met de bescherming van het verleden, maar nu merk je dat Charleroi de troeven heeft om een toekomstige aantrekkingspool te worden. Het nadeel van de werkloosheid kan een voordeel zijn. Voor een digitale economie is ook weinig infrastructuur nodig. Vaak is het zo dat steden of wijken die vandaag succesvol zijn, nog niet zo lang geleden achtergesteld waren’, zegt Geerts.

Volgens Magnette is de tanker die Charleroi is aan het keren. ‘Het klinkt misschien raar, maar ons economisch weefsel is vereenvoudigd omdat het meer in evenwicht is’, zegt de burgemeester. ‘We hingen te veel af van de staalindustrie. Die bestaat nog, maar is alleen nog actief op de markt van nicheproducten van heel hoge kwaliteit. Het is niet zo dat er een industrie van het verleden en van de toekomst is. We blijven staal en glas nodig hebben, en dat blijven we ondersteunen.’

‘Natuurlijk ondersteunen we ook groeisectoren, maar een omschakeling gaat niet in één dag. We zien het proces van creatieve destructie, en ik hoop dat de tijd van de destructie nu voorbij is.’

Van underground van Charleroi naar Burj Khalifa

Dat het kan, een succesvolle techstart-up die vanuit de buik van Charleroi de wereld verovert, bewijzen bedrijven als KeyWall en DreamWall (gespecialiseerd in grafische software voor de televisie-industrie), het digitaal bureau Reed en Dirty Monitor.

Dat laatste is een van flagship bedrijfjes uit de stad dat een ankerpunt moet worden voor meer jonge digitale bedrijven in Quai 10, een cultuurcentrum annex kantoorgebouw langs de Samber. Dirty Monitor is een referentie in ‘video mapping’: het maakt videoproducties die via krachtige projectoren special effects creëren op grote gebouwen, zodat het lijkt alsof ze de architectuur manipuleren. Ze toveren een historisch gebouw bijvoorbeeld om tot een futuristische scène, als onderdeel van een driedimensionaal massaspektakel in muziek en beeld.

Dat bracht hen al naar de uithoeken van de wereld. Zo ontwierpen ze spektakels op de Burj Khalifa in Dubai, het hoogste gebouw ter wereld, of begeesterden ze de Belgische koninklijke delegatie met een projectie op de ambassade in Delhi tijdens een recent Belgisch staatsbezoek.

Het begon allemaal als een artiestencollectief in de underground van Charleroi dat zich bezighield met videoproducties voor lokale fuiven. In 2014 werd Dirty Monitor een bedrijf, dat vandaag 20 vaste werknemers telt en teert op een netwerk van evenveel freelancers. Het is een van de vijf grootste studio’s voor video mapping ter wereld.

Momenteel werken de designers onder meer aan een interactieve show rond ‘Alice in Wonderland’ die in Seoel vertrekt en daarna de wereld rondreist.

‘Charleroi is een deel van ons DNA, voor ons is het heel belangrijk om hier verankerd te zijn. Onze artistieke richting is gebaseerd op het industriële landschap van de stad’, zegt Arnaud Meulemeester, die de internationale expansie leidt. ‘Vroeger waren er vooral redenen om uit Charleroi te vertrekken. Nu zijn er veel meer om te blijven.’

Dirty Monitor, een start-up gegroeid uit de underground van Charleroi, voert wereldwijd grootschalige videomappingprojecten uit. ©Frédéric Pauwels / HUMA

Gesponsorde inhoud

Partner content